Phân tích mới của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho thấy, hơn 171 triệu học sinh trên toàn cầu (tương đương 1/10 số học sinh) từ độ tuổi mầm non đến trung học phổ thông đã bị gián đoạn việc học do các hiểm họa khí hậu trong năm 2025.
Riêng tại Việt Nam, hơn 3 triệu trẻ em bị gián đoạn việc học do các hiểm họa liên quan đến khí hậu, cho thấy mối đe dọa ngày càng gia tăng của thời tiết cực đoan đối với việc học tập và các cơ hội trong tương lai của trẻ em.
Báo cáo “Gián đoạn học tập: Bức tranh toàn cầu về tình trạng gián đoạn học tập do khí hậu gây ra trong năm 2025” phân tích dữ liệu từ 106 quốc gia và vùng lãnh thổ, cho thấy các hiểm họa khí hậu như bão, lũ lụt, nắng nóng, hạn hán và cháy rừng đã khiến hàng triệu học sinh trên toàn thế giới phải tạm dừng việc học tập, trường học bị hư hại, chuyển sang học từ xa, rút ngắn thời lượng học tập, giảm tỷ lệ đi học và gia tăng nguy cơ bỏ học.
Bà Catherine Russell - Giám đốc Điều hành UNICEF, cho biết: “Đối với hàng triệu trẻ em, các hiểm họa khí hậu không chỉ làm gián đoạn việc học mà còn phá hủy trường học, khiến các gia đình phải chuyển đi và làm cho những trẻ em dễ bị tổn thương nhất, đặc biệt là trẻ em gái, không được đi học.”
Theo phân tích, bão là nguyên nhân phổ biến nhất gây gián đoạn việc học tập trong năm qua, ảnh hưởng đến 109 triệu học sinh trên toàn cầu. Lũ lụt ảnh hưởng đến ít nhất 70 triệu học sinh và nắng nóng làm gián đoạn việc học tập của khoảng 50 triệu trẻ em.
Việt Nam là một trong những quốc gia có những cú sốc khí hậu diễn ra thường xuyên và ngày càng gia tăng. Trong năm 2025, bão và lũ lụt là những hiểm họa khí hậu chính gây gián đoạn việc tập trên cả nước, ảnh hưởng đến hơn 3 triệu trẻ em.
Bà Silvia Danailov - Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam nhấn mạnh khủng hoảng khí hậu đang trở thành khủng hoảng học tập đối với trẻ em tại Việt Nam.
“Khi trường học phải đóng cửa do lũ lụt hoặc bão, những hệ quả không chỉ dừng lại ở việc trẻ bị bỏ lỡ các bài học. Trẻ em dễ bị tổn thương nhất bị mất đi thời gian học tập quý báu, bị xáo trộn sinh hoạt hằng ngày và có thể không còn có được môi trường an toàn, hỗ trợ mà trường học mang lại. Chúng ta phải hành động ngay để bảo đảm mọi trường học đều an toàn, có khả năng chống chịu và sẵn sàng ứng phó với một khí hậu đang thay đổi,” bà Silvia Danailov chỉ rõ.
Mặc dù học sinh ở tất cả quốc gia đều bị ảnh hưởng bởi tình trạng gián đoạn việc học tập, nhưng 3/4 số học sinh bị ảnh hưởng sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và thu nhập trung bình thấp, nơi các hệ thống giáo dục thường thiếu nguồn lực cần thiết để duy trì việc học tập trong các tình huống khẩn cấp liên quan đến khí hậu.
Theo dữ liệu, 40 quốc gia đã trải qua nhiều đợt gián đoạn việc học do khí hậu trong suốt năm 2025. Những tổn thất về học tập và tỷ lệ bỏ học gia tăng có thể làm giảm năng suất của lao động, chậm tăng trưởng kinh tế và khiến các quốc gia khó giảm nghèo hơn. Báo cáo cho thấy việc không hành động có thể dẫn đến thiệt hại ít nhất 200 tỷ USD về thu nhập trong suốt cuộc đời của những học sinh bị gián đoạn việc học do các hiểm họa khí hậu trong năm 2025.
Trẻ em gái có nguy cơ bỏ học cao hơn khi các hiểm họa khí hậu làm gián đoạn hoặc khiến trường học phải đóng cửa. Việc trường học và các công trình vệ sinh bị hư hại, gia đình phải chuyển chỗ ở, và mất thu nhập có thể khiến trẻ em gái phải đảm nhận thêm trách nhiệm chăm sóc gia đình và đi lấy nước. Những áp lực này cũng có thể làm gia tăng nguy cơ tảo hôn, khiến trẻ em gái khó quay trở lại lớp học hơn khi trường học mở cửa trở lại.
Báo cáo cũng nêu bật những giải pháp thiết thực đang giúp duy trì học tập trước các hiểm họa khí hậu, trong đó có việc lồng ghép nội dung chống chịu với khí hậu vào kế hoạch giáo dục quốc gia; tăng cường cơ sở hạ tầng trường học; bảo đảm duy trì việc học trong và sau các đợt gián đoạn; đưa giáo dục về khí hậu vào chương trình giảng dạy nhằm trang bị cho trẻ em và thanh thiếu niên những kỹ năng cần thiết để thích ứng với một thế giới đang thay đổi.
Dựa trên những cách tiếp cận đã được chứng minh là hiệu quả, UNICEF kêu gọi các chính phủ và các đối tác tăng cường nỗ lực nhằm bảo vệ giáo dục trước những tác động nghiêm trọng nhất của các hiểm họa khí hậu bằng cách: Tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu của các hệ thống giáo dục nhằm duy trì việc học trong các tình huống khẩn cấp.
Bên cạnh đó là các giải pháp như: Tăng cường nguồn tài chính trong nước và quốc tế cho khả năng chống chịu của giáo dục; đầu tư vào cơ sở hạ tầng giáo dục có khả năng chống chịu với khí hậu nhằm bảo vệ học sinh và đội ngũ giáo viên; trang bị cho trẻ em và thanh thiếu niên kiến thức và kỹ năng để xây dựng khả năng chống chịu và thúc đẩy hành động vì khí hậu…/.
(Vietnam+)