Tại các vùng trà cổ thụ trọng điểm như Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Lai Châu, Tuyên Quang..., những cây chè Shan tuyết hàng trăm năm tuổi mọc tự nhiên trên các đỉnh núi cao quanh năm mây phủ không chỉ tạo nên dòng trà thượng hạng mà còn là di sản thiên nhiên, gắn với văn hóa và sinh kế bao đời của đồng bào Mông, Dao, Tày.
Tuy nhiên, ngành chè vùng cao lâu nay vẫn đối mặt với nghịch lý khi sản phẩm chưa được định giá tương xứng, sản xuất còn manh mún và thương hiệu chưa được xây dựng tương xứng với tiềm năng. Ông Hoàng Vĩnh Long, Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam (VITAS) cho biết, chè Shan tuyết chủ yếu được xuất khẩu thô với giá chỉ 1,7-2 USD/kg (chưa đến 50.000 đồng/kg), khiến giá trị chè Việt Nam chưa được đánh giá đúng trên thị trường quốc tế. Sản xuất manh mún, thiếu vốn cũng dẫn đến tình trạng các cơ sở tranh mua, tranh bán, hạ giá lẫn nhau, trong khi giá trị di sản chưa được tính đúng vào sản phẩm.
Theo ông Hoàng Vĩnh Long, việc xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa chất lượng, chống hàng nhái và đưa chè Shan tuyết đến đúng với giá trị vốn có trên thị trường trong nước và quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Với mục tiêu này, Hiệp hội Chè Việt Nam (VITAS) đã thành lập Chi hội Chè Shan Tuyết vùng núi cao Việt Nam (tên giao dịch quốc tế: Vietnam High-Mountain Snow Shan Tea Chapter).
“Khi thành lập, Chi hội sẽ quy tụ các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất, chế biến chè Shan tuyết vùng cao vào một mái nhà chung. Từ đó, tạo tiếng nói chung để đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ, giúp chè Shan tuyết chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị trên thị trường trong nước và quốc tế”, ông Hoàng Vĩnh Long nói.
Bên cạnh đó, VITAS cũng công bố kế hoạch quản trị và cấp quyền khai thác nhãn hiệu tập thể "Snow Shan" (đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ) nhằm chuẩn hóa chất lượng, chống hàng nhái và khẳng định vị thế trà Shan tuyết Việt Nam trên trường quốc tế.
Ông Phạm Vũ Khánh, tân Chủ tịch lâm thời Chi hội - người đã có 25 năm bám trụ với các nương chè Tây Bắc nhận thấy, từng cá nhân, doanh nghiệp hay địa phương riêng lẻ khó có thể đưa chè Shan tuyết vươn ra thị trường quốc tế.
“Đã đến lúc chúng ta hợp sức, phát huy thế mạnh riêng của từng vùng để xây dựng bộ sản phẩm chè Shan tuyết mang bản sắc riêng của Việt Nam. Chi hội sẽ hoạt động dựa trên 4 trụ cột: Văn hóa - Đạo đức - Kết nối - Tiêu chuẩn, qua đó nâng cao giá trị chè, chia sẻ sinh kế công bằng với người dân và cùng nhau phát triển thương hiệu trà Việt”, ông Khánh nói.
Để hoạt động thiết thực, Chi hội Chè Shan Tuyết vùng núi cao Việt Nam xây dựng lộ trình với 3 trọng tâm: Thứ nhất, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng ngành, phối hợp với các nhà khoa học phân định rõ chè Shan tuyết cổ thụ và chè vùng núi cao (từ 500m trở lên), đồng thời mã hóa vùng trồng, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.
Thứ hai, khai thác nhãn hiệu tập thể “Snow Shan”, xây dựng quy chế sử dụng nhãn hiệu chung của Hiệp hội Chè Việt Nam, góp phần kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng.
Thứ ba, phát triển kinh tế đa giá trị gắn với du lịch văn hóa, kết nối chuỗi giá trị chè với bảo tồn rừng di sản, phát triển du lịch trải nghiệm và đồng hành cùng các lễ hội văn hóa chè tại địa phương.
Hiệp hội Chè Việt Nam là tổ chức xã hội - nghề nghiệp của các tổ chức, cá nhân Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng và nghiên cứu khoa học - công nghệ của ngành Chè.