"Eo biển Hormuz vẫn mở, lượng dầu đi qua đây hiện nay gần tương đương với mức trước khi nổ ra xung đột. Do đó, Iran đã mất hoàn toàn khả năng kiểm soát toàn diện eo biển này", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 7/10 nói trước các phóng viên tại Athens, Hy Lạp.
Ông Rubio cho rằng các biện pháp trừng phạt của Mỹ đang gây tê liệt và khiến nền kinh tế Iran "lao dốc không phanh, chuẩn bị rơi vào tình cảnh mà hiếm quốc gia nào trên thế giới từng trải qua".
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trong cuộc họp báo tại Athens, Hy Lạp ngày 7/10. Ảnh: AP
"Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, đơn giản là vậy, chấm hết. Bất cứ thỏa thuận nào để Mỹ có thể chấp nhận phải đảm bảo rằng Iran không bao giờ có vũ khí hạt nhân", ông Rubio nói.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran (CBI) Abdolnaser Hemmati trong phát biểu trên truyền hình ngày 6/10 thừa nhận lạm phát đang là một thách thức, nhưng nền kinh tế Iran đã không sụp đổ như những gì các quan chức Mỹ dự báo.
"Họ định đánh sập kinh tế trong hai tuần bằng chiến dịch siết gọng kìm, nhưng đã 10 ngày trôi qua và chúng tôi vẫn trên trận tiền của cuộc chiến kinh tế", ông Hemmati nói. "Kết cục mà họ muốn cũng sẽ là thứ mà họ tự chuốc lấy".
Arne Lohmann Rasmussen, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Quản lý Rủi ro Toàn cầu, nhận định "lượng dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh, không tính Iran, đạt trung bình 19,2 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 9 và tương đương 81% trước xung đột", dù Iran tiếp tục hạn chế tàu dầu đi qua eo biển Hormuz.
"Xuất khẩu dầu thô đã phục hồi về mức 91% so với trước đây, song các sản phẩm dầu đã qua tinh chế chỉ đạt khoảng 60%. Sự sụt giảm nguồn cung này khiến giá nhiên liệu tăng vọt", ông Rasmussen cho biết.
Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Financial Times ngày 7/10 đưa tin chỉ có số lượng hạn chế tàu hàng sẵn lòng di chuyển qua Hormuz. Một số tàu chuyển dầu thô tới vùng biển ngoài khơi Fujairah thuộc vịnh Oman, hàng hóa sau đó được đưa sang tàu nhỏ hơn để đến nơi nhận.
Các thuyền trưởng tàu dầu đang được đề nghị mức lương đến 100.000 USD mỗi tháng, cùng khoản tiền thưởng 50.000 USD cho mỗi chuyến đi qua eo biển Hormuz. Trước đây, lương tháng của các thuyền trưởng là khoảng 15.000 USD, còn thủy thủ thường chỉ nhận khoảng 1.500 USD.
Các chủ tàu phải chi trả mức bảo hiểm rủi ro trong xung đột cao hơn nhiều, ở mức 6-10% giá trị phương tiện. Đối với một siêu tàu dầu, khoản tiền này có thể lên tới 20 triệu USD cho một chuyến đi vào vùng Vịnh.
Tàu hàng neo ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran ngày 11/6. Ảnh: AP
Theo Financial Times, tình hình an ninh tại Hormuz đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Nếu các cuộc tập kích gia tăng hoặc ngày càng có ít thủy thủ đoàn sẵn sàng thực hiện hành trình qua đây, chi phí vận chuyển dầu từ vùng Vịnh sẽ tăng, bất chấp sản lượng khai thác không giảm tương ứng.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế thuộc Liên Hợp Quốc ghi nhận ít nhất 93 tàu bị tấn công và 24 thủy thủ thiệt mạng trong khu vực kể từ ngày 28/2, thời điểm Mỹ - Israel mở chiến dịch tấn công Iran. Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard, ít nhất 14 vụ tập kích tàu hàng diễn ra ở eo biển Hormuz từ ngày 20/9.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, Reuters, FT)