Ngày 22.9, trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, công nhân cây xanh sử dụng xe thang tiếp cận những tán cây cao hàng chục mét, kiểm tra cành, nhánh, vị trí liên kết và các dấu hiệu bất thường khó quan sát từ mặt đất.
Công nhân cây xanh cắt cành cây cổ thụ trên đường An Dương Vương
ẢNH: NHẬT THỊNH
Công việc tương tự được thực hiện trên đường An Dương Vương, chủ yếu trong khoảng 9 - 15 giờ, tránh giờ cao điểm để hạn chế ảnh hưởng giao thông.
Ông Lê Văn Tấn, Phó giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông và hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TP.HCM) cho biết khu vực TP.HCM cũ hiện có hơn 8.000 cây cổ thụ, tuổi đời khoảng 60 - 150 năm, phần lớn trên 100 tuổi. Nhiều cây được trồng từ thời Pháp.
Cây cổ thụ ở TP.HCM được "khám sức khỏe" thế nào?
Các loại cây phổ biến gồm xà cừ, lim sét, dầu, sao, me tây, tập trung nhiều ở khu vực các quận 1, 3, 5, 10, 11 cũ và trên các tuyến đường như 3 Tháng 2, An Dương Vương, Nguyễn Trãi, Trần Hưng Đạo, Hùng Vương, Nguyễn Chí Thanh.
Việc cắt tỉa cành cây phải được thực hiện ngoài giờ cao điểm, tránh ùn tắc giao thông
ẢNH: NHẬT THỊNH
Cây vẫn xanh chưa chắc đã khỏe
Theo ông Tấn, với cây thông thường, việc kiểm tra có thể chủ yếu thực hiện từ phía dưới. Nhưng những cây lớn, cao hàng chục mét phải có chế độ kiểm tra khác.
Có cây cao gần 50 m nên việc quan sát từ mặt đất không thể bao quát hết. Ngoài xe thang, flycam cũng được sử dụng để hỗ trợ kiểm tra những vị trí khó tiếp cận.
Cây xanh ở TP.HCM được kiểm tra, cắt tỉa 2 lần 1 năm, bên cạnh lực lượng tuần tra hằng ngày. Trong quá trình tuần tra, nếu phát hiện nhánh khô hoặc dấu hiệu hư hại, lực lượng chăm sóc có thể dừng lại xử lý.
Với cây cổ thụ, việc kiểm tra gần giống một phiếu khám bệnh, từ bộ rễ, độ nghiêng của thân đến tình trạng cành nhánh, dấu hiệu sâu mục, tét nhánh, xì mủ hay cành gãy còn mắc trên cây. Việc đào vỉa hè, thi công hạ tầng từng tác động đến bộ rễ cũng được xem xét.
Việc tuần tra cây xanh được thực hiện hằng ngày
ẢNH: NHẬT THỊNH
Nếu phát hiện bất thường, cây sẽ được kiểm tra chuyên sâu hơn. Trường hợp nghi ngờ thân cây bị rỗng, bọng bên trong nhưng bên ngoài chưa biểu hiện rõ, thiết bị đo được sử dụng để kiểm tra độ rỗng, làm thông tin tham khảo trước khi quyết định phương án xử lý.
"Việc xác định rễ còn sống, khỏe đến mức nào rất khó, dù TP.HCM từng nghiên cứu phương pháp siêu âm. Do đó, sức khỏe rễ còn được đánh giá gián tiếp qua sự sinh trưởng của lá, cành và điều kiện sống xung quanh cây", ông Tấn nói.
30 năm trước và bây giờ khác nhau thế nào?
Ông Tấn cho biết khoảng 30 năm trước, nhiều cây dầu mới khoảng 70 tuổi, cành còn tương đối ổn định nên công nhân chủ yếu phát hiện, xử lý nhánh khô. Khi đó, vỉa hè chưa bê tông hóa nhiều và không gian dành cho cây còn rộng.
Còn hiện nay, đường mở rộng, hạ tầng phát triển khiến không gian dành cho bộ rễ thu hẹp, một số tuyến đường chỉ cách thân cây khoảng 0,5 mét; bê tông hóa cũng khiến nước khó thấm xuống đất, ảnh hưởng khả năng hô hấp và dinh dưỡng của rễ.
Vì vậy, có trường hợp bên ngoài cây vẫn xanh nhưng thực tế đã suy yếu. Với cây 100 - 150 tuổi, cấu tạo gỗ và liên kết cành cũng không còn như cây trẻ.
Những cây cổ thụ ở TP.HCM hiện nay chủ yếu là cây trên 100 tuổi
ẢNH: NHẬT THỊNH
Theo ông Tấn, nắng kéo dài rồi mưa lớn, cùng sự xuất hiện của nhiều nhà cao tầng cũng làm điều kiện sống của cây thay đổi. Tại một số vị trí, công trình cao tầng có thể làm thay đổi luồng gió, tạo gió xoáy tác động đến những cây cao lớn.
Cành cây cổ thụ vẫn xanh, vì sao vẫn phải cắt?
Ở TP.HCM, cây dầu được ưu tiên kiểm tra do nhiều cây có tuổi đời cao, chiều cao lớn. Tiếp đến là cây trên các tuyến đường đông phương tiện, gần nhà cao tầng, cây đứng riêng lẻ hoặc ở vị trí từng bị tác động bởi thi công hạ tầng.
Những cây gần trường học, bệnh viện, trạm xe buýt và giao lộ - nơi người dân thường tập trung hoặc dừng chờ đèn tín hiệu - cũng được ưu tiên kiểm tra, xử lý.
Tại một số tuyến đường, việc cắt tỉa cây xanh phải hoàn thành trước 15 giờ để bảo đảm giao thông giờ cao điểm chiều
ẢNH: NHẬT THỊNH
Đường An Dương Vương là một trong những tuyến đường có hàng cây cổ thụ
ẢNH: NHẬT THỊNH
Khi cắt tỉa cây xanh chiếm mặt đường cần bố trí người cảnh báo, hướng dẫn lưu thông
ẢNH: NHẬT THỊNH
Một số cây cần bảo tồn ở trong công viên đã áp dụng phương pháp neo giữ liên kết cành
ẢNH: V.T
"Nếu kiểm tra phát hiện cành có vấn đề ở vị trí liên kết, có vết sẹo hoặc nhánh vươn quá dài, phát triển quá mức so với thân cây thì vẫn phải xử lý, thu gọn để bảo đảm cân đối và an toàn. Đây cũng là lý do người đi đường có thể thấy công nhân cắt tỉa cả những cành vẫn còn lá xanh trong quá trình chăm sóc cây", ông Tấn giải thích.
Khi cây có vấn đề và cần đốn hạ, đơn vị quản lý phải thực hiện quy trình báo cáo, phê duyệt, trừ trường hợp khẩn cấp cần xử lý ngay. Cây trồng thay thế được lựa chọn theo từng tuyến, với định hướng kiểm soát chiều cao; một số nơi vẫn trồng cây dầu để bảo đảm đồng bộ nhưng cũng cần kiểm soát để cây không phát triển quá cao.