Theo ba quan chức cấp cao Iran và một nguồn tin am hiểu những cuộc thảo luận, các chỉ huy cấp cao nước này đang xem xét mở rộng danh sách mục tiêu tiềm năng, vượt ra ngoài các tài sản có liên hệ trực tiếp với Mỹ. Các phương án có thể bao gồm mục tiêu tại những quốc gia ủng hộ hoạt động quân sự của Washington, thậm chí cả những địa điểm bên ngoài Trung Đông.
Các nguồn tin cho biết, kể từ khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trở về từ New York vào tuần trước, giới chỉ huy và quan chức cấp cao đã tập trung thảo luận về quy mô và thời điểm của một cuộc đáp trả nếu Washington tiến hành tấn công lần nữa.
Tuy nhiên, chưa có quyết định cuối cùng nào được đưa ra. Việc lập kế hoạch được đẩy mạnh trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa hai bên chưa đạt được bước đột phá và cả Washington lẫn Tehran đều chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng thỏa hiệp.
Các cuộc thảo luận diễn ra sau nhiều tháng xung đột, bắt đầu bằng những cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28/2. Dù thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4 chấm dứt giai đoạn giao tranh kéo dài 40 ngày, các hành động thù địch vẫn tiếp diễn rải rác sau đó.
Hamidreza Azizi, nhà phân tích cấp cao về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng Tehran vẫn chưa xác định được Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ lựa chọn một chiến dịch quân sự quy mô lớn hay các cuộc tấn công hạn chế hơn, chẳng hạn nhằm vào các cơ sở hạt nhân.
Theo ông Azizi, Iran dường như không muốn đáp trả ở mức tương xứng với một hành động hạn chế, mà có thể tìm cách gia tăng sức ép để khôi phục khả năng răn đe.
Hai quan chức Iran cho biết Tehran cũng đã chỉ thị các nhóm đồng minh tại Li-băng, Yemen và Iraq sẵn sàng hỗ trợ trong trường hợp Mỹ tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn mới.
Theo các nguồn tin, chỉ thị này nhằm chuẩn bị cho một phản ứng phối hợp, có thể mở rộng từ eo biển Hormuz tới các lợi ích của Mỹ trong khu vực và bên ngoài Trung Đông.
Ngoại giao và leo thang
Dù chuẩn bị cho khả năng xung đột leo thang, Tehran vẫn duy trì các kênh đàm phán với Washington.
Điều ẩn sau những tính toán của Iran là mối lo ngại thứ hai: Liệu nền kinh tế của nước này có thể chịu đựng được một cuộc đối đầu kéo dài dưới sự phong tỏa của Mỹ, vốn đã cắt đứt xuất khẩu dầu mỏ, một nguồn thu nhập quan trọng. Nhiều năm trừng phạt và khó khăn kinh tế ngày càng gia tăng đã gây áp lực lớn lên người dân Iran.
Tại kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York tuần trước, Iran đã chuyển tới Washington một đề xuất thông qua các nhà trung gian Qatar. Theo giới chức Iran, nếu được chấp nhận, đề xuất có thể mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt các cuộc xung đột trong khu vực trong vòng bảy ngày.
Đề xuất được cho là bao gồm việc chấm dứt giao tranh, dỡ bỏ phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran, giải phóng ít nhất 12 tỷ USD tài sản Iran bị đóng băng và miễn trừ một số lệnh trừng phạt đối với ngành dầu mỏ.
Tổng thống Trump hôm 27/9 cho biết ông đã bác bỏ đề xuất này. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran đưa tin Washington đã gửi phản hồi tới Tehran thông qua Qatar hôm 29/9 và Iran đang xem xét.
Theo các nguồn tin Iran, Washington muốn đưa chương trình hạt nhân của Tehran vào nội dung đàm phán. Trong khi đó, Iran cho rằng các cuộc đàm phán hạt nhân chỉ có thể bắt đầu sau khi bảy điều kiện do nước này đưa ra được đáp ứng.
Một quan chức Iran nhận định, ngay cả khi Tehran không bác bỏ hoàn toàn phản hồi của Washington và các cuộc đàm phán gián tiếp tiếp tục, khả năng hai bên đạt được thỏa thuận vẫn rất thấp.
Alex Vatanka, Giám đốc Chương trình Iran tại Viện Trung Đông ở Washington, cũng cho rằng triển vọng ngoại giao còn hạn chế, trong khi sức ép kinh tế ngày càng gia tăng có thể khiến nguy cơ leo thang trở lại.
Áp lực từ một cuộc xung đột kéo dài
Trong nhiều tháng qua, xung đột giữa Iran và Mỹ cùng các đồng minh đã trải qua nhiều giai đoạn giao tranh và tạm lắng, làm suy giảm năng lực quân sự của Iran và gây thêm sức ép lên nền kinh tế vốn đã gặp nhiều khó khăn.
Iran và các đồng minh đã tìm cách gia tăng chi phí cho Washington bằng cách mở rộng xung đột ra khắp khu vực, làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz và gia tăng rủi ro cho thị trường năng lượng toàn cầu.
Iran đã tiến hành những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa nhằm vào các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh, trong khi đồng minh Houthi của nước này ở Yemen đã nhắm mục tiêu vào các lợi ích của Ả Rập Xê Út.
Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi về phía Bab el-Mandeb đã mở ra một điểm gây áp lực thứ hai trên các tuyến đường năng lượng toàn cầu, mang lại cho nhóm thân Iran này lợi thế kiểm soát cửa ngõ phía nam dẫn ra Biển Đỏ.