Trong khi đi bộ lên khu vực hồ Gươm mỗi cuối tuần, tôi không ít lần thấy cảnh người mẹ đẩy chiếc xe nôi trẻ em buộc phải bước xuống lòng đường. Ngay trên vỉa hè rộng rãi trước mặt chị, hai hàng xe máy đỗ xéo nối đuôi nhau, chừa lại một khoảng trống hẹp chừng nửa mét, mấp mô gạch vỡ và những chân chống xe chĩa ra ngoài. Cùng lúc đó, cách đó không xa, một chiếc ô tô 4 chỗ đang loay hoay lùi tìm đường lùi lên vỉa hè.
Mặc dù các khu vực vỉa hè và lòng đường được cho phép sử dụng làm nơi trông giữ ô tô, xe máy dựa trên việc cân nhắc kỹ để cân bằng giữa nhu cầu gửi xe và việc bảo đảm giao thông, an toàn, nhưng không thể nói là lợi ích của người đi bộ hoàn toàn không bị ảnh hưởng.
Họ ở thế yếu khi chỉ được hưởng một phần quyền lợi của mình trên vỉa hè, đi lại khó khăn hơn do phải nhường chỗ cho các tài xế gửi xe máy, ô tô, không ít người để xe ở đó suốt cả ngày để đi làm việc riêng, miễn trả tiền đầy đủ.
Khu vực trông xe ở phố Quán Sứ trưa 16/10. (Ảnh: Hoàng Hà)
Từ 15/10, giá dịch vụ trông giữ xe đạp, xe máy, ôtô sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước trên địa bàn được điều chỉnh tăng từ 1,75 đến 2 lần theo quyết định mới của UBND TP Hà Nội. Ở khu vực đô thị lõi, trong vành đai 1 và trên vành đai 1, giá trông giữ ôtô theo lượt (60 phút) dao động từ 45.000 đến 70.000 đồng.
Mức tăng này khiến nhiều người cảm thấy sốc, thấy ức chế, kêu ca “tiền gửi xe đắt hơn bát phở thì ai dám gửi nữa”, nhưng tôi thấy rất hợp lý, không chỉ vì các yếu tố cấu thành giá dịch vụ đã biến động (nhất là chi phí nhân công, bảo hiểm, vật tư, trang thiết bị, quản lý, vận hành và ứng dụng công nghệ) như lý giải của Sở Xây dựng Hà Nội. Nếu như vì tăng giá mà nhiều người “không dám gửi” thì đó là một kết quả tốt.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, việc điều chỉnh giá dịch vụ trông giữ xe các khu vực trung tâm, nơi có mật độ giao thông cao, quỹ đất hạn chế và nhu cầu đỗ xe lớn sẽ góp phần tác động đến việc lựa chọn phương tiện, địa điểm và thời gian đỗ xe; khuyến khích sử dụng các bãi đỗ xe tập trung, hạn chế tình trạng đỗ xe kéo dài trên lòng đường, hè phố và từng bước chuyển đổi sang sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng.
Nếu tình hình diễn biến đúng như vậy thì rõ ràng, động thái tăng giá gửi xe đem lại nhiều lợi ích cho giao thông đô thị, trong đó quyền lợi của người đi bộ cũng sẽ được bảo đảm tốt hơn.
Lẽ ra vỉa hè chủ yếu được phục vụ người đi bộ, việc trưng dụng một phần làm nơi trông xe chỉ là bất đắc dĩ. Người đi ô tô kêu đắt vì phải trả nhiều tiền hơn, nhưng người đi bộ từ lâu đã phải trả khoản “chi phí vô hình” không được ghi trên bất kỳ hóa đơn nào, đó là không gian đi lại bị thu hẹp, sự bất tiện và đôi khi cả nguy cơ mất an toàn.
Vì vậy, vấn đề không chỉ là người gửi xe phải trả bao nhiêu tiền, mà còn là ai đang được hưởng lợi từ không gian công cộng, và những người khác phải chịu thiệt thòi đến đâu.
Người gửi xe trả tiền để sử dụng một vị trí đỗ (phần diện tích không nhỏ có thể bị chiếm giữ nhiều tiếng đồng hồ chỉ để phục vụ cho một cá nhân). Người đi bộ không trả tiền để đi qua vỉa hè nhưng cũng không được nhận bất kỳ khoản bồi hoàn nào khi phải đi vòng, né xe hoặc xuống lòng đường vì lối đi bị thu hẹp; nghĩa là họ có thể phải trả bằng thời gian, công sức và sự an toàn của chính mình.
Không gian công cộng là tài nguyên chung, nên việc sử dụng nó cho mục đích riêng cần có giới hạn và chi phí phù hợp. Không gian công cộng ở trung tâm thành phố càng là tài nguyên khan hiếm, chi phí cao hơn hẳn cũng là đương nhiên. Chỗ đỗ ô tô ở những vị trí này cũng giống như tiêu dùng hàng xa xỉ, không “mua” vẫn sống tốt vì họ còn có nhiều lựa chọn khác.
Nếu thấy khoản phí này quá đắt so với mong muốn chi trả của mình, chủ xe sẽ cân nhắc việc lái vào nội đô, tự đặt ra các câu hỏi như liệu mình có nhất thiết phải tự chạy ô tô vào trung tâm, nên trả 100 nghìn đồng cho 2 tiếng đỗ xe và chịu stress do ùn tắc hay chuyển sang đi xe buýt, taxi, Grabike hoặc nếu gần thì đi bộ?
Sự tác động của giá cả sẽ dần thay đổi thói quen. Khi thói quen đỗ xe “ngâm” lâu trên lòng đường, hè phố giảm xuống, khoảng trống đô thị sẽ tự động mở ra. Người đi bộ sẽ không còn phải len lỏi qua những khoảng hở chật hẹp hay thót tim mỗi khi buộc phải bước xuống lòng đường. Quyền được đi lại an toàn của người đi bộ được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn, quyền được dừng đỗ của xe cộ.
Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá trông xe cần đi đôi với việc quy hoạch lại vỉa hè một cách nghiêm túc. Những vạch sơn kẻ giới hạn đỗ xe phải được rà soát lại để bảo đảm lối đi cho người đi bộ đúng chuẩn. Và tôi tin rằng vỉa hè Hà Nội sẽ ngày càng thân thiện hơn khi một phần số tiền thu được từ việc dùng lòng đường, vỉa hè để trông giữ xe được tái đầu tư vào việc sửa sang lại những đoạn nhấp nhô, lắp đặt thêm hạ tầng hỗ trợ người khuyết tật, nâng cấp hệ thống chiếu sáng và cây xanh...
Bạn có đồng tình với ý kiến trên? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.
Hùng Dũng