Hé lộ về mùi hoa sữa đặc quánh trong ca khúc nổi tiếng của Phú Quang

"Im lặng đêm Hà Nội": Mùi hoa sữa đặc quánh trong căn phòng cô đơn

Nhạc sĩ Phú Quang (1949-2021) đã đi xa 5 năm, nhưng những ca khúc về Hà Nội của ông vẫn sống trong lòng người yêu nhạc. Mỗi độ hoa sữa nở, khi hương thơm lan khắp phố phường, những giai điệu của Phú Quang lại vang lên, gợi nhớ một Hà Nội dịu dàng và đầy hoài niệm.

Trong ca khúc Im lặng đêm Hà Nội của Phú Quang, phổ thơ Phạm Thị Ngọc Liên, hoa sữa xuất hiện ngay từ câu hát mở đầu, trong một căn phòng nhỏ giữa đêm cuối thu. Không gian ấy có trăng lạnh, sương mờ và sự tĩnh lặng của phố khuya.

"Chỉ còn mùi hoa sữa nồng nàn trong căn phòng nhỏ

Đêm cuối thu, trăng lạnh mờ sương

Chỉ còn nỗi im lặng phố khuya

Không gian dạ hương sâu thẳm" (lời bài hát Im lặng đêm Hà Nội).

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, nghệ sĩ piano Trinh Hương, con gái đầu của nhạc sĩ cho biết, điều khiến cha chị chú ý đến bài thơ của Phạm Thị Ngọc Liên và đưa vào âm nhạc của ông trước hết là câu thơ “Im lặng đến tê người”. Nhạc sĩ Phú Quang tìm thấy trong câu chữ ấy một trạng thái cảm xúc đủ sức gợi mở thành giai điệu, sau đó mới đi sâu vào các chi tiết về mùi hoa sữa, ánh trăng, phố vắng...

Chị Trinh Hương nói rằng bài thơ gắn với nỗi đau tình cảm của nữ tác giả. Theo câu chuyện chị được biết, nhà thơ từng trải qua một cuộc chia ly, rồi đến Hà Nội trong tâm trạng cô đơn. Sự im lặng của phố đêm cùng mùi hoa sữa đặc quánh trong căn phòng nhỏ khơi lại những cảm xúc của một mối tình đã qua.

Trong ca khúc này, hoa sữa không chỉ báo hiệu mùa thu. Mùi hương nồng nàn hiện diện trong một khoảnh khắc riêng tư, gắn với ký ức tình yêu và nỗi đau chưa nguôi của người phụ nữ. Cũng bởi thế, khi đi vào ca khúc, hoa sữa mang theo cả vẻ đẹp lẫn sự day dứt của một đêm Hà Nội.

"Em ơi Hà Nội phố": Hoa sữa mang theo nỗi nhớ

Nếu Im lặng đêm Hà Nội đặt hoa sữa giữa không gian riêng tư của một mối tình buồn, Em ơi Hà Nội phố lại đưa hương hoa vào bức tranh thành phố trong nỗi nhớ của người xa quê.

Ca khúc được Phú Quang phổ từ bài thơ cùng tên của nhà thơ Phan Vũ. Theo chia sẻ của cố nhạc sĩ với phóng viên Dân trí nhiều năm trước, năm 1986, ông gặp Phan Vũ tại TPHCM và được nghe nhà thơ đọc tác phẩm. Xúc động trước bài thơ, Phú Quang nói sẽ viết thành một bài hát hay. Chỉ hai ngày sau, ca khúc ra đời. Ông chọn 21 câu trong số 443 câu thơ để phổ nhạc.

"Em ơi Hà Nội phố

Ta còn em mùi hoàng lan

Ta còn em mùi hoa sữa

Con đường vắng rì rào cơn mưa nhỏ

Ai đó chờ ai tóc xõa vai mềm…" (lời bài hát Em ơi Hà Nội phố).

Trong lời ca, hoa sữa xuất hiện bên hoa hoàng lan, con đường vắng và cơn mưa nhỏ. Hà Nội hiện lên qua những hình ảnh gần gũi, không cần những khung cảnh lớn lao mà vẫn đủ sức đánh thức nỗi nhớ.

Sinh thời, Phú Quang từng lý giải rằng tình yêu lớn bắt đầu từ những điều nhỏ bé: Con đường có bờ tường cũ rêu phong, ngõ nhỏ, chiếc lá rụng hay giọt mưa. Những chi tiết bình thường ấy làm nên tình yêu của ông đối với một thành phố, bởi chúng lưu giữ những gì đã qua.

Năm 1987, Em ơi Hà Nội phố được phổ biến trên sóng phát thanh qua tiếng hát Lệ Thu, góp phần đưa tên tuổi Phú Quang đến gần công chúng và gắn ông với những ca khúc về Hà Nội. Hình ảnh hoa sữa trong bài hát từ đó trở thành một phần ký ức âm nhạc của nhiều người nghe.

Hoa sữa trong ký ức Hà Nội của Phú Quang

Trong đêm nhạc Phú Quang - Còn mãi một tình yêu diễn ra tại Hà Nội cách đây không lâu, danh ca Bảo Yến kể lại: “Khi mới vào TPHCM gần 40 năm trước, nhạc sĩ Phú Quang thường tâm sự với tôi về nỗi nhớ Hà Nội, nhất là vào mùa thu như thế này, anh bảo lại nhớ mùi hương hoa sữa, nhớ đến nao lòng. Tôi biết, anh thương Hà Nội đặc biệt lắm”.

Với một số người, hương hoa sữa có thể nồng nặc đến mức muốn tránh xa. Với những người khác, đó lại là dấu hiệu của mùa thu, gợi những kỷ niệm không dễ gọi tên. Phú Quang thuộc về phía sau.

Nhạc sĩ Phú Quang từng nói về tình yêu Hà Nội bằng một cách diễn đạt đầy cá tính: “Tôi yêu Hà Nội, tình yêu cực đoan đến nỗi khi nhìn chiếc lá, trong phút ngông cuồng tôi đã nghĩ lá ở Hà Nội xanh hơn nơi khác”.

Tình yêu ấy được tạo nên từ những điều nhỏ bé. Đó là con đường cũ, bức tường rêu phong, cái lạnh đầu mùa hay mùi hoa sữa trong đêm. Với Phú Quang, những chi tiết bình dị ấy không đứng riêng lẻ mà kết thành một Hà Nội ông mang theo trong những ngày tháng sống xa quê.

Giáng Hương, con gái thứ hai của nhạc sĩ Phú Quang, kể từ nhỏ chị đã thường theo cha đi biểu diễn và có nhiều dịp trở về Hà Nội cùng ông. Cha chị đặc biệt yêu mùa thu, khi tiết trời se lạnh và hương hoa sữa lan trong không khí.

Cả hai cha con đều yêu mùi hương ấy, dù nhạy cảm với thời tiết và mắc bệnh xoang. Với Phú Quang, hoa sữa không chỉ là một nét riêng của Hà Nội mà còn gắn với nỗi nhớ da diết về nơi ông luôn hướng về.

Nhạc sĩ Phú Quang qua đời ngày 8/12/2021, nhưng những giai điệu về Hà Nội, trong đó có những ca khúc gắn với hoa sữa, vẫn được nhiều thế hệ khán giả yêu mến.

Nhạc sĩ Phú Quang (1949-2021) tên đầy đủ là Nguyễn Phú Quang, sinh tại Phú Thọ, quê gốc Hà Nội. Ông là tác giả của nhiều ca khúc trữ tình nổi tiếng về Thủ đô như Em ơi Hà Nội phố, Im lặng đêm Hà Nội, Hà Nội ngày trở về, Nỗi nhớ mùa đông...

Âm nhạc Phú Quang thường gắn với tình yêu, nỗi nhớ và những ký ức về Hà Nội, góp phần làm nên dấu ấn riêng của ông trong đời sống âm nhạc Việt Nam.