Sáng 7/10, Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 với chủ đề “Cạnh tranh, kết nối và hợp tác: Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực” khai mạc tại Hà Nội; quy tụ gần 50 diễn giả là chuyên gia Việt Nam và quốc tế; gần 300 đại biểu từ các cơ quan trung ương, địa phương, hơn 40 quốc gia, vùng lãnh thổ và tổ chức quốc tế, khoảng 100 đại biểu đăng ký tham dự trực tuyến.
Các đại biểu tham dự hội thảo.
Không chỉ là cạnh tranh
Phát biểu tại Hội thảo, TS Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, nhấn mạnh đây là diễn đàn đối thoại cởi mở, đề cập Biển Đông không chỉ với yếu tố cạnh tranh mà còn với sự quan tâm chung về hòa bình và luật pháp.
Theo ông Nguyễn Hùng Sơn, hội thảo gặp vào một thời điểm mà ý nghĩa của an ninh hàng hải đang thay đổi nhanh chóng. Những gián đoạn đối với các tuyến đường biển trọng yếu có thể nhanh chóng tác động đến nguồn cung năng lượng toàn cầu, chi phí vận tải biển và sinh kế của người dân.
Biến đổi khí hậu, ô nhiễm và áp lực về tài nguyên đang đe dọa các cộng đồng ven biển và hệ sinh thái, trong khi tự động hóa, cáp ngầm dưới biển và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi các cảng biển, hoạt động logistics và công tác giám sát.
Ông Nguyễn Hùng Sơn.
Trật tự hàng hải vừa phụ thuộc vào sức mạnh, quyền kiểm soát lãnh thổ, tự do hàng hải và các quy tắc điều chỉnh hành vi của các quốc gia, vừa dựa vào những mạng lưới chung - từ các tuyến hàng hải và chuỗi cung ứng cho đến cơ sở hạ tầng số và các hệ sinh thái biển. Trật tự hàng hải không chỉ được định hình bởi tương quan sức mạnh trên biển, mà còn bởi các quy tắc và thể chế tạo điều kiện cho hợp tác.
Với chủ đề của Hội nghị năm nay: Cạnh tranh, kết nối và hợp tác, theo ông Nguyễn Hùng Sơn, đây không phải là ba câu chuyện tách biệt. Cạnh tranh nhắc nhở chúng ta rằng biển vẫn là không gian của những lợi ích đan xen và cạnh tranh - về chủ quyền và quyền tài phán, nhưng ngày càng nhiều hơn về sự hiện diện chiến lược, tài nguyên, công nghệ và chính các quy tắc.
Kết nối nhắc nhở rằng chính vùng biển này cũng gắn kết chúng ta với nhau. Các tuyến hàng hải, cảng biển, mạng lưới logistics, năng lượng ngoài khơi và các tuyến cáp ngầm là nền tảng cho sự thịnh vượng của khu vực. Tuy nhiên, mức độ kết nối càng sâu rộng thì sự gián đoạn ở một nơi càng có khả năng tạo ra những điểm dễ tổn thương ở nơi khác.
Và đây chính là lúc hợp tác trở thành yếu tố then chốt. Không một quốc gia nào có thể tự mình quản lý các rủi ro trên biển. Hợp tác là điều thiết yếu để ngăn ngừa sự cố, duy trì và bảo đảm thượng tôn luật pháp quốc tế, bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu, gìn giữ môi trường biển và xây dựng một tương lai hàng hải có khả năng chống chịu tốt hơn.
“Khi chúng ta bắt đầu Hội nghị Biển Đông lần thứ 18, tôi muốn mời tất cả quý vị cùng suy ngẫm về bốn câu hỏi: Làm thế nào để quản lý cạnh tranh? Làm thế nào để bảo vệ kết nối?Làm thế nào để thúc đẩy và mở rộng hợp tác trong những thời điểm bất định, kể cả giữa các bên có những bất đồng và cạnh tranh? Và trên hết, làm thế nào để Biển Đông không trở thành một đường đứt gãy chia rẽ khu vực, mà trở thành nền tảng cho một trật tự hàng hải khu vực ổn định và bao trùm?”, ông Nguyễn Hùng Sơn nói.
Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Hoàng Vân nhấn mạnh thế giới hàng hải đang biến chuyển sâu sắc, khi an ninh biển không chỉ là kiểm soát không gian mà là bảo vệ các hệ thống, quy tắc và kết nối.
Tháng 7 năm nay, Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Đối với các bạn bè và đối tác quốc tế, trước hết đây là một tầm nhìn về phát triển, khả năng chống chịu và hợp tác. Việt Nam hướng tới phát triển một nền kinh tế biển mạnh và bền vững, hiện đại hóa quản trị biển và cơ sở hạ tầng hàng hải, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo vệ các hệ sinh thái biển, đồng thời tăng cường sự thịnh vượng và khả năng chống chịu của các cộng đồng ven biển và hải đảo.
Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Hoàng Vân
Đây cũng là một tầm nhìn về tự chủ, tự lực. Trong một thế giới ngày càng bất định, các quốc gia cần tăng cường năng lực ứng phó với các cú sốc, bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và thích ứng với những thách thức mới nổi. Tuy nhiên, tự lực không có nghĩa là tự cô lập. Khả năng chống chịu được củng cố thông qua hợp tác.
Hội nhập quốc tế và hợp tác hàng hải là những nền tảng quan trọng cho phát triển hàng hải của Việt Nam. Việt Nam mong muốn hợp tác với các đối tác trong các lĩnh vực tri thức, công nghệ, phát triển hàng hải bền vững, bảo vệ môi trường và quản trị đại dương.
Khát vọng trở nên mạnh hơn trên biển của Việt Nam vì vậy đi đôi với cam kết xây dựng một môi trường biển hòa bình, ổn định và hợp tác.
Trên cơ sở đó, bà Nguyễn Thị Hoàng Vân nhấn mạnh bốn ưu tiên: Duy trì UNCLOS và luật pháp quốc tế là nền tảng của trật tự hàng hải; bảo đảm an toàn, an ninh và tự do của các tuyến hàng hải và eo biển quốc tế; tăng cường khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu; và quản lý rủi ro, thúc đẩy xây dựng lòng tin, mở rộng hợp tác, ngay cả khi còn tồn tại những khác biệt.
Thúc đẩy đối thoại và luật pháp quốc tế
Các phiên khai mạc, dẫn đề cũng có sự tham gia, phát biểu của nhiều diễn giả quốc tế, trong đó có Thứ trưởng Ngoại giao, Trưởng SOM ASEAN của Philippines Leo M. Herrera-Lim; Thứ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia Michelle Chan; và Trung tướng Derek A. Macaulay, Đại diện Quân sự cao cấp của Canada phụ trách khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Về UNCLOS và trật tự trên biển, các diễn giả khẳng định UNCLOS là nền tảng pháp lý của trật tự biển, bảo đảm quyền và nghĩa vụ quốc gia, tự do hàng hải, hàng không và giải quyết tranh chấp hòa bình. Liên quan đến quản lý cạnh tranh, ngăn ngừa sự cố, các đại biểu cho rằng trong bối cảnh môi trường chiến lược ngày càng phức tạp, làm gia tăng nguy cơ căng thẳng và tính toán sai lầm, cần đề cao đối thoại, minh bạch, xây dựng lòng tin, duy trì liên lạc, tự kiềm chế và phản đối ép buộc.
Các đại biểu tham dự Hội thảo.
Về bảo vệ kết nối và hạ tầng biển, các diễn giả nhấn mạnh vai trò của Biển Đông đối với thương mại, năng lượng và sinh kế; đề cao bảo vệ tuyến hàng hải, hạ tầng biển trọng yếu, nhất là hạ tầng dưới biển, tăng khả năng chống chịu và củng cố chuỗi cung ứng.
Các diễn giả ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và việc xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) hiệu quả, phù hợp UNCLOS; thúc đẩy hợp tác về an toàn hàng hải, môi trường, tài nguyên, khoa học biển và nâng cao năng lực. Hợp tác Việt Nam-Philippines về cảnh sát biển, đường dây nóng, trao đổi đoàn, thăm cảng, nghiên cứu khoa học và cứu hộ ngư dân, thuyền viên cũng được nêu như minh chứng cho mối liên hệ giữa an ninh biển và an ninh con người.