Từ tháng 9, các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đến thăm Moskva và Kiev nhằm thúc đẩy hòa đàm, tìm kiếm tiến triển cho cuộc chiến. Sau nỗ lực đó, các bên đạt nhất trí về nguyên tắc trong việc tổ chức cuộc gặp ba bên giữa Ukraine, Nga và Mỹ để bàn về ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng, khả năng mở lại hành lang xuất khẩu ngũ cốc ở biển Đen và trao đổi tù binh.
Một quan chức cấp cao Ukraine nói với Kyiv Independent rằng Kiev chưa từng kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ mang lại lệnh ngừng bắn toàn diện vào mùa xuân năm 2027, nhưng vẫn đồng ý tham gia.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (bên phải) gặp hai đặc phái viên của ông Trump là Jared Kushner (trái) và Steve Witkoff tại Kiev ngày 6/9. Ảnh: AP
Một tháng trôi qua, ngay cả cuộc gặp ba bên vẫn chưa chắc chắn diễn ra. Theo những người am hiểu vấn đề, Moskva dường như không thực sự mặn mà với việc tham gia tiến trình này.
"Mỹ muốn tổ chức các cuộc họp. Tôi nghĩ chúng tôi sẽ ủng hộ. Nhưng điều rất quan trọng là cả phía Nga cũng phải ủng hộ các cuộc họp này", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 4/10 cho biết.
Dấu hiệu mới nhất cho thấy Washington vẫn tiếp tục thúc đẩy tiến trình xuất hiện ngày 4/10, khi ông Zelensky gặp Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Kiev.
Điện thoại của ông Zelensky khi đó nhận được tin nhắn từ đặc phái viên hòa bình của ông Trump, Steve Witkoff, trong đó cho biết Washington muốn tổ chức cuộc gặp ba bên vào cuối tháng 10. Ông Zelensky đáp rằng Ukraine ủng hộ.
Tuy nhiên, thời điểm được đề xuất cho thấy cuộc gặp ba bên đã bị trì hoãn đáng kể. Ban đầu, đại diện ba nước dự kiến gặp nhau đầu tháng 10 tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), tập trung vào sáng kiến ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng và khả năng mở lại hành lang xuất khẩu ngũ cốc ở Biển Đen.
Những nguồn tin am hiểu về tiến trình đàm phán cho rằng chính lập trường của Nga đã dẫn tới sự chậm trễ này, theo Kyiv Independent. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ chính xác lý do khiến cuộc họp ba bên bị lùi lại gần một tháng.
Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Vladimir Putin, được cho là đã đến Mỹ hai lần trong tháng 9 để gặp ông Witkoff và con rể của ông Trump, Jared Kushner.
Ông Kirill Dmitriev (trái) và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg, Nga hôm 11/4/2025. Ảnh: Reuters
Một vấn đề lớn dự kiến được thảo luận là việc ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng, vốn hứng chịu tổn thất nặng nề sau các đòn đáp trả qua lại giữa hai bên.
Ukraine đã tập kích các cơ sở dầu khí trên lãnh thổ Nga nhằm cắt nguồn tài chính quan trọng cho Moskva. Trong khi đó, Nga nhiều lần tấn công các nhà máy điện và trạm biến áp của Ukraine, khiến người dân có nguy cơ thiếu điện và hệ thống sưởi. Vấn đề này càng trở nên cấp bách khi mùa đông đang đến gần.
Nga đã tấn công hạ tầng năng lượng ở Kiev trong cả ngày 30/9, tiếp tục chiến dịch khiến Ukraine chìm trong bóng tối và làm dấy lên lo ngại về một mùa đông nữa với lưới điện liên tục bị tập kích.
Một quan chức cấp cao Ukraine cho rằng Nga hiện không có nhiều động lực để thúc đẩy đàm phán khi vẫn có thể gây thiệt hại cho hệ thống năng lượng của Ukraine. Người này thêm rằng Moskva có thể muốn phá hủy càng nhiều hạ tầng năng lượng Ukraine càng tốt trước đàm phán, qua đó tạo cho Nga đòn bẩy lớn hơn tại bàn thương lượng.
Từ cuối tháng 8, Nga cũng tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào Kiev. Tổng thống Ukraine cho rằng Moskva gần như không còn giới hạn mục tiêu tập kích.
"Nga đang cố tình đẩy căng thẳng lên mức cao nhất để kích động Ukraine đáp trả, từ đó tiếp tục leo thang và nâng mức độ đối đầu trước khi bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ diễn ra", ông Zelensky nói.
Tổng thống Nga Vladimir Putin xác nhận các cuộc tập kích vào hạ tầng năng lượng Ukraine là một phần trong kế hoạch "phi quân sự hóa" của Moskva, đồng thời bác bỏ khả năng đạt thỏa thuận ngừng tấn công tầm xa.
"Ukraine tấn công các nhà máy lọc dầu và công khai mục tiêu là gây thiệt hại cho nền kinh tế Nga. Ukraine cố tình làm điều đó, nhắm vào các mục tiêu dân sự. Chúng tôi đáp trả, tập kích các cơ sở quan trọng với nền kinh tế của họ", ông nói.
Một căn hộ tan hoang sau đòn tập kích của Nga vào Kiev ngày 2/10. Ảnh: AP
Sự bất định quanh cuộc gặp ba bên đặt ra câu hỏi lớn hơn. Liệu sau nhiều tháng nỗ lực bất thành nhằm thúc đẩy ngừng bắn, một nỗ lực ngoại giao mới do Mỹ dẫn dắt có thể tạo ra kết quả hay không.
Sau khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, Tổng thống Trump đã nỗ lực làm trung gian để chấm dứt xung đột Ukraine. Cho đến nay, các nỗ lực của ông vẫn chưa mang lại kết quả như mong đợi.
Mỹ không phải là nước duy nhất tìm cách thúc đẩy tiến trình này. Ấn Độ đã đề xuất kế hoạch ngừng bắn, kết hợp việc dừng các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng với các biện pháp bảo vệ hoạt động vận tải trên biển Đen. Theo một quan chức Ukraine am hiểu vấn đề, đề xuất này bao gồm những nội dung từ các sáng kiến của Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Mỹ. Quan chức này cho biết Nga đã bác bỏ đề xuất đó.
Động thái từ chối này đáng chú ý đối với Kiev, bởi nó cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở việc tìm một bên trung gian khác hay đưa ra một đề xuất mới. Moskva cũng đã bác bỏ các sáng kiến từ những nước có quan hệ gần gũi với Nga.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York ngày 22/9. Ảnh: AP
Hiện tại, Washington vẫn tiếp tục theo đuổi nỗ lực thúc đẩy đàm phán, trong khi Kiev ngày càng hoài nghi về khả năng đạt được kết quả.
Tổng thống Putin tuần trước cho biết Nga ưu tiên việc chấm dứt xung đột thông qua đàm phán, nhưng nhắc lại các yêu cầu về "phi quân sự hóa" và vấn đề lãnh thổ mà Kiev từ lâu đã bác bỏ. "Chúng tôi sẵn sàng đàm phán và kết thúc chúng càng sớm càng tốt, nhưng phải dựa trên các điều kiện có thể chấp nhận được đối với người dân Nga", ông nói.
Thanh Tâm (Theo Kyiv Independent, Reuters, AFP)