Học Văn để hiểu đúng, nói rõ, viết được
Ngày 26/10, tại Trường THCS - THPT Hồng Hà (phường Gò Vấp, TPHCM), tọa đàm “Học Văn trong thời đại AI” diễn ra với sự tham gia của tác giả Đinh Hằng, thầy Trịnh Vĩnh Thanh, Phó Hiệu trưởng thường trực nhà trường và Hoa hậu Việt Nam 2024 Hà Trúc Linh.
Các khách mời trao đổi cùng học sinh về cách rèn luyện kỹ năng đọc, viết và sử dụng AI trong học tập.
Trước khả năng tạo văn bản nhanh chóng của AI, các khách mời đặt ra vấn đề: Học sinh cần học Văn thế nào để sử dụng được công nghệ mà vẫn giữ khả năng tư duy, diễn đạt và cảm nhận của mình?
Theo thầy Trịnh Vĩnh Thanh, có những học sinh yêu thích Vật lý hoặc các môn khoa học tự nhiên hơn Ngữ văn. Tuy nhiên, dù lựa chọn ngành nghề nào, các em cũng cần khả năng sử dụng ngôn ngữ.
Trong giao tiếp, người nói phải diễn đạt để người khác hiểu. Khi làm bài kiểm tra, viết báo cáo hay đơn từ, người viết cần trình bày rõ nội dung để thầy cô, cấp trên hoặc đối tác nắm bắt. Ở chiều ngược lại, kỹ năng đọc, nghe và tóm tắt giúp mỗi người tiếp nhận đúng thông tin.
"Bên cạnh kiến thức, môn Văn còn góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, cách nhìn nhận cuộc sống và ứng xử với người khác", thầy Thanh nói.
Đề cập việc học sinh tiếp xúc thường xuyên với video ngắn và công cụ AI, thầy Thanh cho rằng không nên quy toàn bộ hạn chế về đọc hiểu cho công nghệ. Điều cần xem xét là cách người học tiếp nhận và xử lý nội dung.
"Một cuốn sách, câu chuyện hay video có thể trôi qua rất nhanh nếu người xem chỉ lướt rồi chuyển sang nội dung khác. Nhưng các em có thể dừng lại vài phút, suy nghĩ về mục đích của nội dung vừa tiếp cận, điều mình chưa hiểu và điều đáng học hỏi. Điều này sẽ giúp các em rèn khả năng hiểu, thay vì chỉ ghi nhớ những câu chữ có sẵn", thầy Thanh hướng dẫn học sinh.
Tự có ý tưởng trước khi nhờ AI
Tại tọa đàm, hoa hậu Hà Trúc Linh nêu băn khoăn của những người trẻ thích viết nhưng cảm thấy bản thân chưa đủ thú vị, chưa có nhiều trải nghiệm để sáng tác.
Từ kinh nghiệm của mình, tác giả Đinh Hằng cho rằng đi nhiều không phải điều kiện bắt buộc để viết hay. Chất liệu có thể đến từ những việc gần gũi, trong đó cảm nhận riêng tạo nên sự khác biệt giữa người viết này với người viết khác.
Chẳng hạn, cùng một cơn mưa, có người lo cha mẹ bị ướt trên đường đến đón. Người khác nhớ lúc ngồi sau xe, nép dưới áo mưa của cha mẹ, hoặc cảm giác ấm áp khi cả nhà quây quần bên nồi lẩu... Sự việc có thể giống nhau, nhưng ký ức, mối quan tâm và cảm xúc của mỗi người lại khác.
"Đó chính là điều người trẻ có thể khai thác khi viết, thay vì cho rằng mình phải có trải nghiệm đặc biệt mới có câu chuyện để kể", Đinh Hằng bày tỏ.
Để rèn kỹ năng, tác giả Đinh Hằng khuyến khích học sinh đọc sách và viết nhật ký. Với chị, những trang nhật ký đầu tiên là dịp ngồi xuống, giãi bày suy nghĩ và tập diễn đạt cảm xúc bằng ngôn từ. Đọc sách cũng giúp người viết học thêm cách hành văn để vận dụng vào bài viết và đời sống.
Trao đổi về ứng dụng AI, thầy Thanh nhìn nhận công nghệ có thể giúp tóm tắt tài liệu, làm báo cáo và hỗ trợ diễn đạt nhanh hơn. Vấn đề là người sử dụng phải biết mình muốn gì và làm chủ công cụ.
Với học sinh, thầy Thanh gợi ý bắt đầu từ việc tích lũy kiến thức, xác định nội dung và xây dựng dàn ý rõ ràng. Khi đã có hướng triển khai, các em có thể nhờ AI hỗ trợ gợi ý, tóm tắt hoặc sắp xếp câu chữ.
Quá trình này vẫn cần bước kiểm tra. Học sinh phải đọc lại, xem kết quả có thể hiện đúng ý mình hay chưa, phần nào chưa phù hợp để tiếp tục điều chỉnh. Chất lượng bài viết cuối cùng gắn với khả năng đánh giá và lựa chọn của người học.
Đinh Hằng chia sẻ, việc sử dụng AI giúp chị rút ngắn thời gian hoàn thành bài viết. Tuy nhiên theo chị, khả năng mô phỏng giọng văn không đồng nghĩa với việc công cụ có trải nghiệm và cảm xúc của tác giả. Những ký ức, rung động trước đời sống vẫn là chất liệu người viết cần tự khám phá.
Ở góc độ giáo viên, thầy Thanh cho biết định hướng ra đề của nhà trường là tăng câu hỏi mở, yêu cầu học sinh thể hiện cảm tưởng và suy nghĩ cá nhân. Cách làm này hướng đến việc nhận diện tư duy riêng, thay vì chỉ đánh giá khả năng trình bày lại kiến thức.
Thầy Thanh cũng đề cập đến hạn chế của việc học thuộc văn mẫu rồi chép lại. Điểm số cao từ cách học ấy chưa phản ánh đúng năng lực của học sinh. Điều cần rèn là khả năng tự tổ chức ý, viết đúng và từng bước viết hay hơn.
Nhân kỷ niệm 35 năm thành lập và ra mắt ấn phẩm “Chiến thần Ngữ Văn”, chuyên san Hoa Học Trò thuộc báo Tiền Phong đã tổ chức chuỗi giao lưu “Học Văn trong thời đại AI” tại các trường THCS, THPT.
Với sự tham gia của tác giả Đinh Hằng, chương trình nhằm lan tỏa văn hóa đọc, giới thiệu cách học Văn sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong học tập.