Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề mây tre đan, những thanh tre, sợi giang, cây nứa, cọng guột đã trở thành những vật liệu quen thuộc trong đôi tay ông Trần Văn Thắng. Hiện hộ sản xuất của gia đình ông có bốn thành viên cùng hai lao động thường xuyên, làm nhiều sản phẩm như đèn tre, khay, mẹt, hộp quà và đồ trang trí. Cùng với những sản phẩm quen thuộc, ông Thắng dành nhiều thời gian nghiên cứu những mẫu mới, trong đó có các sản phẩm đã được ghi nhận tại những cuộc thi về sản phẩm thủ công mỹ nghệ.
Năm 2025, hộ gia đình ông có sản phẩm hộp quà khay đoạt giải Ba và đèn bão A80 đoạt giải Khuyến khích tại Cuộc thi tay nghề do Sở Công thương Hà Nội tổ chức. Sang năm 2026, sản phẩm “Đèn bão tri ân” do ông Thắng cùng ông Lê Văn Doanh chế tác giành giải Nhì tại Cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới do Sở Công thương tổ chức. Tháng 9/2026, “Bộ bàn ghế nơm” của vợ chồng ông tiếp tục giành giải Nhất tại Hội thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân Thành phố Hà Nội lần thứ nhất năm 2026 do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức.
Với người thợ, mỗi giải thưởng là một sự ghi nhận, nhưng quan trọng hơn là quá trình tìm tòi để tạo ra sản phẩm mới. Chiếc đèn bão A80 là một thí dụ. Xuất phát từ mong muốn làm một sản phẩm tri ân Bác Hồ, đúng dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9, ông Thắng lựa chọn tre, giang, nứa và guột để tạo nên sản phẩm. Để làm một chiếc đèn mất khoảng nửa tháng. Từng chi tiết phải được tính toán về hình dáng, kết cấu và độ chắc chắn. Có chi tiết phải làm đi làm lại nhiều lần mới đạt yêu cầu. Trong đó, guột là loại vật liệu đòi hỏi cách xử lý riêng. Guột được khai thác ở những vùng nước mặn, nước lợ, sau khi cắt phải phơi khô và xử lý trước khi đưa vào sản phẩm. Khi khô, vật liệu khá cứng và khó thao tác, người thợ phải làm mềm trong quá trình đan. Sự kết hợp giữa các vật liệu tạo nên diện mạo riêng cho chiếc đèn. Nhưng với ông Thắng, điều quan trọng hơn là sản phẩm phải có câu chuyện và thể hiện được dấu ấn của người làm nghề.
Sau khi đoạt giải Khuyến khích, đèn bão A80 nhận được sự quan tâm của khách hàng. Có thời điểm hơn chục khách hàng cùng đặt sản phẩm. Từ kết quả đó, ông Thắng tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện và phát triển thêm những phiên bản mới. Theo ông, làm nghề thủ công nếu chỉ lặp lại những sản phẩm cũ sẽ khó đáp ứng thị trường. Người thợ phải biết giữ kỹ thuật truyền thống, nhưng đồng thời phải tìm cách tạo ra sản phẩm có mẫu mã, công năng và câu chuyện phù hợp với người sử dụng hôm nay. Gia đình ông từng có thời điểm đạt doanh thu 4-5 tỷ đồng/năm, sản phẩm được xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc và cung cấp cho các doanh nghiệp lớn trong nước. Những con số này cho thấy nghề thủ công vẫn có khả năng tạo giá trị kinh tế khi sản phẩm đáp ứng được yêu cầu của thị trường.
Tuy nhiên, vài năm gần đây, hoạt động sản xuất của gia đình gặp nhiều khó khăn do thị trường biến động, đơn hàng giảm. Một trong những điều ông trăn trở là nguồn nguyên liệu ngày càng khan hiếm và lao động trẻ chưa mặn mà với nghề. Công việc thủ công đòi hỏi sự kiên trì, phải học từ những công đoạn nhỏ và mất nhiều thời gian mới có thể thành thạo. Nếu thu nhập không tương xứng, việc thu hút người trẻ sẽ khó khăn. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phú Nghĩa Trần Thị Thu Hằng đánh giá, những sản phẩm mới của ông Thắng cho thấy giá trị của việc kết hợp tay nghề truyền thống với tư duy sáng tạo. “Địa phương khuyến khích các nghệ nhân, cơ sở sản xuất tiếp tục sáng tạo, nâng chất lượng sản phẩm, tìm kiếm thị trường để nghề truyền thống tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân”, bà Hằng cho biết.
Ở tuổi ngoài 50, ông Thắng vẫn dành phần lớn thời gian bên những thanh tre, sợi giang. Hơn nửa thế kỷ theo nghề, ông hiểu giá trị của những kỹ thuật được truyền lại, nhưng cũng hiểu rằng nghề truyền thống không thể đứng yên trong những khuôn mẫu cũ. Người nghệ nhân này vẫn luôn trăn trở làm mới sản phẩm nghề truyền thống từ những vật liệu đã gắn bó với ông.
Bài và ảnh: MINH MINH