Giữa ước muốn và năng lực

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Phát biểu của Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen về tình hình EU trước hết là lời kêu gọi xây dựng EU đứng vững hơn trên đôi chân của chính mình.

Thông điệp khá rõ: EU phải nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế, năng lực công nghệ, khả năng phòng thủ và mức độ độc lập về chính trị, giảm những lệ thuộc mang tính chiến lược và có khả năng tự bảo vệ lợi ích của mình trong một thế giới ngày càng bất ổn.

Định hướng đó xuất phát từ thực trạng đầy nghịch lý. EU có tiềm lực kinh tế, tài chính và chính trị rất lớn, là một trong những trung tâm thương mại quan trọng của thế giới. Tuy nhiên, khối này cũng đang bộc lộ không ít điểm yếu mang tính cơ cấu: thị trường chung chưa hoàn thiện, thị trường năng lượng và vốn còn phân mảnh, năng lực cạnh tranh công nghiệp và công nghệ chịu sức ép, trong khi ngành công nghiệp quốc phòng vẫn bị chia cắt theo lợi ích và năng lực của từng quốc gia thành viên.

Trong bối cảnh đó, định hướng mà bà von der Leyen đưa ra cho EU về cơ bản là phù hợp với những thay đổi của môi trường quốc tế. Cạnh tranh giữa các cường quốc, xung đột địa chính trị, những đột phá công nghệ và bất ổn trong quan hệ với các đối tác bên ngoài buộc EU phải tăng cường khả năng tự chủ và hành động.

Tuy nhiên, quyết định nhất là tính khả thi. EU không thiếu quy mô và tiềm lực. Cái thiếu là khả năng biến quy mô và tiềm lực đó thành sức mạnh chung. Muốn làm được điều này, EU cần đầu tư rất lớn, hoàn thiện thị trường chung, tăng cường liên kết công nghiệp quốc phòng, củng cố năng lực công nghệ và quan trọng không kém là đạt được đồng thuận chính trị giữa các thành viên.

Vì vậy, định hướng của bà von der Leyen sẽ là ảo tưởng nếu EU cho rằng chỉ cần đề ra mục tiêu thì sẽ tự động có được năng lực thực thi tương ứng. EU phải thu hẹp khoảng cách giữa ước muốn và năng lực thực tế. Chỉ như thế, EU mới có thể trở thành một chủ thể địa chính trị tự chủ hơn.

EU muốn Canada là ‘thành viên liên kết’, ông Trump nói 'nực cười'

Phát biểu của Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen về tình hình EU trước hết là lời kêu gọi khối này đứng vững hơn trên đôi chân của chính mình. Thông điệp cốt lõi là EU phải nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế, làm chủ công nghệ, củng cố khả năng phòng thủ và giảm các lệ thuộc chiến lược để bảo vệ lợi ích trong một thế giới ngày càng bất ổn. Định hướng ấy phản ánh nghịch lý lâu nay của EU: sở hữu tiềm lực kinh tế, tài chính và chính trị rất lớn, đồng thời là một trong những trung tâm thương mại quan trọng của thế giới, nhưng chưa chuyển hóa hiệu quả lợi thế quy mô thành sức mạnh chung. Thị trường chung chưa hoàn thiện, thị trường năng lượng và vốn còn phân mảnh, năng lực công nghiệp và công nghệ chịu sức ép, trong khi công nghiệp quốc phòng tiếp tục bị chia cắt theo lợi ích và khả năng của từng quốc gia thành viên. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc gia tăng, xung đột địa chính trị kéo dài, công nghệ phát triển nhanh và quan hệ với các đối tác bên ngoài thêm bất định, yêu cầu tăng cường tự chủ của EU là phù hợp. Tuy nhiên, tham vọng chiến lược chỉ có ý nghĩa khi đi kèm nguồn lực đầu tư, cơ chế phối hợp và khả năng hành động đủ mạnh. Thách thức quyết định không nằm ở việc EU thiếu quy mô hay tiềm lực, mà ở năng lực tạo đồng thuận chính trị và tổ chức thực thi giữa các thành viên có ưu tiên khác nhau. EU cần hoàn thiện thị trường chung, liên kết sâu hơn ngành công nghiệp quốc phòng, củng cố nền tảng công nghệ và huy động nguồn vốn lớn, nếu không những mục tiêu được bà von der Leyen nêu ra sẽ chỉ dừng ở tuyên bố. Khoảng cách giữa ước muốn và năng lực thực tế vì thế là phép thử lớn nhất đối với triển vọng EU trở thành một chủ thể địa chính trị tự chủ hơn.