Bằng cách nhắm vào cơ sở hạ tầng và làm gián đoạn các sự kiện đầu tư trọng điểm - đóng vai trò trung tâm trong tham vọng kinh tế của Ả-rập Xê-út, Houthi muốn gây sức ép buộc Thái tử Mohammed bin Salman vừa phải đáp ứng các yêu cầu của Houthi tại Yemen, vừa phải thuyết phục Tổng thống Mỹ Donald Trump nới lỏng lệnh phong tỏa Iran, các nguồn tin từ Ả-rập Xê-út, Iran và khu vực cho biết.
Chiến dịch này cho thấy tính toán của Iran và Houthi rằng sự thịnh vượng, tham vọng thu hút đầu tư và mức độ dễ bị tổn thương của Ả-rập Xê-út khiến vương quốc này trở thành một điểm yếu mà họ có thể tận dụng để gây sức ép trong cuộc đối đầu trải dài từ eo biển Hormuz, cửa ngõ vịnh Ba Tư, đến eo biển Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ.
Đang chịu sức ép kinh tế và quân sự ngày càng lớn từ Mỹ, Iran đang tìm cách gia tăng cái giá mà Washington phải trả cho chiến lược của mình, bằng cách nhắm vào các đối tác trong khu vực, ông Michael Knights, công tác tại hãng tư vấn chiến lược Horizon Engage, nhận định.
“Người Iran đang bị siết chặt. Không thể trực tiếp buộc Washington thay đổi đường lối, Tehran và Houthi đang giáng đòn vào Ả-rập Xê-út. Họ đang đánh vào điểm yếu”, ông Knights nói.
Houthi cũng hưởng lợi trực tiếp nếu Mỹ nới lỏng lệnh phong tỏa Iran - nước hậu thuẫn chính của lực lượng này trong khu vực. Khi được giảm bớt áp lực, Tehran sẽ có nhiều nguồn lực hơn để hỗ trợ chính trị, tài chính và quân sự, cũng như dòng vũ khí và tiền bạc cho Houthi.
Tuy nhiên, Houthi cũng có những yêu cầu riêng. Theo các nguồn tin từ Ả-rập Xê-út và khu vực, đòi hỏi của Houthi là Ả-rập Xê-út chấm dứt hoạt động quân sự và hạn chế đối với các cảng biển, sân bay của Yemen; khôi phục các chuyến bay thường lệ đến Iran; nối lại việc trả lương; bồi thường chiến tranh, và chấm dứt hỗ trợ chính phủ Yemen. Những điều kiện này sẽ củng cố quyền kiểm soát của Houthi tại phần lớn lãnh thổ Yemen.
Theo 1 quan chức cấp cao Iran, các cuộc tấn công của Houthi là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Iran và các đồng minh nhằm định hình lại cán cân quyền lực khu vực, bằng cách đánh vào cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến hàng hải trọng yếu.
Quan chức này nói Riyadh không thể dựa vào sự bảo vệ của Mỹ mà phải chấp nhận đàm phán. Ông cũng nói rằng Houthi sẽ tiếp tục tấn công cho đến khi Ả-rập Xê-út dỡ bỏ hạn chế.
Theo các nguồn tin am hiểu quan điểm của Ả-rập Xê-út, chiến lược này đặt Thái tử Mohammed bin Salman (MbS) vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Leo thang xung đột sẽ châm ngòi cho một cuộc chiến rộng lớn hơn, có thể làm suy yếu chương trình chuyển đổi đất nước của ông. Nhưng nhượng bộ lại tạo điều kiện cho lực lượng đã thách thức quyền lực của Ả-rập Xê-út trong nhiều năm. Và xung đột càng kéo dài, Ả-rập Xê-út phải đối mặt với mối đe doạ an ninh ngày càng nghiêm trọng, gây tổn hại đến niềm tin của các nhà đầu tư và chương trình Tầm nhìn 2030 của vương quốc.
Người phát ngôn Houthi Mohammed Abdulsalam phủ nhận việc lực lượng này hành động theo chỉ đạo của Iran, đồng thời khẳng định các yêu cầu của họ tập trung vào những vấn đề nhân đạo tồn tại từ lâu liên quan đến Ả-rập Xê-út, bao gồm dỡ bỏ hạn chế đối với cảng biển và sân bay Yemen, nới lỏng hạn chế kinh tế và trả lương cho công chức từ nguồn lực của chính Yemen.
“Những yêu cầu nhân đạo của chúng tôi không liên quan gì đến Iran hay bất kỳ bên nào khác”, ông Abdulsalam nói.
Thu hẹp lựa chọn
Trong tuần qua, Ả-rập Xê-út liên tục bị Houthi tấn công, trong đó có các cuộc tập kích gây thương vong lớn tại sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh và một cuộc tấn công nhằm vào Saudi Aramco - nhà xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới và là trụ cột của nền kinh tế nước này. Vụ tấn công gây ra đám cháy lan qua nhiều tầng của cơ sở.
Các cuộc tấn công đã làm gián đoạn hội nghị dầu mỏ trọng điểm của Riyadh, khiến nhiều lãnh đạo cấp cao trong ngành dầu khí rút lui. Ban tổ chức cũng buộc phải đưa ra phương án tham gia từ xa cho Hội nghị Sáng kiến Đầu tư Tương lai, một diễn đàn đầu tư toàn cầu thường niên.
Houthi từng nhiều lần tấn công sâu vào lãnh thổ Ả-rập Xê-út. Năm 2019, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở của Aramco làm gián đoạn khoảng 5% nguồn cung dầu toàn cầu. Điều này xảy ra sau khi Riyadh can thiệp vào Yemen năm 2015, để ngăn cản Houthi chiếm thủ đô Sanaa. Cuộc chiến sau đó rơi vào thế giằng co đẫm máu, trước khi thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập vào năm 2022.
Các nhà lãnh đạo Ả-rập Xê-út hiện cho rằng gây sức ép quân sự là lựa chọn khả thi duy nhất.
“Họ đã đi đến điểm KHÔNG CÒN ĐÀM PHÁN. Họ không còn lựa chọn nào khác ngoài hành động quân sự”, ông Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh có trụ sở tại Ả-rập Xê-út, cho biết.
Houthi ngày càng tin rằng vị thế của họ đã mạnh hơn, muốn được công nhận quyền quản lý thủ đô Sanaa và nới lỏng các hạn chế đối với Yemen.
“Những gì Houthi đang đòi hỏi lúc này là một nền hòa bình dành cho bên chiến thắng”, ông Fawaz Gerges, chuyên gia phân tích Trung Đông tại Trường Kinh tế London (LSE), đánh giá.
Theo các nguồn tin am hiểu quan điểm của Ả-rập Xê-út, Mỹ không mấy mặn mà với việc tiến hành thêm một chiến dịch quân sự kéo dài nhằm vào Houthi, kể từ sau đợt không kích năm ngoái để đáp trả việc Houthi tấn công các tàu trên Biển Đỏ.
Theo các nhà phân tích, sự miễn cưỡng của Washington khiến Riyadh đối mặt với một cuộc xung đột mà trong đó, chỉ gây sức ép quân sự có thể không đủ để tạo ra kết quả mang tính quyết định.