Dù các ngân hàng có xu hướng đẩy mạnh cho vay sản xuất kinh doanh, song chưa đến 10% các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tiếp cận được vốn ngân hàng. Thông tin đáng chú ý này được ghi nhận tại báo cáo mới nhất từ Fiin Group.
Tính đến cuối tháng 7, Việt Nam có khoảng 914.000 doanh nghiệp SME, chiếm 94% tổng số pháp nhân trên cả nước; tỷ trọng doanh thu của nhóm này chỉ ở mức dưới 20% và tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 8%...
SME là các công ty có doanh thu không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, số lao động dưới 200 người.
Do đó, tỷ lệ doanh nghiệp thuộc nhóm SME có thể tiếp cận vốn vay là rất thấp, chỉ khoảng 8,8%. Tương ứng, chỉ khoảng 80.000 công ty SME (trên tổng số 914.000 doanh nghiệp) vay được vốn nhà băng. Con số này thậm chí giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025.
Trong khi đó, những công ty lớn có thể vay vốn đạt mức 47,1%. Điều này cho thấy khoảng trống lớn về mặt tiếp cận tài chính đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, ảnh hưởng tới khả năng duy trì hoạt động liên tục và phát triển.
Mặt khác, thực hiện chủ trương của Ngân hàng Nhà nước, các nhà băng đã và đang tăng cường xây dựng chương trình tín dụng hướng vào nhóm SME. Đơn cử, sau chỉ đạo tại cuộc họp mới nhất trung tuần tháng 8 vừa qua, loạt nhà băng lần lượt công bố loạt gói cho vay với hạn mức 50.000-70.000 tỷ đồng dành cho SME với lãi suất thấp hơn 1-2% so với khoản vay thông thường.
Hơn 250.000 tỷ đồng vốn tín dụng ưu đãi dành riêng cho sản xuất kinh doanh, ưu tiên SME
thống kê của Dân trí, hiện có nhóm Big4 đã tiên phong cấp vốn cho SME với quy mô tín dụng lên đến 220.000 tỷ đồng. Trong đó, Agribank triển khai gói tín dụng ưu đãi quy mô 70.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi giảm từ 1-2%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của Agribank.
BIDV cũng công bố ngay gói tín dụng lãi suất thấp quy mô lên đến 50.000 tỷ đồng, áp dụng cho khách hàng tương tự như trên khi vay vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh, mức lãi suất ưu đãi sẽ thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn hiện hành tại BIDV.
Vietcombank thì có gói tín dụng 50.000 tỷ đồng, bổ sung nguồn vốn ưu đãi cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp SME, với lãi suất cho vay của chương trình thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn.
VietinBank cũng triển khai chương trình tín dụng quy mô lên tới 50.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi thấp hơn 1%/năm so với mức lãi suất cho vay thông thường cùng kỳ hạn.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Hộ kinh doanh, doanh nghiệp SME chưa tiếp cận được nhiều vốn vay (Ảnh: DT).
Không chỉ nhóm ngân hàng quốc doanh, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần cũng đồng loạt tung ra ưu đãi giảm lãi suất cho doanh nghiệp vừa và nhỏ và các lĩnh vực ưu tiên. Điểm qua có Nam A Bank công bố hạ lãi suất cho vay từ 1-1,8%/năm so với biểu niêm yết cho gói tín dụng 25.000 tỷ đồng, trong đó ngân hàng này dành 1.000 tỷ đồng hỗ trợ khối doanh nghiệp SME.
Hay BVBank đang triển khai gói tín dụng 2.500 tỷ đồng với mức lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm dành cho cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh tối ưu chi phí vận hành. Gói tín dụng này được áp dụng từ ngày 12/8, lãi suất vay sau khi giảm từ 9,7%/năm.
Gói vay mục đích dành cho SME, nhưng ít doanh nghiệp nào đáp ứng được tiêu chí: Do đâu?
Dưới góc nhìn chuyên gia, chia sẻ với phóng viên Dân trí, ông Lê Đức Anh - Chuyên gia phân tích từ FinSuccess - đồng ý rằng SME khó tiếp cận chính sách hỗ trợ hơn doanh nghiệp lớn. Ông Đức Anh chỉ ra, một doanh nghiệp lớn có thể có bộ phận tài chính, pháp chế, kế toán và nhân sự chuyên trách để chuẩn bị hồ sơ. Họ cũng thường có tài sản đảm bảo, báo cáo tài chính minh bạch và lịch sử tín dụng tốt…
Trong khi đó, một doanh nghiệp nhỏ đôi khi chỉ có vài người vừa điều hành, vừa bán hàng, vừa xử lý kế toán và pháp lý. Khi phải chuẩn bị một bộ hồ sơ phức tạp để tiếp cận chính sách, chi phí về thời gian và nhân sự đôi khi đã trở thành một rào cản rất lớn.
“Đây là một nghịch lý khá phổ biến: chính sách được thiết kế để hỗ trợ doanh nghiệp SME, nhưng cách tiếp cận chính sách lại đôi khi phù hợp hơn với những doanh nghiệp đã có năng lực quản trị tốt. Nếu doanh nghiệp phải bỏ ra quá nhiều thời gian, chi phí để hoàn thiện hồ sơ mà lợi ích nhận được không đủ lớn, họ có thể chọn cách không tham gia ngay từ đầu”, chuyên gia nói.
Một rào cản khác liên quan đến tài sản thế chấp. Hệ thống ngân hàng phải quản trị rủi ro nên vẫn ưu tiên những doanh nghiệp có tài sản đảm bảo và sức khỏe tài chính tốt. Điều này là dễ hiểu về mặt ngân hàng, nhưng lại tạo ra khoảng trống đối với những doanh nghiệp nhỏ có mô hình kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản.
Chuyên gia khuyến cáo các cơ chế bảo lãnh tín dụng cần được vận hành thực chất hơn và có thể xem xét nhiều hơn đến dòng tiền, hợp đồng đầu ra hay khả năng trả nợ của doanh nghiệp thay vì quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp.
Báo cáo từ Fiin Group cũng chỉ ra rằng khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa từng tiếp cận vốn vay. Đây có thể là nhóm tiềm năng mà tổ chức tín dụng nên nhắm tới.
Cụ thể, có khoảng 222.000 doanh nghiệp đã hoạt động trên 5 năm nhưng không phát sinh nợ vay. Nhóm này có quy mô tài sản trung vị đạt 7,1 tỷ đồng, nhỏ hơn mức 18,5 tỷ đồng của nhóm đã vay. Doanh thu bình quân khoảng 5,2 tỷ đồng, thấp hơn mức 16,3 tỷ đồng của các công ty đã vay.
Fiin Group cho biết thêm 67.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trên 5 năm chưa phát sinh vay nợ đồng thời có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) và tăng trưởng doanh thu dương. Đây sẽ là tệp khách hàng đáng ưu tiên tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn đối với các tổ chức tín dụng.