Cô bé Đinh Thị Nga hồi ấy được bà bầu Lệ Liễu đưa lên sân khấu ca trước khi mở màn các tiết mục chính, giống như cách bà đào tạo cô bé Ngọc Giàu. Từ những bước đầu tiên đó, Hồng Nga mới dạn dĩ dần, rồi học ca thêm nhiều bài bản mới.
Khoảng một năm sau, Hồng Nga rời quán Lệ Liễu, theo gánh cải lương nhỏ Hằng Xuân - An Phước của bà bầu Sáu Đặng và lấy nghệ danh Kim Nga. Gánh hát lưu diễn khắp các tỉnh, bà cũng lần lượt chuyển qua vài gánh nhỏ khác.
Hồng Nga trong một liveshow riêng của bà
ẢNH: H.K
Vài năm sau, bà được ký hợp đồng với đoàn Thống Nhất của nghệ sĩ nổi tiếng kiêm ông bầu Út Trà Ôn. Bà Hồng Hoa, vợ hai của ông Út Trà Ôn, đổi nghệ danh của cô đào trẻ thành Hồng Nga. Đoàn Thống Nhất thực sự là một đại ban, mở ra nấc thang mới trong sự nghiệp của bà. Tại đây, Hồng Nga có cơ hội tiếp xúc, học hỏi nhiều nghệ sĩ nổi tiếng. Bà bắt đầu được giao những vai lớn hơn. Gương mặt đẹp cùng giọng ca trong trẻo, khỏe khoắn cũng giúp bà gây chú ý với khán giả.
Không may sau đó, đoàn Thống Nhất tan rã, thế là Hồng Nga lại lang thang đi tìm sân khấu khác. Có những ngày trú tạm ở rạp Quốc Thanh, có những ngày phải đi bán vải góp để kiếm chút tiền lời mà sống cầm hơi, có khi đỡ đói bằng những hộp cơm của khán giả ái mộ…
Có lẽ cần nói thêm một chút, bảo rằng nghệ sĩ ngày xưa có cuộc sống "mênh mang vô định" quả thật không ngoa chút nào. Bởi miền Tây kênh rạch chằng chịt nên thời ấy gánh hát nào cũng sắm mấy chiếc ghe bầu thật lớn, rồi cả anh em nghệ sĩ, hậu đài, cảnh trí, âm thanh, ánh sáng… chất hết lên ghe len lỏi qua các vùng sông nước. Tới bến nào thấy hát được thì cắm sào neo lại, rồi lên bờ ráp sân khấu, quây vách ngăn bằng bồ tre, hát xong mấy đêm lại dỡ ra, thu dọn xuống ghe, rong ruổi tìm bến khác.
Nghệ sĩ cứ đi theo gánh như vậy, tối ngủ dưới gầm sân khấu, đào kép chánh oai hơn thì được ngủ trên sàn sân khấu cao ráo, sạch sẽ, nhưng cũng cùng chung kiếp gạo chợ nước sông. Quen cái nếp như vậy nên hầu hết nghệ sĩ không bao giờ nghĩ tới chuyện mua nhà mua cửa cho đàng hoàng ổn định, trừ một số ít ngôi sao đóng đô thường xuyên ở thành phố thì mới đủ tiền cát sê mua nhà.
Hồng Nga và đạo diễn NSND Huỳnh Nga
ẢNH: H.K
Gánh hát trở thành "ngôi nhà" đúng nghĩa của nghệ sĩ, có cơm hội để ăn, có cái võng để ngủ là an tâm rồi. Chuyện tương lai khoan hãy tính, nghe xa vời lắm. Ngay cả NSND Diệp Lang lúc sinh thời cũng từng tá túc ở rạp Quốc Thanh mỗi khi rã gánh, về đó chờ đợi tìm gánh khác mà đầu quân. Rồi những ngôi đình cũng là nơi nghệ sĩ tạm trú qua ngày giông bão.
Trả ơn người thầy, người cha
Hồng Nga từng rơm rớm nước mắt nói: "Không hiểu tôi đã trải qua cuộc sống bằng cách nào, đôi khi giật mình như một giấc chiêm bao... Riêng tôi may mắn có được người cha nuôi như nhạc sĩ Tám Đen. Có lúc cải lương rã gánh, chưa tìm được gánh mới, tôi kéo 5 đứa con về nương náu nhà ông.
Thầy Tám Đen ngày xưa dạy tôi học hát, giờ mẹ con tôi khổ như vậy, ông cưu mang luôn không một lời than thở. Quận 4 tuy nghèo mà tấm lòng người dân không chật hẹp. Chính nơi đó tôi có một người thầy kiêm luôn vai trò người cha, bù đắp cho tôi sự thiếu thốn của tuổi thơ.
Mà đâu phải một lần, ông đã mở rộng vòng tay cho mẹ con tôi đến mấy lần. Hễ đói quá là lết về nhà thầy, khi nào có gánh mời thì lại đi, rồi rã gánh thì lết về… Ông cũng đâu phải giàu có, nhưng tấm lòng thì bao la như vậy, tôi nhớ ơn đời đời kiếp kiếp, và tôi đã trả ơn ông bằng cách sống noi gương ông". Quả thật sau này khi đã khấm khá thì Hồng Nga làm từ thiện rất nhiều bằng chính tiền cát sê của mình.
Trở lại đời gạo chợ nước sông, bà trầm ngâm: "Thời thế vậy thì mình theo vậy chứ đâu ai có thể nghĩ khác hơn. Sau này nghệ sĩ thường có đời sống ổn định, bởi ít đi lưu diễn, mà có đi thì cũng quay về sớm chứ không lang thang quanh năm suốt tháng như chúng tôi ngày xưa. Họ có thể mướn nhà trọ hoặc mua nhà trả góp, con cái đi học đàng hoàng. Chứ xưa tôi và nhiều nghệ sĩ khác phải đem con theo, nó cũng sống lang thang giống mình. Muốn con đi học thì phải gửi về nội, ngoại, xa cách, nhớ nhung".
Chính cuộc sống nay đây mai đó ấy còn kéo theo những bi kịch khác trong đời Hồng Nga. Phía sau ánh hào quang là những giọt nước mắt, phía sau tiếng cười của một danh hài còn có nỗi đau của người vợ, người mẹ, những điều khiến người đọc thêm đồng cảm với bà. (còn tiếp)