Hạ tầng năng lượng số trước áp lực an ninh mạng và yêu cầu chuyển đổi xanh

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Khi hệ thống năng lượng phụ thuộc vào dữ liệu và công nghệ điều khiển tự động, an ninh mạng không còn là bài toán của khối IT mà trở thành điều kiện tiên quyết để bảo đảm vận hành liên tục cho hạ tầng quốc gia.

Sự xuất hiện của lưới điện thông minh, các cơ sở điều hành năng lượng tái tạo và mạng lưới phân phối khí hóa lỏng (LNG) đang thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số của ngành năng lượng. Tuy nhiên, việc hội tụ giữa hệ thống dữ liệu quản trị và công nghệ điều khiển công nghiệp cũng biến hạ tầng năng lượng thành mục tiêu hàng đầu của các cuộc tấn công mạng quy mô lớn.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo "An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số" diễn ra ngày 23.10 tại Hà Nội, thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (A05 - Bộ Công an), nhấn mạnh hạ tầng năng lượng là một trong những hệ thống đặc biệt quan trọng, dễ trở thành mục tiêu phá hoại trong các xung đột địa chính trị và không gian số.

Hiện nguy cơ tấn công mạng làm gián đoạn nguồn cung năng lượng không còn là cảnh báo lý thuyết, mà đã hiện hữu thực tế. Nếu một mắt xích năng lượng bị tê liệt, thiệt hại sẽ lập tức lan truyền sang các lĩnh vực trọng yếu khác như mạng lưới viễn thông, hệ thống điều khiển giao thông và các dây chuyền sản xuất công nghiệp.

Thách thức cốt lõi hiện nay nằm ở khoảng cách bảo mật giữa hệ thống công nghệ thông tin (IT) và công nghệ vận hành công nghiệp (OT). Trong khi các hạ tầng IT thường xuyên được cập nhật phần mềm, các thiết bị OT, cảm biến đường ống hay hệ thống điều khiển giám sát (SCADA) tại các nhà máy năng lượng lại có vòng đời sử dụng dài hàng chục năm và khó thay đổi cấu hình.

Lãnh đạo Cục A05 đề nghị các doanh nghiệp phải chủ động rà soát, phân loại mức độ bảo vệ tương xứng cho cả IT, OT và dữ liệu vận hành. Thay vì ứng phó bị động khi sự cố đã xảy ra, năng lực phòng thủ mạng bắt buộc phải được tích hợp đồng bộ theo nguyên tắc an toàn ngay từ khâu thiết kế (Security-by-Design), từ giai đoạn phê duyệt dự án đầu tư đến tổ chức vận hành hằng ngày.

Đồng quan điểm trên, ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), nhận định an ninh mạng phải trở thành một phần không thể tách rời của an ninh năng lượng quốc gia. Đại diện NCA đề xuất các đơn vị vận hành cần chuyển hướng từ việc xử lý sự vụ sang chủ động quản trị rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống; đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu đe dọa thường xuyên giữa cơ quan quản lý, các tập đoàn năng lượng và các đơn vị chuyên môn về an toàn thông tin.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, hội thảo cũng nhấn mạnh tính đồng hành giữa an toàn số và chuyển đổi xanh. Việc đưa các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) vào tối ưu hóa mức tiêu hao nhiên liệu, kiểm soát phát thải hay đa dạng hóa chuỗi nhập khẩu đòi hỏi hệ thống dữ liệu đầu vào phải tin cậy và không bị can thiệp trái phép. Việc thiết lập lá chắn bảo mật vững chắc cho các hệ sinh thái công nghệ điều hành sẽ là điểm tựa để ngành năng lượng đảm bảo nguồn cung liên tục, phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn mới.

Sự phát triển của lưới điện thông minh, các cơ sở năng lượng tái tạo và mạng lưới phân phối khí hóa lỏng đang thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi số của ngành năng lượng. Tuy nhiên, sự hội tụ giữa hệ thống dữ liệu quản trị và công nghệ điều khiển công nghiệp cũng biến hạ tầng này thành mục tiêu hàng đầu của các cuộc tấn công mạng quy mô lớn. Tại hội thảo diễn ra ngày 23.10 ở Hà Nội, thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an), nhấn mạnh nguy cơ làm gián đoạn nguồn cung năng lượng đã hiện hữu trên thực tế và có thể gây thiệt hại dây chuyền sang viễn thông, giao thông lẫn sản xuất. Thách thức cốt lõi hiện nay nằm ở khoảng cách bảo mật giữa hệ thống công nghệ thông tin IT và công nghệ vận hành công nghiệp OT. Trong khi môi trường IT liên tục được cập nhật phần mềm, các thiết bị OT và hệ thống điều khiển giám sát SCADA lại có vòng đời hàng chục năm nên rất khó can thiệp cấu hình. Do đó, lãnh đạo Cục A05 đề nghị các doanh nghiệp phải chủ động rà soát, đồng thời áp dụng nguyên tắc an toàn ngay từ khâu thiết kế (Security-by-Design) xuyên suốt từ giai đoạn chuẩn bị dự án đến khâu vận hành thực tế. Đồng quan điểm trên, ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), khẳng định an ninh mạng là phần không thể tách rời của an ninh năng lượng. Đại diện NCA kiến nghị các đơn vị vận hành chuyển từ xử lý sự vụ sang chủ động quản trị rủi ro, đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu đe dọa thường xuyên giữa cơ quan quản lý và các tập đoàn năng lượng. Việc xây dựng lá chắn số vững chắc cho hệ sinh thái công nghệ điều hành chính là điểm tựa then chốt để ngành năng lượng đảm bảo vận hành liên tục và hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi xanh bền vững.