Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn số 5069/BGDĐT-GDPT về tăng cường phong trào rèn luyện thể chất và thực hành nghệ thuật trong các cơ sở giáo dục phổ thông từ năm học 2026-2027. Mục tiêu là khi học sinh hoàn thành chương trình phổ thông, các em đã hình thành thói quen luyện tập thường xuyên ít nhất một môn thể thao, cùng một nhạc cụ hoặc một loại hình nghệ thuật phù hợp.
Theo tổng kết Đề án phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học giai đoạn 2021-2025, hơn 56% học sinh, sinh viên tham gia thể thao ngoại khóa, với hơn 10,4 triệu em tập luyện thường xuyên. Tỷ lệ trường duy trì câu lạc bộ (CLB) cũng đạt hơn 90%. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng cảnh báo 82-91% thanh thiếu niên Việt Nam từ 11-17 tuổi chưa vận động đủ 60 phút mỗi ngày, đặc biệt là nữ giới. Thời lượng giáo dục thể chất chính khóa chỉ khoảng 70 phút mỗi tuần, thấp hơn nhiều so mức vận động thể chất được khuyến nghị.
Bởi vậy, các cơ sở giáo dục được yêu cầu tạo điều kiện để học sinh tự nguyện đăng ký ít nhất một môn thể thao phù hợp sở thích, năng lực, sức khỏe và điều kiện thực tế. Việc tham gia không dùng làm tiêu chí đánh giá kết quả học tập, không tăng thời lượng chính khóa. Các trường được yêu cầu thành lập và phát triển CLB thể thao theo nhu cầu, định kỳ tổ chức giao lưu và ngày hội thể thao, đồng thời phối hợp với gia đình và chính quyền địa phương để mở rộng không gian luyện tập. Thực tế, tại Trường tiểu học Quang Trung (phường Cửa Nam, Hà Nội) nhiều năm qua đã tổ chức những CLB bóng rổ, võ thuật, cầu lông, cờ vua... sau giờ học chính khóa và thu hút nhiều học sinh tham gia. Còn bậc THCS, như Trường Trưng Vương cùng địa bàn cũng có đông đảo học sinh tham gia các môn pickleball, cầu lông, bóng rổ.
Mục tiêu mỗi học sinh tập ít nhất một môn thể thao nghe như là chuyện của trường học, của chuyên môn. Nhưng đây có lẽ là chuyện của những buổi chiều, của bữa cơm tối muộn hơn một chút, của tiếng cười trên sân, của đôi giày thể thao đầu tiên mà một đứa trẻ tự chọn.
Với nhiều phụ huynh, điều đầu tiên họ nghĩ đến không phải huy chương. Chị Lan Anh, mẹ của một học sinh lớp 7 ở Hà Nội kể: “Con tôi học khá nhưng suốt ngày dán mắt vào điện thoại và ti-vi. Từ hồi tham gia CLB cầu lông ở trường, tối về con ăn cơm ngon, ngủ sớm và hoạt bát hơn. Những thay đổi ấy nghe rất đời thường, nhưng lại là thứ mà các phụ huynh đều mong muốn”.
Song, nếu chỉ cần “muốn” là làm được, thì chuyện đã dễ dàng hơn nhiều. Rào cản đầu tiên là thời gian. Một ngày của học sinh phổ thông ở các thành phố lớn thường bắt đầu từ khoảng 6 giờ sáng và kết thúc sau 9 giờ tối, sau khi đã đi học thêm, làm bài tập... Đa số cha mẹ vẫn nghĩ thể thao là chuyện phụ, là “chơi”, trong khi học mới là “thật”.
Bên cạnh đó, không gian vận động là vấn đề lớn ở đô thị. Sân trường, sân chung cư hay khu dân cư thường chật hẹp hoặc không có, công viên thường xa nhà. Ở nông thôn, không gian rộng hơn giúp trẻ có điều kiện chủ động chơi thể thao, nhưng hoạt động này tại trường học ít được tổ chức do thiếu người hướng dẫn và trang thiết bị. Rồi nhiều em gái còn e ngại, sợ đổ mồ hôi, sợ bị chê “không nữ tính” hay có em muốn chơi nhưng không có đội nữ, cuối cùng là từ bỏ.
Để thể thao thật sự trở thành một phần đời sống của học sinh, cần sự phối hợp nhẹ nhàng, không mang tính ép buộc. Và có lẽ gia đình mới đóng vai trò then chốt. Có nhà bố mẹ dành cuối tuần chơi thể thao cùng con, có nhà chỉ cần khuyến khích con đi bộ hoặc đạp xe đến trường thay vì được đưa bằng xe máy hay về đá bóng, đánh cầu ở khu đang sống...
Những hành động nhỏ ấy sẽ giúp trẻ cảm nhận thể thao không phải một nhiệm vụ, mà là khoảng thời gian được thả lỏng và vui vẻ. Gieo thói quen tập luyện mỗi ngày, sẽ gặt tầm vóc, sức khỏe cho thế hệ mai sau. Biết một môn thể thao không làm một đứa trẻ trở thành vận động viên xuất sắc, nhưng sẽ giúp khỏe mạnh hơn, tự tin và biết cách gắn kết với những người chung quanh.
ANH MAI