Chụp MRI tại một bệnh viện công tuyến cuối ở TP.HCM - Ảnh: XUÂN MAI
Bệnh viện công chật vật tìm kiếm giá tham chiếu phù hợp
Trao đổi với Tuổi Trẻ, Giám đốc một bệnh viện công chuyên khoa tuyến cuối tại TP.HCM cho biết xác định giá hợp lý là một trong những khâu khó nhất khi mua sắm trang thiết bị y tế.
Theo ông, cùng một loại thiết bị nhưng giá có thể khác nhau giữa TP.HCM, Hà Nội, các tỉnh miền núi, khu vực Tây Nguyên và những địa phương khác. Điều này khiến việc tìm kiếm một mức giá tham chiếu phù hợp không hề đơn giản.
Để xác định giá, bệnh viện có thể tham khảo dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, lấy báo giá từ các công ty hoặc đối chiếu với hợp đồng mua sắm mà những bệnh viện khác đã thực hiện. Tuy nhiên, không phải mức giá nào đã được công bố cũng phản ánh đúng khả năng cung ứng của thị trường tại thời điểm bệnh viện có nhu cầu.
Có trường hợp giá đã được công khai nhưng khi bệnh viện liên hệ mua, nhà cung cấp lại không có hàng. Như vậy, giá tham khảo chưa chắc đồng nghĩa với việc bệnh viện có thể mua được thiết bị ở mức giá đó.
Theo vị này, thiết bị y tế có đặc thù khác với hàng hóa thông dụng. Thiết bị y tế là hàng chuyên dụng, số lượng giao dịch ít và không phải lúc nào cũng có sẵn trên thị trường. Bệnh viện vì thế phải cân nhắc nhiều nguồn thông tin để xác định mức giá vừa phù hợp với nhu cầu sử dụng, vừa có cơ sở giải trình theo quy định.
Về việc giảm các khâu trung gian nhằm giúp người bệnh và bệnh viện tiếp cận thuốc, trang thiết bị với giá hợp lý, vị giám đốc này cho rằng cần phân biệt các bước bắt buộc trong quy trình đấu thầu với những khâu trung gian có thể phát sinh trong quá trình mua sắm.
Các bước đấu thầu là quy trình được pháp luật quy định, bệnh viện công phải tuân thủ, không thể tùy ý bỏ qua để mua ngay thiết bị mong muốn.
"Trong khi đó, nếu khâu trung gian được hiểu là hàng hóa phải qua nhiều đơn vị mua đi bán lại hoặc hồ sơ phải xin ý kiến qua nhiều cấp, nhiều khâu, thì đây là những vấn đề có thể xem xét để giảm bớt.
Bên cạnh đó, chỉ định thầu không phải giải pháp có thể tùy ý áp dụng để rút ngắn thời gian mua sắm. Hình thức này chỉ được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật. Nếu áp dụng không đúng, bệnh viện có thể đối mặt với nguy cơ sai phạm", vị này chia sẻ.
Việc mua sắm thiết bị, vật tư y tế tại bệnh viện công lập sẽ trải qua nhiều quy trình, theo quy định pháp luật - Ảnh: XUÂN MAI
Sai phạm trong đấu thầu ở bệnh viện công do đâu?
TS Phạm Thị Huệ, Trưởng Khoa Nghiệp vụ thanh tra, Trường Cán bộ Thanh tra (Thanh tra Chính phủ), cho biết đấu thầu, mua sắm và quản lý trang thiết bị, vật tư y tế, thuốc là những hoạt động thường xuyên tại các cơ sở y tế, từ mua sắm thiết bị có giá trị lớn đến vật tư, thuốc phục vụ hoạt động chuyên môn.
Rủi ro có thể phát sinh ở nhiều khâu, nhất là khi thực hiện các gói thầu mua sắm thiết bị y tế, vật tư hoặc thuốc.
Rủi ro cũng có thể bắt đầu từ khâu xác định nhu cầu nếu cơ sở không rà soát số lượng vật tư, thuốc đang có; không thống kê mặt hàng thừa, thiếu, đã hết hạn hoặc sắp hết hạn. Thay vì đánh giá nhu cầu thực tế, một số nơi có thể sử dụng lại hồ sơ mua sắm cũ và chỉ điều chỉnh một số nội dung.
Sai sót còn có thể xảy ra khi phê duyệt không đúng thẩm quyền hoặc hồ sơ đấu thầu, mua sắm chưa đầy đủ, bị chỉnh sửa, hợp thức hóa sau đó.
Bà Huệ lưu ý các cơ sở cần xác định đúng thẩm quyền của từng chủ thể theo quy định pháp luật về đấu thầu và quy chế phân cấp, ủy quyền của đơn vị; đồng thời bảo đảm hồ sơ được lập, thẩm định và phê duyệt đúng trình tự.
Kết quả thanh tra, kiểm tra thời gian gần đây cũng cho thấy nguy cơ xung đột lợi ích có thể xuất hiện tại cơ sở y tế tư nhân.
Chẳng hạn, đối tác cung cấp dịch vụ có quan hệ thân thiết với người đứng đầu hoặc kế toán trưởng. Các cơ sở cần có biện pháp nhận diện, phòng ngừa và xử lý xung đột lợi ích, tránh để tình trạng này dẫn đến tham nhũng, tiêu cực.
Pháp luật về phòng, chống tham nhũng có quy định đối với khu vực ngoài nhà nước. Tuy nhiên, việc áp dụng với từng cơ sở cần căn cứ đúng đối tượng và phạm vi luật định; không nên khái quát rằng mọi cơ sở khám, chữa bệnh tư nhân đều chịu toàn bộ các quy định giống khu vực nhà nước.
Giải pháp nào gỡ khó cho mua sắm bệnh viện công?
Ở góc nhìn của bệnh viện tư nhân, chủ tịch hội đồng quản trị một bệnh viện tư cho rằng cần thay đổi cơ chế vận hành để trách nhiệm của giám đốc gắn chặt hơn với hiệu quả sử dụng tiền và hoạt động của bệnh viện.
Theo vị này, nếu người đứng đầu không chịu tác động trực tiếp từ hiệu quả sử dụng nguồn lực, việc kiểm soát các quyết định mua sắm sẽ khó khăn hơn. Việc xử lý hoặc thay thế một người đứng đầu khi xảy ra sai phạm chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề nếu cơ chế quản lý không thay đổi.
"Không thể chỉ trông chờ vào việc thay thế người đứng đầu, bởi nếu cơ chế không thay đổi thì người khác vẫn có thể tiếp tục những hành vi tương tự", vị này nói.
Ông cũng cho rằng giá trang thiết bị y tế tại một số bệnh viện công có thể cao hơn đáng kể so với giá mua tại bệnh viện tư do có nhiều khâu trung gian.
Đặc biệt, trang thiết bị y tế thường có giá trị lớn, từ hàng tỉ đến hàng trăm tỉ đồng, nên chỉ một khoản chênh lệch trong mỗi thương vụ cũng có thể tạo ra giá trị rất lớn.
"Muốn hạn chế tiêu cực trong mua sắm y tế cần chú trọng kiểm soát quyền lực của người đứng đầu, tăng cường giám sát các quyết định chi tiêu, minh bạch hóa dòng tiền và bảo vệ những người dám lên tiếng trước dấu hiệu bất thường. Nếu chỉ tập trung xử lý từng vụ việc mà không khắc phục những kẽ hở trong cơ chế quản lý, nguy cơ tái diễn tiêu cực vẫn còn", vị này chia sẻ.
TS Phạm Thị Huệ cho hay với những thiết bị có yêu cầu kỹ thuật cao, cơ sở y tế cần đánh giá rõ mức độ phù hợp với nhu cầu chuyên môn và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đối với các gói thầu tiềm ẩn rủi ro lớn, người đứng đầu nên tham vấn chuyên gia về chuyên môn, kỹ thuật, thậm chí tổ chức đánh giá độc lập ngay từ khâu đề xuất để nhận diện nguy cơ sớm.
Theo TS Huệ, các cơ sở y tế cần xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ cho từng lĩnh vực, nhận diện những khâu có nguy cơ cao để có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Việc tuân thủ pháp luật phải trở thành hoạt động thường xuyên trong quá trình điều hành, thay vì chỉ được chú trọng khi có thanh tra, kiểm tra.
Cần cơ chế mua sắm phù hợp từng nhóm thiết bị
Để bệnh viện công có thể mua sắm thiết bị y tế với giá hợp lý, luật sư Nguyễn Văn Duy, Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự cho rằng cần nghiên cứu phân loại các mặt hàng để áp dụng phương thức mua sắm phù hợp.
Theo ông, những loại thuốc, vật tư phổ biến, có khối lượng sử dụng lớn có thể mở rộng mua sắm tập trung và đàm phán giá. Trong khi đó, với những mặt hàng chuyên biệt, cần có cơ chế linh hoạt hơn, cho phép bệnh viện đàm phán trực tiếp với nhà sản xuất hoặc nhà phân phối chính thức trong khuôn khổ kiểm soát chặt chẽ.
Một giải pháp khác là chuẩn hóa mã thuốc, vật tư và công khai dữ liệu giá trúng thầu trên phạm vi toàn quốc. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và có thể đối chiếu, bệnh viện sẽ có thêm cơ sở tham khảo khi xây dựng giá, còn cơ quan quản lý và người dân có điều kiện giám sát tốt hơn.
Luật sư Duy cũng đề xuất cần bảo đảm tiến độ thanh toán cho nhà thầu, phân định rõ sai phạm với rủi ro phát sinh từ biến động giá thị trường, đồng thời có cơ chế bảo vệ những người thực hiện đúng quy trình.
Theo ông, mục tiêu của mua sắm y tế không nên chỉ là tìm được mức giá thấp nhất, mà phải bảo đảm thiết bị có giá hợp lý, đáp ứng yêu cầu chuyên môn, chất lượng và hiệu quả đầu tư.
"Mục tiêu cuối cùng không phải là mua thiết bị với giá thấp nhất bằng mọi giá, mà là mua được sản phẩm có mức giá hợp lý, đáp ứng yêu cầu chuyên môn, bảo đảm chất lượng và hiệu quả đầu tư.
Bởi nếu chỉ chạy theo giá rẻ mà xem nhẹ tiêu chí kỹ thuật, chất lượng thiết bị và an toàn điều trị, người bệnh sẽ là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp", luật sư Duy chia sẻ.
Sửa luật để ngăn tình trạng nâng giá thiết bị y tế, kiểm soát giá thuốcBộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nêu rõ dự luật bổ sung các quy định về nguyên tắc quản lý thiết bị y tế và một số giải pháp nhằm quản lý giá thiết bị y tế cũng như tình trạng mua bán lòng vòng để nâng giá thiết bị y tế.