Hộ kinh doanh cần chính sách thuế rõ ràng, dễ hiểu

Từ ngày 1-7, 4 nghị định và 5 thông tư liên quan đến hộ kinh doanh chính thức có hiệu lực, mở ra giai đoạn thay đổi đáng chú ý trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Trước nhiều quy định mới, không ít hộ kinh doanh mong muốn chính sách được trình bày ổn định, rõ ràng, dễ hiểu và thuận tiện tra cứu, để họ yên tâm duy trì hoạt động. Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, nỗi lo phổ biến hiện nay không chỉ nằm ở số tiền phải nộp, mà còn ở cách kê khai, sử dụng biểu mẫu và lưu giữ sổ sách. Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Lý Phương Duyên, Phó trưởng bộ môn thuế thuộc khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính, cho rằng cần hợp nhất các văn bản chính sách thuế. Theo bà Duyên, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh cần được tiếp cận hướng dẫn cụ thể, trong đó nêu rõ thuế suất phải nộp, mẫu tờ khai cần sử dụng cùng những biểu mẫu sổ sách tương ứng. Cách trình bày này giúp người kinh doanh tự đọc, tự đối chiếu và thực hiện đúng hơn, thay vì phải tìm kiếm thông tin rải rác qua nhiều nghị định, thông tư khác nhau. Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cũng đề nghị cơ quan quản lý xây dựng các văn bản hợp nhất, bao quát luật, nghị định và thông tư liên quan trực tiếp. Khi quy định được hệ thống lại, hộ kinh doanh sẽ dễ tra cứu hơn, đồng thời giảm nguy cơ bỏ sót yêu cầu trong quá trình chuyển sang phương thức quản lý thuế mới. Hỗ trợ, theo bà Hà, không nên dừng ở một bộ quy định chung, mà cần đi sâu vào đặc điểm từng lĩnh vực, để người bán hàng, người sản xuất hoặc người cung cấp dịch vụ đều dễ áp dụng. Một cẩm nang riêng cho từng ngành nghề có thể giúp người kinh doanh biết chính xác cần chuẩn bị gì, kê khai ra sao và thực hiện thế nào để đáp ứng yêu cầu. Bà Hà nhấn mạnh rằng nếu cơ quan quản lý đã hỗ trợ, việc hỗ trợ cần đủ cụ thể, để hộ kinh doanh chỉ cần làm theo đúng hướng dẫn phù hợp ngành nghề của mình. Với cách tiếp cận này, chính sách thuế sẽ bớt xa lạ, còn hộ kinh doanh có thêm cơ sở để chủ động xử lý công việc thay vì luôn lo sợ sai sót. Hội Tư vấn thuế Việt Nam kiến nghị chưa xử phạt ngay những sai sót của hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu chuyển đổi, bởi nhiều người vẫn chưa hiểu đầy đủ chính sách mới. Thực tế, một số quy định được ban hành khá sát thời điểm triển khai, khiến hộ kinh doanh chưa kịp đọc, chuẩn bị và điều chỉnh quy trình hoạt động theo yêu cầu. Vì vậy, Hội đề xuất miễn xử phạt bằng tiền trong thời gian ít nhất 3-6 tháng kể từ khi chính sách mới được ban hành, hoặc áp dụng phương án này trong năm 2026. Sau giai đoạn làm quen, khi cơ quan thuế đã có hướng dẫn đầy đủ, những trường hợp vẫn tiếp tục vi phạm mới được xem xét áp dụng chế tài xử phạt hành chính. Tuy nhiên, nếu sai sót trong thời gian chuyển tiếp làm phát sinh thiếu thuế, hộ kinh doanh vẫn phải kê khai, nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp theo quy định. Bà Hà lưu ý tiền chậm nộp hiện ở mức 0,03% mỗi ngày, tương đương hơn 10% mỗi năm, nên vẫn là khoản chi phí đáng kể đối với nhiều hộ kinh doanh. Một lộ trình phù hợp, với đủ thời gian chuẩn bị, sẽ giúp giảm tâm lý lo lắng, sợ sai khi người kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang phương thức kê khai. Hội Tư vấn thuế Việt Nam còn đề nghị trong năm 2026 chưa bắt buộc tất cả hộ kinh doanh tính thuế thu nhập cá nhân theo thu nhập, nhằm tạo thêm thời gian chuẩn bị. Theo đề xuất, phương pháp này chỉ nên áp dụng từ năm 2027 đối với hộ kinh doanh có doanh thu năm 2026 trên 3 tỉ đồng, thay vì triển khai đồng loạt ngay. Lý do được đưa ra là tính thuế theo thu nhập thực chất khiến hộ kinh doanh chuyển sang mô hình hạch toán tương tự doanh nghiệp, tạo áp lực lớn trong quá trình thích nghi. Theo Bộ Tài chính, hộ kinh doanh có doanh thu không quá 1 tỉ đồng mỗi năm hiện không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, còn nhóm doanh thu trên 3 tỉ đồng phải tính thuế theo thu nhập. Mức thuế suất tính trên thu nhập là 17%, trong khi hộ kinh doanh có doanh thu trên 50 tỉ đồng áp dụng mức 20%, theo thông tin được Bộ Tài chính nêu. Dù vậy, Chính phủ đã thống nhất trình Quốc hội nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản theo tỉ lệ trên doanh thu, từ 3 tỉ đồng lên 10 tỉ đồng mỗi năm. Những đề xuất này cho thấy chính sách thuế cần đi cùng hướng dẫn dễ tiếp cận, thời gian chuyển tiếp hợp lý và cách xử lý phù hợp để hộ kinh doanh minh bạch hơn.