Qua báo cáo của các địa phương, tới trung tuần tháng 8, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng tại các xã ở phía tây Hải Phòng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, có tới 6/11 xã chưa thực hiện GPMB. Nguyên nhân chậm trễ được nêu là do thay đổi phương án hướng tuyến, vị trí ga; bàn giao mốc giới chính thức của dự án chậm, ảnh hưởng đến việc kiểm đếm, lập phương án chi trả tiền bồi thường; một số địa phương đề nghị thu hồi hết diện tích đất xen kẹt; tiến độ xây dựng một số khu nghĩa trang chậm, ảnh hưởng đến việc di chuyển mồ mả...
Để giải quyết sự chậm trễ nêu trên, tại cuộc họp ngày 17/8/2026 về GPMB đoạn tuyến phía tây Hải Phòng, đồng chí Lê Trung Kiên, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố nêu rõ: Đây là công trình trọng điểm quốc gia, yêu cầu 11 xã liên quan gồm Cẩm Giàng, Kẻ Sặt, Bình Giang, Yết Kiêu, Gia Lộc, Gia Phúc, Tân Kỳ, Đại Sơn, Tứ Kỳ, Chí Minh và Hà Đông tập trung cao độ cho việc hoàn thành công tác GPMB; quyết tâm đưa Hải Phòng trở thành địa phương đi đầu trong bàn giao mặt bằng phục vụ thi công; đồng thời giải quyết dứt điểm các khu tái định cư, bảo đảm điện, nước và hạ tầng thiết yếu để người dân sớm ổn định nơi ở mới.
Trước đó, lãnh đạo thành phố chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai phối hợp đơn vị tư vấn và các đơn vị liên quan rà soát việc cắm mốc, hoàn thiện hồ sơ phục vụ GPMB. Văn phòng Đăng ký đất đai phối hợp đơn vị tư vấn và 11 xã phía tây thực hiện trích lục địa chính làm căn cứ ban hành thông báo thu hồi đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ theo quy định. Cùng với đó, những khu đất xen kẹt giữa tuyến đường sắt và các công trình giao thông khác được yêu cầu rà soát để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.
Xã Hà Đông là trường hợp đáng chú ý khi đã căn bản hoàn thành công tác GPMB chỉ sau 1 tháng. Theo Bí thư Đảng ủy xã Vũ Đức Hạnh, đến ngày 19/9/2026, địa phương đã giải ngân 158,6 tỷ đồng, GPMB 12,9 ha trong tổng số 13,75 ha, liên quan 376 hộ dân, đạt khoảng 94% diện tích đất phải thu hồi. Trong đó, công tác GPMB đối với 343 hộ có đất nông nghiệp và 33 hộ có đất ở đã hoàn thành; phần diện tích đất ở còn lại khoảng 0,83 ha liên quan 43 hộ dân đã và đang tiếp tục được thực hiện.
Điều đáng ghi nhận là công tác vận động không dừng ở việc phổ biến chủ trương mà hướng đến tháo gỡ những băn khoăn cụ thể của từng gia đình. Gia đình ông Dương Văn Tuấn ở thôn Kiên Tú có khoảng 300 m² đất ở thuộc diện thu hồi. Sau khi được tuyên truyền về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, gia đình ông Tuấn đã chấp hành bàn giao mặt bằng. Trong thời gian chờ bố trí nơi ở mới, gia đình ông được hỗ trợ tiền thuê nhà 8 triệu đồng/tháng (trong 6 tháng theo chính sách). Khu tái định cư đã hoàn tất hạ tầng, tạo điều kiện để các hộ dân đủ điều kiện nhận đất và xây dựng nhà ở. Cùng thôn Kiên Tú, gia đình ông Lê Văn Châu đã nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và chủ động tháo dỡ công trình trên phần đất bị thu hồi. Do không thuộc diện phải bố trí tái định cư, ông Châu xây nhà mới lùi về phía sau khu đất để không ảnh hưởng tiến độ dự án.
Chuyển biến ở xã Hà Đông gắn với việc huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, tăng cường tuyên truyền, đối thoại và giải quyết các kiến nghị của người dân. Nhờ vậy, đến cuối tháng 8, xã Hà Đông đã chuyển từ chưa có diện tích GPMB sang hoàn thành GPMB đất nông nghiệp.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Kẻ Sặt Phạm Thị Thu Hiền, xã dự kiến thu hồi khoảng 315.239 m² đất để GPMB thực hiện dự án thi công tuyến đường sắt, công việc được triển khai đồng thời từ khâu kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất đến công khai dự thảo phương án bồi thường. Cuối tháng 9, địa phương đã ban hành các quyết định thu hồi đất và niêm yết dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ đối với đất đai, tài sản, cây cối, hoa màu của các hộ trong phạm vi dự án. Xã yêu cầu bộ phận chuyên môn xây dựng tiến độ cụ thể, xác định nguồn gốc đất, tiếp xúc và đối thoại với người dân để sớm thống nhất phương án, bàn giao mặt bằng. Tiếp tục tuyên truyền sâu rộng trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong xã về ý nghĩa, tầm quan trọng chiến lược của dự án nhằm tạo sự thống nhất cao trong nhận thức và hành động, góp phần bảo đảm sự đồng thuận xã hội.
Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn tuyến đi qua địa bàn xã Cẩm Giàng có 132 hộ dân bị ảnh hưởng về đất nông nghiệp và 5 hộ có diện tích đất ở khi thực hiện dự án. Xác định giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ quan trọng, có tính chất quyết định đến tiến độ thực hiện dự án, xã đã chủ động triển khai các bước theo quy định. Trong đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền nhằm giúp người dân nắm rõ chủ trương, chính sách, phương án thực hiện, đồng thời tạo sự đồng thuận, thống nhất trong quá trình triển khai. Đến ngày 9/10, xã Cẩm Giàng đã tổ chức 2 đợt chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho 130 hộ gia đình với tổng số tiền hơn 16,185 tỷ đồng, diện tích đã GPMB là hơn 23.608 m², đạt khoảng 54% tổng diện tích đất phải thu hồi.
QUỐC VINH