Công tác khôi phục các tuyến đường thương mại bị phá hủy do trận lũ quét ngày 26/8 tại Nepal đã bắt đầu. Mở đầu cho quá trình này là cây cầu mới bắc qua sông Tadi mà quân đội Nepal gọi là "cầu hy vọng".
Các quan chức chính phủ Nepal ước tính chỉ riêng ngân sách tái thiết sau thảm họa đã tốn ít nhất 5 tỷ USD. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng con số này chưa tính đến những tác động dây chuyền do mất các cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ đi lại và vận chuyển hàng hóa.
"Thảm họa lũ quét này không chỉ ảnh hưởng đến một lĩnh vực. Nó tác động đến nông nghiệp, nhà máy điện, các tuyến thương mại, du lịch, doanh nghiệp và bảo hiểm, từ thiệt hại của từng hộ gia đình đến quá trình phục hồi của nền kinh tế quốc gia", Nischal Dhungel, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu chính sách Nepal, nói.
Một số quốc gia lớn đã cam kết viện trợ nhân đạo và tài chính cho Nepal, bao gồm Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.
Nepal muốn quốc tế tăng viện trợ một phần vì lo ngại lũ lụt cực đoan sẽ diễn ra thường xuyên hơn, trong bối cảnh nhiệt độ ấm lên làm tan các dòng sông băng trên dãy Himalaya. Thảm họa tháng trước xảy ra khi một khối băng lớn từ núi Langtang Lirung ở Nepal, nơi giáp ranh với Tây Tạng, bị đổ sụp và tạo thành dòng nước khổng lồ.
Những ngôi nhà nằm giữa lớp bùn và đất đá dày đặc tại huyện Nuwakot, Nepal, ngày 8/9. Ảnh: AP
Dù thiệt hại chủ yếu tập trung ở một số huyện ở miền trung Nepal, thách thức trong việc khôi phục các tuyến giao thương, cộng thêm tác động của biến đổi khí hậu, có thể kìm hãm tăng trưởng kinh tế của nước này trong nhiều năm.
Nếu tình trạng nóng lên toàn cầu tiếp diễn với tốc độ hiện tại, Nepal có thể mất khoảng 4% GDP vào năm 2050, theo phân tích của Ngân hàng Thế giới.
Nguy cơ xảy ra các trận lũ tiếp theo cũng khiến việc tái thiết thêm khó khăn.
"Quá trình tái thiết đang đứng trước thế tiến thoái lưỡng nan: làm nhanh và tiết kiệm chi phí, hay làm kỹ lưỡng để công trình đủ sức chống chọi thiên tai trong tương lai. Ngay trong điều kiện bình thường, dung hòa hai mục tiêu này đã rất khó. Khi thảm họa liên tiếp ập đến, bài toán này càng nan giải hơn", Soniya Rijal, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Sydney, nói.
Sudip Bhaju, giám đốc tại Diễn đàn Kinh tế Nepal, cho biết tiêu chuẩn về hạ tầng được nâng cao sau lũ có thể sẽ khiến chi phí xây dựng trong tương lai cao hơn. Ông thêm rằng rủi ro ngày càng tăng của biến đổi khí hậu có thể làm tăng gấp đôi chi phí tái thiết so với những gì đã mất.
Một số dự án như đập thủy điện có thể bị hủy vĩnh viễn, cản trở tham vọng đa dạng hóa nền kinh tế của Nepal bằng cách xuất khẩu năng lượng sang các nước láng giềng như Ấn Độ và Bangladesh, theo Bhaju.
"Chúng ta chẳng khác nào đang ngồi chờ 'quả bom nổ chậm' tiếp theo, đúng không? Vì vậy, câu hỏi lớn nhất là chúng ta sẽ xây dựng lại như thế nào?", ông nói.
Những quyết định sinh tử giữa lũ bùn Nepal
Khoảnh khắc lũ quét tràn qua trạm kiểm soát, cuốn phăng bãi đỗ xe ở cửa khẩu Cát Long ngày 26/8. Video: CCTV
Bhaju đã bắt đầu thấy những tác động kinh tế của nó lan tới Kathmandu, dù thủ đô Nepal nằm ngoài khu vực bị lũ quét ảnh hưởng của trận lũ.
Nhu yếu phẩm hàng ngày như trái cây và rau củ đã tăng giá 5-8%, theo Bhaju. Giá gas trên thị trường ngoài các kênh phân phối chính thức đã tăng tới 36%, nhưng ngay cả nguồn hàng này cũng không phải lúc nào có sẵn.
"Nếu chính phủ không đảm bảo nguồn cung cho khách sạn, nhà hàng, chợ đen sẽ hình thành. Điều này sẽ tác động đến mọi thứ, từ vận tải đến các mặt hàng thiết yếu hàng ngày", ông nói.
Với nhiều doanh nghiệp Nepal, lũ lụt có nguy cơ làm trầm trọng thêm những khó khăn kéo dài do các thảm họa và cú sốc kinh tế trước đây.
Trận động đất năm 2015 khiến 9.000 người thiệt mạng và gây thiệt hại 10 tỷ USD, cũng như khiến một cửa khẩu biên giới quan trọng với Trung Quốc phải đóng cửa. Phần lớn hoạt động thương mại của Nepal sau đó chuyển sang Rasuwaghadi ở phía bắc, một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong trận lũ gần đây.
Thảm họa tháng trước đánh dấu lần thứ hai trong chưa đầy hai năm Rasuwaghadi bị tàn phá bởi lũ lụt do biến đổi khí hậu.
Saloni Sethia, giám đốc điều hành tại công ty Vie Tec chuyên về hệ thống tòa nhà và cung ứng xây dựng tại Kathmandu, cho biết doanh nghiệp của bà đã bị ảnh hưởng bởi cả hai trận lũ.
Khu vực biên giới Trung Quốc - Nepal và đồn biên phòng Rasuwagadhi ở Nepal trước và sau thảm kịch. Ảnh: AP
Khi các tuyến thương mại với Trung Quốc bị hạn chế, chi phí thuê tài xế chở hàng qua cửa khẩu Korala đã tăng gấp 4 lần, trong khi thời gian chờ chưa rõ nhưng ngày càng kéo dài. Nếu chuyển sang vận chuyển đường biển từ cảng Quảng Châu, thời gian giao hàng sẽ tăng thêm 3 tuần.
"Sự bất ổn đã là một khoản chi phí. Ai đó phải trả tiền cho 3 tuần kéo dài thêm đó. Hoặc là doanh nghiệp nhập khẩu chịu giảm lợi nhuận, hoặc là khách hàng phải trả giá cao hơn, và thường là cả hai", Sethia nói.
Du khách nước ngoài cũng có thể e ngại đến Nepal, gây ảnh hưởng đến ngành đóng góp khoảng 7% GDP và tạo ra hơn một triệu việc làm. Theo Diễn đàn Kinh tế Nepal, lượng khách quốc tế từng giảm 26% sau trận động đất năm 2015.
"Đó là cách một sự cố ở một hành lang thương mại trở thành vấn đề của cả quốc gia", Sethia nói.
Thanh Tâm (Theo CNN, AFP, Reuters)