Tối thứ Sáu (30/10), Tòa án Hiến pháp Ba Lan thông báo Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska, người có thâm niên công tác lâu nhất tại tòa, đình chỉ chức vụ của Chủ tịch Tòa án Bogdan Swieczkowski.
Ông Swieczkowski là người được bổ nhiệm dưới thời chính phủ dân tộc chủ nghĩa tiền nhiệm của Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk. Sau quyết định này, bà Korwin-Piotrowska tạm thời nắm quyền điều hành tòa án.
Động thái trên khiến cuộc tranh giành quyền kiểm soát hệ thống tư pháp giữa Tổng thống Nawrocki và chính phủ thân châu Âu của Thủ tướng Tusk leo thang căng thẳng.
Trong bài phát biểu được phát sóng trên truyền hình, ông Tusk khẳng định: “Tôi tin chắc rằng Tòa án Hiến pháp sẽ hoạt động đúng chức năng, độc lập với tôi và phù hợp với Hiến pháp”.
Ông nhấn mạnh: “Nhiệm vụ của nhánh hành pháp, và do đó là trách nhiệm của tôi, là bảo đảm an ninh cũng như các điều kiện hoạt động cho tòa án. Tôi sẽ thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình”.
Trong động thái bất ngờ, tối thứ Sáu, Tổng thống Nawrocki quyết định quay đầu máy bay khi đang trên đường tới Senegal, sau đó trở về trụ sở Tòa án Hiến pháp ở trung tâm thủ đô Warsaw, ngay sau khi có thông tin Chủ tịch Swieczkowski bị đình chỉ chức vụ.
Cảnh sát chống bạo động được triển khai bảo vệ trụ sở tòa án từ chiều thứ Sáu. Trong khi đó, hàng trăm người biểu tình tập trung bên ngoài, yêu cầu khôi phục chức vụ cho ông Swieczkowski.
Trong tuyên bố được trợ lý đọc bên ngoài trụ sở tòa án vào sáng sớm thứ Bảy, ông Nawrocki cáo buộc: “Đêm qua, trật tự công cộng tại Cộng hòa Ba Lan bị xâm phạm và cơ quan hiến định bị cưỡng ép tiếp quản”.
Tổng thống Nawrocki tiến hành các cuộc tham vấn chính trị trong suốt ngày thứ Bảy.
Trên mạng xã hội X, Thủ tướng Tusk cho biết chính phủ của ông đang nỗ lực khôi phục nguyên tắc thượng tôn pháp luật - vấn đề mà Liên minh châu Âu (EU) từng cáo buộc chính phủ tiền nhiệm thuộc đảng Luật pháp và Công lý (PiS) làm suy yếu.
“Quá trình này rất khó khăn, đôi khi thậm chí gây đau đớn và đòi hỏi phải có những hành động quyết liệt. Không có con đường nào khác”, ông Tusk viết.
Tranh chấp kéo dài liên quan đến Tòa án Hiến pháp khiến cơ quan này trên thực tế rơi vào tình trạng gần như tê liệt. Chính phủ thân châu Âu của Thủ tướng Tusk và Tổng thống theo đường lối dân tộc chủ nghĩa Nawrocki đều không công nhận các thẩm phán do phía còn lại đề cử.
Mâu thuẫn bắt nguồn từ năm 2015, khi đảng Luật pháp và Công lý (PiS) tìm cách bổ nhiệm thẩm phán vào những vị trí vốn được chính phủ tiền nhiệm bổ nhiệm trước đó.
Sau đó, các ứng viên do PiS đề cử chiếm đa số tại Tòa án Hiến pháp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến chỉ trích trong nước và quốc tế cho rằng cơ quan này không còn đáp ứng các tiêu chuẩn về tính độc lập, khách quan và hợp pháp của tòa án được thành lập theo đúng quy định.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk.
Sau khi liên minh của ông Tusk lên nắm quyền vào năm 2023, chính phủ cam kết khôi phục nguyên tắc thượng tôn pháp luật và cải tổ Tòa án Hiến pháp. Tuy nhiên, kể từ khi ông Nawrocki đắc cử tổng thống năm 2025, chính trị gia đồng minh với PiS này có nhiều động thái cản trở những nỗ lực nói trên.
Đầu năm nay, ông Nawrocki từ chối tổ chức lễ tuyên thệ nhậm chức cho 3 trong số 6 thẩm phán do Quốc hội đề cử. Trong khi đó, ông Swieczkowski, người từng giữ chức Thứ trưởng Tư pháp dưới thời chính quyền PiS, cũng từ chối tiếp nhận các thẩm phán được bầu bởi đa số nghị sĩ đương nhiệm.
Tháng trước, Quốc hội Ba Lan bổ nhiệm ông Maciej Berek, đồng minh của Thủ tướng Tusk, vào Tòa án Hiến pháp. Tuy nhiên, quyết định này vấp phải chỉ trích vì bị cho là đi ngược lại mục tiêu mà chính phủ tuyên bố theo đuổi: khôi phục cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực trong bộ máy nhà nước.