Hoa sữa nở rộ trên phố Hà Nội - Ảnh: PHÚC TÀI
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 14-10, TS Nguyễn Phú Hùng, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam, cho biết hoa sữa là loài cây gỗ có nguồn gốc tự nhiên, không thuộc nhóm cây đặc biệt, quý hiếm.
Cây trưởng thành có thể cao khoảng 10-20m, thân chứa nhiều nhựa, tán rộng và có hoa mang mùi thơm đặc trưng.
Hoa sữa thường nở rộ cách niên
Theo TS Hùng, hoa sữa thường được trồng làm cây xanh đô thị nhờ khả năng sinh trưởng, tạo bóng mát, hương thơm khi hoa nở nếu trồng mật độ ít.
Tuy nhiên mùi hương của loài cây này có thể trở nên nồng nặc khi hoa nở rộ, đặc biệt tại những khu vực trồng với mật độ dày, các cây nằm sát nhau hoặc tập trung thành hàng dài trên đường phố.
Khi nhiều cây cùng bung hoa, hương thơm tích tụ trong không gian hẹp có thể khiến người dân cảm thấy khó chịu, nhất là thời điểm mùi hương lan tỏa mạnh vào buổi tối.
Ông Hùng cho rằng hiện tượng hoa sữa nở nhiều hay ít giữa các năm có thể do đặc tính sinh học, thời tiết, nhưng thường nở rộ cách niên (tức năm ra ít, năm nở nhiều).
"Năm nay, trong điều kiện thời tiết hanh khô xen kẽ những đợt mưa nên cây hoa sữa ra hoa dày đặc, lượng hoa nhiều hơn so với năm trước" - ông Hùng nói.
Còn PGS.TSKH Trần Công Khánh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây thuốc dân tộc cổ truyền (CREDEP), cho biết cây hoa sữa, còn có tên là mùa cua, mò cua, mạy tản (Tày), co tin pất (Thái). Tên khoa học là Alstonia scholaris (L.) R. Br., họ trúc đào (Apocynaceae).
Hoa sữa là cây gỗ, cao khoảng 10-20m, vỏ thân nứt nẻ, màu nâu xám. Cụm hoa ở đầu cành, mang nhiều hoa nhỏ, màu trắng hay vàng nhạt, mùi thơm hắc, nhất là về đêm. Quả dài 15-25cm, thõng xuống, chứa nhiều hạt dẹt, hai đầu hạt có mào lông màu nâu. Toàn cây có nhựa mủ trắng như sữa. Mùa hoa quả từ tháng 9 đến tháng 12.
Loài cây này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Á. Ở Việt Nam, cây mọc hoang rải rác và cũng được trồng ở nhiều nơi, dọc các đường phố hoặc công viên để lấy bóng mát. Đây là loại cây đô thị, dễ trồng và có vẻ đẹp riêng.
Không những vậy, hoa sữa còn là cây thuốc quý, có thể chữa được nhiều bệnh nhờ có các hợp chất có trong vỏ thân và vỏ rễ, lá và hoa.
Hoa sữa đang nở rộ trên phố Hà Nội - Ảnh: PHÚC TÀI
34 hợp chất góp phần tạo nên mùi đặc trưng của hoa sữa
Bác sĩ Trần Văn Phúc, Bệnh viện Xanh Pôn, cho biết mùi thơm của hoa sữa có bản chất là các chất hữu cơ dễ bay hơi, gồm 34 thành phần hóa học đã được xác định, nhưng chủ yếu vẫn là các chất tạo mùi như linalool (35,7%), cis- và trans-linalool oxides (14,7%), alpha-terpineol (12,3%), 2-phenylethyl acetate (6,3%), terpinen-4-ol (5,6%).
Trong các đợt nắng nóng, 34 chất hóa học ấy cùng với sản phẩm khí đốt nitrogen oxides (NOx) thải ra từ ô tô và xe máy, tạo nên tình trạng ô nhiễm không khí nặng.
Còn vào ban đêm, hương hoa sữa cùng với NOx làm không khí trở nên đặc quánh, cảm giác ngột ngạt rất khó thở, ngay cả những người khỏe mạnh nhất cũng không thể chịu nổi và mất ngủ.
TS Phạm Thị Kim Giang - chuyên gia hóa học - cũng cho biết một phân tích thành phần hương hoa sữa đã xác định hơn 30 hợp chất, trong đó có linalool, linalool oxide, alpha-terpineol và một số hợp chất khác. Đây là những thành phần góp phần tạo nên mùi đặc trưng của hoa.
"Mùi hoa sữa là một hỗn hợp các hợp chất bay hơi. Khi hoa nở, các phân tử thoát khỏi bề mặt hoa, khuếch tán vào không khí rồi đi vào mũi. Ở nơi nhiều cây cùng nở, lượng phân tử mùi tăng lên, khiến hương hoa được cảm nhận đậm hơn.
Dân mạng chia phe vì hoa sữa, chung cư phải phun nước cho rụng bớt
Mùi hoa sữa có gì mà người mê, người sợ?
Nồng nàn hoa sữa giăng đầu ngõ, người 'xịt mưa rào', kẻ đóng chăn
Đặc biệt, mật độ cây càng dày, lượng mùi phát tán trong cùng một khu vực càng lớn, nếu người dân ở gần và tiếp xúc trong thời gian dài, cảm giác nồng, khó chịu có thể rõ hơn.
Bên cạnh đó mùi nhiều hay ít còn do lượng phân tử hiện diện trong không khí, thời gian tiếp xúc và độ nhạy của khứu giác" - TS Giang chia sẻ.
TS Giang cũng cho rằng mùa hoa sữa vẫn là một mùa đặc trưng của Hà Nội, nếu thiếu mùi hương hoa sữa vào những ngày thu cũng sẽ là điều rất nuối tiếc. "Tuy nhiên nên phân bổ trồng cây ở mức độ vừa phải, không nên trồng trên cả dãy phố khiến mùi hương quá đậm đặc, ảnh hưởng đến người dân khu vực đó", TS Giang bày tỏ.
Chuyên gia cũng lưu ý cảm giác đau đầu khi gặp một mùi mạnh không đồng nghĩa mùi đó luôn gây độc. Cũng cần phân biệt phản ứng với mùi hương và dị ứng phấn hoa.
Mùi là các phân tử hóa học bay hơi, còn phấn hoa là những hạt nhỏ có thể phát tán trong không khí.
Người dị ứng phấn hoa có thể hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mắt hoặc nghẹt mũi khi gặp tác nhân gây dị ứng.
Đau đầu sau khi ngửi hoa sữa không đủ để kết luận một người bị dị ứng. Với người thấy khó chịu khi đi qua nơi hoa nở dày, chuyên gia khuyến nghị giảm thời gian tiếp xúc hoặc chọn lộ trình khác.
Nếu mùi lọt vào nhà, có thể đóng cửa phía có mùi quá nồng và giữ không gian sống thông thoáng.
Người thường xuyên đau đầu, khó thở, khò khè hoặc có triệu chứng kéo dài nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Hà Nội đề xuất phương án di dời một số cây hoa sữa tới vị trí phù hợpPhó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND các phường, xã và đơn vị liên quan khẩn trương rà soát các tuyến phố, khu dân cư có mật độ cây hoa sữa dày, ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.