Giáo sư có 11 bằng sáng chế và khát vọng sống xứng đáng với tiếng “Thầy”

Một sáng giữa tháng 10, trong xưởng nghiên cứu ngay tại nhà riêng ở phường Phú Thọ, TPHCM, NGND.GS.TS Trần Doãn Sơn vẫn miệt mài cùng học trò hoàn thiện thiết bị sản xuất bánh tráng rế để bàn giao cho khách hàng. Đã nghỉ hưu, người thầy sinh năm 1954 vẫn dành thời gian nghiên cứu, cải tiến thiết bị và hướng dẫn những người trẻ tiếp nối công việc ông theo đuổi hàng chục năm qua.

Với ông, những thiết bị mang công nghệ Việt Nam đến nhiều thị trường không chỉ là thành quả nghiên cứu. Đó còn là cách nâng giá trị nông sản, giảm sức lao động cho người làm nghề và mở thêm cơ hội để học trò trưởng thành.

Từ thấu hiểu nỗi vất vả của nông dân đến những sáng chế mang dấu ấn Việt

Sinh ra tại Hà Tĩnh, vùng đất gắn với sản xuất nông nghiệp, GS.TS Trần Doãn Sơn sớm thấu hiểu sự nhọc nhằn của người nông dân. Khi bắt đầu nghiên cứu cùng cộng sự vào năm 1990, ông nhận thấy Việt Nam có nhiều nông sản thế mạnh như gạo, cà phê, hạt điều, nhưng công nghệ chế biến còn hạn chế, khiến sản phẩm khó gia tăng giá trị.

Ông lựa chọn hướng nghiên cứu cải tiến thiết bị, chuyển những công đoạn sản xuất thủ công sang công nghệ hiện đại hơn. Mục tiêu không chỉ là tăng năng suất mà còn cải thiện điều kiện lao động, bảo đảm chất lượng sản phẩm và giúp nông sản Việt có thêm cơ hội cạnh tranh.

Chào mừng 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam Việt Nam (20/11/1982-20/11/2026), Báo Dân trí mở chuyên trang “Dấu ấn người Thầy” , giới thiệu những nhà giáo tiêu biểu, có ảnh hưởng và truyền cảm hứng ở nhiều cấp học, từ mầm non, phổ thông đến giáo dục đại học.

Tuyến nội dung không chỉ khai thác thành tích, danh hiệu của nhà giáo mà tập trung vào “dấu ấn của người thầy đối với học trò”, với sứ mệnh đào tạo con người và đóng góp lớn cho giáo dục.

Bên cạnh các bài viết do phóng viên thực hiện, Dân trí mở diễn đàn tiếp nhận câu chuyện từ độc giả với chủ đề “Người thầy trong tôi”, qua đó tìm kiếm những nhà giáo bình dị nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến học trò. Những tác phẩm xuất sắc sẽ được đăng tải trong chuyên trang và nhận được những phần quà hấp dẫn từ Ban tổ chức. 

Tuyến được kết thúc bằng một chương trình gặp gỡ/talkshow, quy tụ một số nhà giáo và học trò tiêu biểu xuất hiện trong tuyến, tạo điểm nhấn cảm xúc và kết nối giữa các nhân vật với độc giả, cùng bàn luận để đưa ra những giải pháp nhằm góp phần phát triển nền giáo dục Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. 

Năm 1998, nhóm của ông chuyển giao 3 dây chuyền chế biến hạt điều cho đối tác tại Mozambique. Đến năm 2003, nhóm có sáng chế mà ông đặc biệt tâm đắc: thiết bị và quy trình hấp hạt điều bằng hơi bão hòa, thay thế phương pháp chế biến bằng chảo dầu.

Qua hơn 20 năm, nhóm đã chuyển giao hàng trăm dây chuyền chế biến hạt điều trong và ngoài nước.

Từ nghiên cứu hạt điều, ông tiếp tục cải tiến thiết bị rang cà phê, giúp doanh nghiệp chủ động hơn về công nghệ và phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước. Nhiều thiết bị do ông và cộng sự phát triển được chuyển giao cho các cơ sở chế biến cà phê trong và ngoài nước.

Điều ông hướng đến không đơn thuần là tạo ra một thiết bị hoạt động hiệu quả, mà còn phù hợp với đặc thù nguyên liệu Việt nam.

Từ yêu cầu ấy, ông cùng cộng sự phát triển nhiều thiết bị sản xuất thực phẩm, từ dây chuyền bánh tráng gạo, bánh pía, bánh rế đến máy làm phở tươi, bánh cuốn, mì Quảng. Nhóm còn nghiên cứu thiết bị đa năng có thể sản xuất nhiều loại thực phẩm.

Một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý là máy sản xuất bánh phở tươi với quy trình khép kín, tích hợp các công đoạn từ xử lý nguyên liệu, cán, hấp đến cắt sợi. Ông chia sẻ, thiết bị giúp rút ngắn thời gian chế biến từ khoảng 12 giờ xuống dưới 2 giờ, đồng thời cải thiện vệ sinh và chất lượng sản phẩm.

Trong số các sáng chế, máy sản xuất bánh tráng truyền thống là công trình khiến ông dành nhiều tâm sức. Cơ duyên đến khi ông được đưa đến Củ Chi và chứng kiến nhiều container bánh tráng xuất khẩu bị trả về do không đạt yêu cầu vệ sinh. Hình ảnh ấy khiến ông trăn trở trước khoảng cách giữa cách làm thủ công của người dân và tiêu chuẩn của thị trường quốc tế và ông quyết tâm tạo ra một chiếc máy sản xuất bánh tráng có thể giữ được hương vị truyền thống mà đạt chuẩn toàn cầu.

Sau gần hai năm điều chỉnh, dây chuyền tự động được hoàn thiện. Bốn năm sau, thiết bị sản xuất bánh tráng truyền thống của ông được cấp bằng sáng chế.

Từ hạt điều, cà phê đến bánh tráng, các thiết bị do ông và cộng sự phát triển được chuyển giao cho nhiều cơ sở sản xuất trong và ngoài nước. 

Điều khiến ông tự hào là những thiết bị ấy không chỉ đưa công nghệ Việt ra nước ngoài mà còn có thể góp phần mở rộng đầu ra cho nguyên liệu trong nước.

Hạnh phúc khi học trò trưởng thành và thành đạt

Trong gần 50 năm làm việc tại Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM, GS.TS Trần Doãn Sơn vừa giảng dạy, vừa nghiên cứu, tìm cách đưa những ý tưởng khoa học vào thực tiễn. Các công trình của ông không chỉ dừng lại ở bài báo hay sáng chế mà còn được chuyển giao, ứng dụng trong sản xuất nhiều loại thực phẩm truyền thống của Việt Nam.

Thế nhưng, khi được hỏi điều tâm đắc nhất, ông không bắt đầu bằng những con số thành tích.

Theo lời ông kể, ông tốt nghiệp ngành chế tạo máy tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, năm 1977, ông được phân công làm giảng viên tại Trường Đại học Bách khoa TPHCM. Sau đó, ông có 5 năm theo học chương trình nghiên cứu sinh tại Tiệp Khắc và nhận bằng tiến sĩ chuyên ngành Công nghệ chế tạo máy trước khi trở về tiếp tục công tác tại trường.

Tình yêu nghề giáo của ông bắt nguồn từ những năm tháng tuổi trẻ, trong đó có ảnh hưởng từ người mẹ. Bà từng chia sẻ với con rằng dạy học là nghề có ý nghĩa nhân văn bởi người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn trao gửi tình cảm và niềm đam mê cho nhiều thế hệ.

Ông nhớ về những ngày đầu đứng lớp, khi bản thân vừa tốt nghiệp đại học, còn nhiều sinh viên lớn tuổi hơn mình. Người thầy trẻ khi ấy từng lúng túng, không biết nên xưng hô với sinh viên thế nào cho phải. May mắn, ông nhận được sự cảm thông và chia sẻ từ chính những người học của mình. Từ ấy, ông đã coi việc đồng hành cùng sinh viên là một phần quan trọng trong sự nghiệp.

“Trong suốt gần 50 năm qua, điều ông tự nhớ nhất là được gắn cuộc đời mình với giáo dục và nghiên cứu khoa học. Hạnh phúc của nghề giáo không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức mà còn ở cơ hội chứng kiến học trò trưởng thành, theo đuổi con đường riêng và tiếp tục đóng góp cho xã hội”, GS.TS Sơn bày tỏ.

Ông bày tỏ hạnh phúc khi đã cùng đồng nghiệp đào tạo được nhiều thế hệ xuất sắc, nhiều em đã đạt được những danh hiệu rất cao quý như huy chương vàng, bạc, đồng... Có người trở thành giảng viên tại các trường đại học lớn ở nước ngoài. Nhiều học trò và cựu sinh viên của ông đã tiếp nối hướng nghiên cứu, tham gia chuyển giao công nghệ và đưa thiết bị ra thị trường. Một số người xây dựng doanh nghiệp, tạo việc làm và góp phần phát triển các hoạt động sản xuất gắn với nông sản Việt Nam.

Thế nhưng, ông không xem những kết quả ấy là thành tựu của riêng mình. Với ông, nghiên cứu khoa học là hành trình thầy và trò cùng học hỏi, đóng góp và hoàn thiện công trình. Những ý tưởng ban đầu có thể xuất phát từ người thầy, nhưng để biến thành thiết bị hữu ích cần có sự tham gia của nhiều thế hệ học trò.

Quan niệm ấy cũng định hình cách ông nhìn nhận nghề dạy học. Ông nói: “Để dạy học tốt phải xuất phát từ tình thương yêu, trách nhiệm với học trò, có vậy mới vượt qua được hết những thay đổi của xã hội, khó khăn, thách thức trong nghề”.

Theo ông, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần khơi gợi tư duy, nuôi dưỡng đam mê và biết lắng nghe những ý kiến phản biện của sinh viên. Học trò có thể đặt câu hỏi, đưa ra cách tiếp cận mới và đóng góp vào quá trình nghiên cứu. Sự tương tác ấy giúp cả thầy lẫn trò cùng tiến bộ.

Ông cũng tự hào khi có những học trò duy trì mối liên hệ với mình qua nhiều năm, thậm chí có gia đình ba thế hệ từng là học trò của ông.

Khi được hỏi về ước mơ sau gần 50 năm gắn bó với nghề, GS.TS Trần Doãn Sơn không nhắc đến số lượng sáng chế hay giải thưởng đã nhận. Ông nói điều mình mong muốn vẫn là trở thành một người thầy đúng nghĩa.

“Ước mơ? Có lẽ tôi vẫn ước mình trở thành một người thầy, một thầy giáo đúng chuẩn mực thì khó nhưng ít nhất phải là người đứng trên bục giảng để học trò, đồng nghiệp, khách hàng tôn trọng. Ngẫm lại, giờ tôi gặp sinh viên, đồng nghiệp hay khách hàng thì cũng đều được trân trọng gọi là Thầy. Chữ Thầy này nặng lắm, cũng tự hào lắm nhưng mình phải sống cho đúng, cho tử tế để tiếng “Thầy” này là tiếng Thầy thật lòng”, GS.TS Sơn tâm tư.

Hiện đã nghỉ hưu, ông không còn trực tiếp giảng dạy nhưng vẫn tiếp tục làm việc cùng học trò, hướng dẫn cải tiến thiết bị và chuyển giao công nghệ. Với ông, đó là một cách tiếp nối hành trình ông đã chọn, đồng thời trao cơ hội để thế hệ trẻ tự phát triển năng lực và đưa các công trình đến gần hơn với đời sống.

Những dấu ấn nổi bật của GS.TS Trần Doãn Sơn

- Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ lần thứ VI năm 2022, với cụm công trình “Nghiên cứu đổi mới và phát triển công nghệ và thiết bị chế biến lương thực - thực phẩm và nông sản Việt Nam”.

- Danh hiệu Nhà giáo Nhân dân năm 2020 do Chủ tịch nước trao tặng; được công nhận chức danh Giáo sư năm 2021; Huân chương Lao động hạng Ba và 2 bằng khen do Thủ tướng Chính phủ trao tặng.

- 11 bằng sáng chế và giải pháp hữu ích, cùng 13 đề tài nghiên cứu các cấp và khoảng 40 bài báo khoa học.

- Chuyển giao công nghệ quy mô lớn: các thiết bị, sáng chế được ứng dụng tại hơn 1.000 cơ sở chế biến hạt điều, khoảng 500 thiết bị rang xay cà phê và hơn 200 dây chuyền, thiết bị chế biến lương thực - thực phẩm trong và ngoài nước.

- Dấu ấn đào tạo: hướng dẫn hơn 60 nghiên cứu sinh, học viên cao học và hơn 30 sinh viên nghiên cứu khoa học; nhiều sinh viên đạt huy chương vàng, bạc tại các kỳ thi.

- Được vinh danh trí thức khoa học và công nghệ tiêu biểu năm 2024 bởi Liên hiệp Các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam

Mong thế hệ trẻ tạo ra những đột phá mới

Dù có nhiều công trình được ứng dụng, GS.TS Trần Doãn Sơn cho biết ông vẫn chưa hoàn toàn hài lòng với những kết quả mình đạt được, chưa thấy mình làm được gì để đột phá. Theo ông, đất nước đang phát triển và cần những bước tiến mạnh mẽ hơn; muốn vậy, khoa học không thể chỉ dừng lại ở việc vận dụng kiến thức sẵn có mà phải tạo ra những giải pháp mới.

Ông nhắc đến việc khai thác phụ phẩm nông nghiệp, hay phát triển công nghệ cao như sản xuất vi mạch. Theo ông, một công nghệ có thể không mới với những quốc gia đi trước nhưng nếu Việt Nam làm chủ và ứng dụng hiệu quả thì vẫn có ý nghĩa đột phá đối với năng lực sản xuất trong nước.

Ông lấy ví dụ về con tôm. Trước đây, phần vỏ thường bị bỏ đi, có thể gây ô nhiễm môi trường. Nhưng với công nghệ phù hợp, phụ phẩm này có thể được khai thác để tạo ra các sản phẩm sinh học, phục vụ y tế hoặc thẩm mỹ, thậm chí có thể đưa giá trị của vỏ tôm xếp ngang với con tôm đông lạnh.

Hay câu chuyện về cà phê. Trước nay người ta pha cà phê, người ta uống nước, bỏ bã nhưng trong tương lai hầu như không còn bã nữa, người ta sẽ rang xay cà phê ở dưới dạng micro nano, hoà tất cả cà phê vào nước. 

Để làm được, theo GS.TS Sơn, các trường đại học cần đào tạo đội ngũ có năng lực, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

Và tôi tin những sinh viên, kỹ sư tài năng hôm nay từ khắp mọi miền đất nước sẽ là lực lượng tiếp tục tạo ra các bước tiến mà thế hệ đi trước chưa làm được.

Chào mừng 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam, Báo Dân trí mở diễn đàn “Người thầy trong tôi”, mời bạn đọc chia sẻ những câu chuyện, kỷ niệm về người thầy, người cô đã để lại dấu ấn trong cuộc đời mình.

Thông tin gửi bài viết tham gia diễn đàn “Người Thầy trong tôi”

- Thời gian nhận bài: Từ ngày 25/10/2026 đến hết ngày 15/11/2026.

- Đối tượng tham gia: Công dân Việt Nam đang sinh sống trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài.

- Nội dung: Bạn đọc chia sẻ câu chuyện, kỷ niệm, tình cảm chân thật về người thầy, người cô đã để lại dấu ấn, truyền cảm hứng hoặc có ảnh hưởng đến cuộc sống của mình. 

Link tham gia: TẠI ĐÂY

- Hình thức: Bài viết bằng tiếng Việt, không quá 1.500 từ; kèm 1 ảnh. 

- Thông tin tác giả: Người gửi bài cung cấp họ tên, địa chỉ, số điện thoại và email để Ban tổ chức liên hệ, xác minh khi cần thiết. Tác giả có thể đề nghị sử dụng bút danh hoặc ẩn danh khi đăng tải.

Các bài viết được lựa chọn đăng tải phải bảo đảm nội dung người thật, việc thật. Tác phẩm được chọn đăng sẽ nhận giấy chứng nhận, quà tri ân từ Ban tổ chức. Báo Dân trí đồng thời lựa chọn những câu chuyện, nhân vật nhà giáo tiêu biểu để mời giao lưu, gặp gỡ và tri ân nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Hãy gửi câu chuyện về “Người Thầy trong tôi” đến Báo Dân trí để cùng lan tỏa những ký ức đẹp và tri ân những người đã góp phần làm nên hành trình trưởng thành của mỗi chúng ta.