“Giao ước xanh” của người dân
Giữa đại ngàn Tà Đùng, những mảng xanh trải dài theo các sườn núi. Nhưng phía sau màu xanh ấy là hành trình nhiều năm phục hồi những khu vực rừng từng suy giảm độ che phủ, với sự tham gia của lực lượng quản lý rừng và người dân sống quanh Vườn quốc gia.
Theo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Tà Đùng (VQG Tà Đùng), từ năm 2014 đến nay, gần 620 ha rừng đã được trồng mới và tái sinh tại các khu vực đất trống thuộc lâm phần. Riêng hai năm 2024 - 2025, gần 32.500 cây phân tán được trồng tại các khu vực rừng nghèo kiệt, quanh trụ sở, dọc quốc lộ 28, khu đất công, đường giao thông, trường học và các thôn, bon vùng đệm.
Riêng năm 2025, VQG Tà Đùng đã phối hợp với JOY Foundation tổ chức các hoạt động trồng cây phân tán, làm giàu rừng với sự tham gia của gần 400 tình nguyện viên. Hơn 16.000 cây như Giáng hương, Giổi xanh, Sao đen, Sấu rừng, Thông 3 lá... được trồng tại các khu vực cần phục hồi.
Nhưng trồng cây mới chỉ là bước đầu. Để những mầm xanh có thể trở thành rừng, việc chăm sóc, tuần tra và bảo vệ sau đó đóng vai trò không kém phần quan trọng. Ở bon B’Tông (xã Tà Đùng), già làng K’Hô nhiều năm qua vẫn cùng bà con đi kiểm tra, chăm sóc và bảo vệ rừng. Hơn 12 năm trước, khi những khu vực rừng suy giảm độ che phủ cần được phục hồi, ông vận động người dân tham gia trồng lại rừng bằng các loài cây bản địa như sao, dầu, thông và gáo.
"Từ ngày bên bảo tồn vận động trồng rừng này được 12 - 13 năm nay, đây là rừng chính tay tôi trồng thế này. Bà con chúng tôi có trách nhiệm bảo vệ rừng này cho đến đời sau nữa", ông K’Hô chia sẻ.
Không chỉ trực tiếp trồng và chăm sóc cây, già làng K’Hô còn tuyên truyền trong các cuộc họp bon, những dịp cưới hỏi và sinh hoạt cộng đồng, vận động bà con hiểu giá trị của rừng và cùng giữ tài nguyên chung. Từ lời vận động của già làng, việc bảo vệ rừng dần được truyền sang lớp trẻ trong bon.
Ban Quản lý VQG Tà Đùng cho biết, giai đoạn 2021-2025, đơn vị đã giao khoán bảo vệ hơn 3.000 ha rừng tự nhiên cho 148 hộ dân, chia thành 14 tổ. Các hộ nhận khoán phối hợp với lực lượng của Vườn thực hiện hàng nghìn lượt tuần tra, kiểm tra rừng.
Không chỉ trồng cây, phải giữ được rừng
Tháng 5 vừa qua, Ban Quản lý VQG Tà Đùng tổ chức tổng kết phương án khoán bảo vệ rừng giai đoạn 2021-2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu được đặt ra không chỉ là giữ diện tích rừng hiện có mà còn phát triển các mô hình sinh kế, tạo thêm nguồn thu nhập để người dân tiếp tục đồng hành với công tác bảo vệ rừng.
Ban Quản lý VQG Tà Đùng cho biết, cuối năm 2025, phương án khoán bảo vệ rừng giai đoạn 2026-2030 được xây dựng với dự kiến giao khoảng 2.000 ha rừng đặc dụng thuộc phân khu phục hồi sinh thái cho 86 hộ, chia thành 8 tổ nhận khoán. Phương án cũng hướng tới bảo tồn hệ sinh thái, duy trì đa dạng sinh học, phòng cháy chữa cháy rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.
Cùng với bảo vệ rừng, đầu tháng 6/2026, VQG Tà Đùng cũng đã hoàn thành hỗ trợ 33 công trình tại 33 thôn, bon vùng đệm, với tổng kinh phí 1,65 tỷ đồng. Các công trình chủ yếu là hệ thống đèn đường năng lượng mặt trời.
Ông Khương Thanh Long - Giám đốc Ban Quản lý VQG Tà Đùng cho biết: Việc hỗ trợ cộng đồng nhằm cải thiện đời sống người dân, đồng thời góp phần giảm áp lực lên tài nguyên rừng và tăng sự tham gia của người dân trong bảo vệ rừng. "Công tác quản lý, bảo vệ rừng chỉ đạt hiệu quả khi có sự đồng thuận và chung tay của người dân vùng đệm", ông Long nói.
Giữ rừng từ những việc rất cụ thể
Bảo vệ rừng không chỉ nằm ở những chuyến tuần tra hay những đợt trồng cây. Tại Tà Đùng, các giải pháp phòng cháy, chữa cháy và bảo đảm nguồn nước cũng được triển khai để bảo vệ thành quả phục hồi rừng.
Tháng 1/2026, BQL VQG Tà Đùng tiếp nhận một công trình hồ chứa nước phục vụ phòng cháy chữa cháy rừng có diện tích khoảng 1.200 m², sức chứa hơn 2.700 m³ nước. Công trình bổ sung nguồn nước phục vụ công tác phòng cháy, chữa cháy trong những thời điểm nguy cơ cháy rừng tăng cao.
Từ những cây giống được đưa xuống đất, những chuyến tuần tra của người dân đến các công trình phục vụ phòng cháy, chữa cháy rừng, các hoạt động đang tạo thành một chuỗi liên kết trong quá trình phục hồi và bảo vệ rừng Tà Đùng. Ở đó, trồng rừng là bước khởi đầu; chăm sóc và bảo vệ mới quyết định những mầm xanh có thể trở thành những cánh rừng.
Theo Ban Quản lý VQG Tà Đùng, từ 2014 đến nay, hơn 600 ha rừng được trồng mới và tái sinh. Riêng hai năm 2024-2025, gần 32.500 cây được trồng. Những con số ấy cho thấy một quá trình dài, trong đó cộng đồng địa phương ngày càng tham gia sâu hơn vào việc giữ rừng.