GS Nguyễn Xuân Thắng: Cần rút ngắn khoảng cách giữa quyết sách và kết quả

Tại Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh yêu cầu biến các lựa chọn chiến lược thành kết quả phát triển, chuẩn bị những năng lực cần thiết cho mục tiêu năm 2045.

Diễn đàn diễn ra tại Hà Nội từ ngày 5-7/10, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức thực hiện, phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Tổ chức Hành chính miền Đông thế giới (EROPA).

Với chủ đề "Quản trị bao trùm trong kỷ nguyên phát triển mới: Chuyển đổi hệ thống, đổi mới sáng tạo và chính phủ sẵn sàng trước tương lai", diễn đàn tập trung trao đổi về năng lực thực thi, quản trị địa phương, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI).

Thể chế phải được kiểm chứng bằng thực thi

Theo GS Nguyễn Xuân Thắng, mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển, dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới biến động, lợi thế của một quốc gia ngày càng phụ thuộc vào khả năng nhận biết sớm thay đổi, lựa chọn đúng ưu tiên, huy động nguồn lực và chuyển những lựa chọn đó thành kết quả.

Ông nêu 4 định hướng đổi mới quản trị quốc gia, gồm nâng cao năng lực tổ chức và kiến tạo phát triển của Nhà nước; xây dựng thể chế chất lượng cao; nâng cao năng lực chiến lược, học hỏi và tự chủ; phát triển con người và năng lực xã hội.

Về thể chế, ông cho rằng AI, dữ liệu, công nghệ xanh, kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới đang phát triển nhanh hơn chu kỳ chính sách truyền thống. Thể chế cần bảo đảm ổn định, minh bạch, khả năng dự báo, đồng thời đủ linh hoạt để thử nghiệm, đánh giá và điều chỉnh.

Một môi trường thể chế có chất lượng phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, giảm chi phí và sự bất định, khuyến khích đầu tư dài hạn và đổi mới sáng tạo.

"Chất lượng thể chế cuối cùng phải được kiểm chứng bằng thực thi", Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương nhấn mạnh. Chủ trương phải đi vào chính sách; chính sách phải có nguồn lực và trách nhiệm thực hiện; vướng mắc phát sinh phải được nhận biết, xử lý kịp thời.

"Rút ngắn khoảng cách giữa quyết sách và kết quả phải trở thành một yêu cầu quan trọng của cải cách thể chế trong giai đoạn mới", GS Nguyễn Xuân Thắng khẳng định. 

Ông cũng cho rằng nguồn lực chỉ trở thành sức mạnh phát triển khi được tổ chức, kết hợp hiệu quả. Vốn đầu tư cần gắn với công nghệ và nhân lực; nghiên cứu cần kết nối với doanh nghiệp có khả năng hấp thụ, thương mại hóa; hạ tầng số và dữ liệu cần phục vụ sản xuất, quản trị.

Đối với khu vực công, yêu cầu không dừng ở kiến thức chuyên môn. Cán bộ, công chức, viên chức cần nâng cao năng lực phân tích, tham mưu chính sách, sử dụng dữ liệu, phối hợp giữa các lĩnh vực và xử lý vấn đề phức tạp.

Khi nhiều vấn đề mới chưa có lời giải sẵn, khả năng nhận diện đúng vấn đề, học hỏi trong quá trình hành động và điều chỉnh kịp thời trở thành một phần quan trọng của năng lực công vụ.

Đo cải cách bằng kết quả phục vụ người dân

Trong báo cáo đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, đặt vấn đề: Hệ thống quản trị cần được chuẩn bị thế nào để giải quyết hiệu quả công việc hôm nay và đủ năng lực ứng phó với vấn đề của ngày mai?

Theo ông, thay đổi về tổ chức, thẩm quyền, quy trình và công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nâng cao khả năng giải quyết công việc trong thực tế.

Đây là yêu cầu cụ thể khi bộ máy mới, chính quyền địa phương 2 cấp, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số đang đi vào vận hành. Điều cần xem xét là thẩm quyền được giao có đi cùng điều kiện thực hiện; trách nhiệm có rõ; phối hợp giữa các cơ quan, các cấp có thông suốt; vấn đề phát sinh có được xử lý kịp thời.

Địa phương là nơi chính sách đi vào thực tế và kiểm nghiệm trực tiếp những yêu cầu này. Ngày càng nhiều vấn đề vượt phạm vi một ngành hoặc một cấp chính quyền, đòi hỏi phối hợp và tổ chức nguồn lực.

PGS Nguyễn Bá Chiến cho rằng tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền và quy trình là yêu cầu cơ bản. Chất lượng quản trị còn phải thể hiện ở mức độ giải quyết vấn đề, cải thiện phục vụ người dân, doanh nghiệp, giảm chi phí xã hội và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ.

"Chuyển đổi số cần giảm thời gian, chi phí, tăng tính thuận lợi và minh bạch", ông nêu. Phân cấp, phân quyền cần nâng cao khả năng giải quyết công việc ở cấp được giao thẩm quyền; công nghệ và AI cần cải thiện chất lượng quyết định, thực thi và dịch vụ công.

Ông đề nghị sử dụng thông tin từ thực thi để kiểm chứng chính sách, nhận diện vấn đề mới và điều chỉnh cách làm. Khi tham khảo mô hình quốc tế, cần tìm hiểu những điều kiện tạo nên kết quả, từ thể chế, nguồn lực đến cơ chế phối hợp, để vận dụng phù hợp với Việt Nam.

Công nghệ hỗ trợ quyết định, đi cùng trách nhiệm

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy quản trị phản ứng sang dự báo, chủ động nhận diện thay đổi và chuẩn bị từ sớm.

Mỗi kịch bản cần gắn với phương án ứng phó, xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền, nguồn lực và dấu hiệu cho biết khi nào cần điều chỉnh chính sách. Dự báo phải trở thành một bộ phận của quá trình ra quyết định, điều hành.

AI có thể hỗ trợ phát hiện rủi ro, phân tích kịch bản và cung cấp dịch vụ phù hợp từng người dân. Tuy nhiên, ứng dụng AI phải đi cùng bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, kiểm soát thiên lệch và trách nhiệm giải trình.

"Công nghệ hỗ trợ quyết định, không thay thế trách nhiệm của người quyết định", ông nêu.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, đặt câu hỏi "Ai được hưởng lợi?" trước những tiến bộ công nghệ. Theo bà, công nghệ không tự động tạo ra sự bao trùm; rào cản có thể đến từ khả năng tiếp cận, chi trả, kỹ năng hoặc thiếu dịch vụ phù hợp.

Bà đề xuất bảo đảm kết nối cho mọi người, nâng cao năng lực số, đặc biệt với nhóm yếu thế, và quản trị AI vì lợi ích công. Thành công của chuyển đổi số cần thể hiện qua dịch vụ tốt hơn, cơ hội nhiều hơn và tiếng nói của người dân trong những quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống.

Theo chương trình, diễn đàn có 20 phiên chuyên đề với hơn 100 tham luận. Kết quả thảo luận sẽ được tổng hợp thành kết luận khoa học, thông điệp và khuyến nghị chính sách, phục vụ nghiên cứu, đào tạo và hợp tác quốc tế về quản trị công.