Gần đây, câu chuyện cây hoa sữa trên các tuyến phố Hà Nội thu hút sự quan tâm của dư luận, với nhiều ý kiến trái chiều về việc nên giữ lại hay giảm bớt loại cây này.
Thực ra, hoa sữa đã hiện diện từ lâu trong không gian đô thị Hà Nội, không chỉ với tư cách một loài cây xanh mà còn đi sâu vào tâm thức, thơ ca và ký ức của nhiều thế hệ người dân Thủ đô.
Vườn Bách Thảo là nơi đã sưu tầm, trồng thử nghiệm nhiều giống cây có nguồn gốc từ các vùng khác nhau trên thế giới, bên cạnh các loài cây bản địa. Bởi việc lựa chọn cây trồng đô thị không đơn thuần dựa vào hình dáng hay khả năng tạo bóng mát, mà còn phải tính đến đặc điểm sinh trưởng, độ sâu của bộ rễ, khả năng chịu gió bão, thích nghi với điều kiện đất đai và nguy cơ thu hút các loại côn trùng gây hại. Trên những tuyến phố Hà Nội, xà cừ, sấu, sao đen và hoa sữa đã góp phần tạo nên diện mạo xanh đặc trưng của thành phố.
Hoa sữa đang mùa nở rộ trên các tuyến phố Hà Nội
Ảnh: Thảo Phương
Hoa sữa, có tên khoa học là Alstonia scholaris, là loài thân gỗ có khả năng sinh trưởng nhanh, thường được trồng để tạo bóng mát. Cây có thể phát triển đến kích thước lớn, thích nghi với nhiều điều kiện đất đai và có khả năng chịu úng. Hoa sữa thường nở từ cuối hè đến mùa đông, tập trung vào khoảng tháng 9, tháng 10, tỏa ra mùi hương đặc trưng mà chỉ cần thoảng qua cũng đủ khiến nhiều người nhận ra mùa hoa sữa đã về.
Tuy nhiên, điều làm nên vị trí đặc biệt của hoa sữa trong đời sống Hà Nội không chỉ nằm ở đặc tính sinh học hay khả năng tạo bóng mát. Loài hoa này đã vượt ra khỏi giới hạn của một loài thực vật để trở thành một biểu tượng văn hóa, gắn với cảm xúc và ký ức của con người.
Chỉ cần tỉa bớt hoa, cây, ký ức và Hà Nội vẫn nguyên vẹn
Hình ảnh hoa sữa trong thơ của Hồng Đăng, bài hát của Trịnh Công Sơn: “Mùa hoa sữa về thơm từng con gió, mùa cốm xanh về thơm bàn tay nhỏ, cốm sữa vỉa hè thơm bước chân qua…” đã trở thành một phần ký ức chung của Hà Nội.
Thậm chí ngay cả khi hoa sữa đã thôi rơi mà hình bóng của nó vẫn hiện diện trong lời ca, trong nỗi nhớ và trong tâm tưởng người nghe. Bài hát Hà Nội mùa vắng những cơn mưa của nhạc sĩ Trương Quý Hải, “Hoa sữa thôi rơi, em bên tôi một chiều tan lớp…” cho thấy, đôi khi, sự vắng mặt của một điều thân thuộc lại càng làm nổi bật giá trị của nó trong ký ức.
Có thể thấy, hoa sữa đã đi sâu vào tâm thức và nghệ thuật, mà không phải loài hoa nào cũng có được.
Hoa sữa đang là chủ đề gây tranh cãi giữa 2 luồng ý kiến chặt hay giữ lại
Ảnh: Tuấn Minh
Nhớ về hoa sữa, người ta không chỉ nhớ mùi hương. Đằng sau đó còn là hình ảnh một Hà Nội với những con phố nhỏ, những hàng cây, những buổi chiều tan lớp và những cuộc tình trong trẻo. Đó còn là ký ức về một nhịp sống chậm rãi hơn, khi con người có thời gian để cảm nhận mùa đi qua, để lưu giữ những rung động bình dị mà sâu sắc của đời sống đô thị.
Vì thế, tranh luận về hoa sữa không nên chỉ dừng lại ở việc thích hay không thích mùi hương của loài cây này. Bởi ngay cả khi "hoa sữa thôi rơi..." thì lòng người vẫn nhớ về nó. Nên ở những nơi có mật độ cây quá dày, không gian chật hẹp hoặc hương hoa ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt của người dân, có thể nghiên cứu tỉa cành, điều chỉnh mật độ, di chuyển một số cây đến những khu vực rộng rãi, thông thoáng hơn. Cũng có thể coi việc tỉa bớt hoa như một dạng thu hoạch.
Một vấn đề quá đơn giản, thiết nghĩ không nên kéo dài tranh cãi. Nhà nước cùng với nhân dân, với sự hỗ trợ của các doanh nghiệp có thể làm công việc này một cách nhanh chóng.
Bởi một đô thị văn minh không chỉ biết tạo dựng những không gian sống tiện nghi, mà còn biết gìn giữ những giá trị đã làm nên tâm hồn của mình.