JICA: Nguồn nhân lực là "trái tim" trong quá trình chuyển đổi của Việt Nam

Tại cuộc họp báo giữa kỳ tài khóa 2026 vào ngày 7/10, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện văn phòng Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) Việt Nam, đã nêu bật những nội dung quan trọng trong gói hỗ trợ mới của JICA dành cho các cải cách của Việt Nam hướng tới mô hình tăng trưởng mới.

Theo ông Yosuke, JICA đã xây dựng gói hỗ trợ toàn diện dựa trên nền tảng hợp tác lâu dài với Việt Nam, kết hợp kinh nghiệm của JICA trong phát triển nguồn nhân lực, cải cách thể chế, phát triển khu vực tư nhân và phát triển cơ sở hạ tầng.

Gói hỗ trợ thể hiện cam kết của JICA trong việc đồng hành cùng Việt Nam trên chặng đường phát triển mới. Gói hỗ trợ được xây dựng bám sát chương trình cải cách của Việt Nam cũng như tầm nhìn chung đã được lãnh đạo hai nước Việt Nam và Nhật Bản thống nhất.

Gói hỗ trợ gồm 4 trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau, được thiết kế nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam, hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời tăng cường quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực ngày càng quan trọng đối với an ninh kinh tế và phát triển bền vững.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực

JICA tin rằng nguồn nhân lực là "trái tim" của quá trình chuyển đổi của Việt Nam. Vì vậy, JICA sẽ cung cấp hỗ trợ toàn diện từ tư vấn chính sách, hỗ trợ thể chế đến giáo dục đại học, hợp tác nghiên cứu và thúc đẩy liên kết giữa nhà nước, doanh nghiệp và giới học thuật.

Trong nhiều năm qua, JICA đã phát triển quan hệ hợp tác với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, bao gồm Trường Đại học Việt Nhật, Đại học Cần Thơ và Đại học Bách khoa Hà Nội. JICA cũng đã hợp tác với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam.

Dựa trên những nền tảng đó, JICA sẽ tập trung vào các lĩnh vực chiến lược được kỳ vọng đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tương lai của Việt Nam, bao gồm công nghệ vũ trụ, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số. Hiện JICA cũng trao đổi với Chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới dành cho AI và chuyển đổi số.

JICA cũng sẽ hỗ trợ ứng dụng các công nghệ này trong chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông vận tải và y tế.

Vào tháng 3, JICA đã ký kết khoản vay trị giá 50 tỷ yên cho Chương trình vay hỗ trợ Chuyển đổi xanh hướng tới tăng trưởng xanh và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Hiện JICA phối hợp với các bộ, ngành để tìm cách sử dụng hiệu quả nguồn vốn này nhằm đưa công nghệ và dịch vụ của Nhật Bản vào hỗ trợ Việt Nam triển khai các chính sách chuyển đổi xanh.

JICA cũng thúc đẩy chuyển đổi xanh thông qua hợp tác kỹ thuật. Vào tháng 11/2025, Trung tâm Phân tích, Nghiên cứu và Đào tạo mới đã được khánh thành tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc trong khuôn khổ Dự án phát triển thiết bị phân tích công nghệ cao dễ vận hành và phát triển nguồn nhân lực cho kiểm soát an toàn thực phẩm và chất lượng môi trường.

Dự án Đánh giá rủi ro tổng hợp và Hệ thống cảnh báo sớm dựa vào cộng đồng được số hóa đối với sạt lở đất và lũ bùn đá tại miền Trung Việt Nam dự kiến khởi động vào tháng 11/2026. Trong lĩnh vực giao thông, dự án tăng cường năng lực thực hiện chuyển đổi số trong vận tải công cộng và quản lý nhu cầu giao thông hướng tới phát triển giao thông đô thị bền vững tại Hà Nội đã được khởi động vào tháng 7.

Một mục tiêu quan trọng khác là thúc đẩy “tuần hoàn chất xám” giữa Nhật Bản và Việt Nam. JICA mong muốn thúc đẩy giao lưu giữa sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nhân của hai nước, để tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo được lưu chuyển mạnh mẽ hơn.

Chính phủ Nhật Bản và Việt Nam đã trao đổi công hàm cho Dự án Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS), theo đó dự kiến có 29 cán bộ lãnh đạo tương lai của Chính phủ Việt Nam sang Nhật Bản học chương trình thạc sĩ và tiến sĩ. Bên cạnh đó, dự án hợp tác kỹ thuật chủ lực dành cho Trường Đại học Việt - Nhật đã bước sang giai đoạn thứ ba từ tháng 8, thể hiện cam kết lâu dài của JICA trong lĩnh vực này.

Chuỗi giá trị toàn cầu

JICA sẽ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam thông qua đổi mới sáng tạo, nâng cấp công nghệ và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản. Các hoạt động hỗ trợ sẽ bao gồm chuyển giao công nghệ, kết nối kinh doanh, nâng cao khả năng tiếp cận tài chính.

JICA sẽ tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp, trường đại học, tổ chức phi chính phủ và tình nguyện viên Nhật Bản nhằm mang đến cho người dân Việt Nam kiến thức và kỹ năng mới trong nhiều lĩnh vực.

Đồng thời, JICA tiếp tục phát huy hợp tác lâu năm với Viện Phát triển Nguồn Nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (Viện VJCC) để đào tạo kỹ năng quản trị doanh nghiệp dựa trên kinh nghiệm của Nhật Bản.

Về tài chính, JICA sẽ tận dụng nguồn vốn đầu tư tài chính khu vực tư nhân. Gần đây, JICA đã hoàn thành thành công khoản vay dành cho ngân hàng BIDV trong chương trình hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa khu vực nông thôn.

JICA cũng kỳ vọng việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi hạng hai sẽ tạo ra những tác động tích cực.

Bên cạnh đó, JICA dự kiến tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực có ý nghĩa ngày càng lớn đối với an ninh kinh tế như: năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực, an ninh hàng hải. Trong khuôn khổ đó, JICA sẽ triển khai một nghiên cứu khảo sát khả năng hỗ trợ Việt Nam tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.

Môi trường đầu tư

Theo ông Yosuke, JICA đã tích lũy nhiều kinh nghiệm thông qua nhiều thập niên hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp. Dựa trên kinh nghiệm đó, JICA sẽ hỗ trợ xây dựng và thực hiện các thể chế, chính sách nhằm góp phần tạo nên một môi trường kinh doanh hấp dẫn và ổn định hơn.

Các lĩnh vực hợp tác trọng tâm bao gồm hệ thống pháp luật và tư pháp, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách thuế, hỗ trợ quá trình đổi mới mô hình quản trị tại Việt Nam, bao gồm việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đối với lĩnh vực bảo hộ sở hữu trí tuệ, hiện nay JICA tập trung vào bảo hộ nhãn hiệu, đồng thời chuẩn bị cho khả năng mở rộng hợp tác sang lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả trong tương lai.

Hạ tầng chiến lược

JICA có lịch sử lâu dài trong việc hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng tại Việt Nam. JICA cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong việc phát triển các công trình hạ tầng chiến lược, đóng vai trò nền tảng để hỗ trợ triển khai hiệu quả ba trụ cột còn lại.

Các lĩnh vực hỗ trợ bao gồm cơ sở vật chất cho giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ tiên tiến, hạ tầng đô thị chiến lược như đường sắt đô thị, cảng biển, đường bộ, cầu, hệ thống thoát nước, hệ thống xử lý nước thải.

Một dấu mốc gần đây là việc ký kết hợp đồng giữa chủ đầu tư và nhà thầu Nhật Bản trong dự án cải tạo và phục hồi hệ thống cống thoát nước cũ xuống cấp bằng công nghệ không đào hở tại TP. Hồ Chí Minh. Trong lĩnh vực thoát nước, nhà máy xử lý nước thải Yên Xá tại Hà Nội, được khánh thành vào tháng 8 năm ngoái và đang vận hành ổn định.

Đơn vị vận hành nhà máy cũng đã tiếp nhận các đoàn sinh viên Việt Nam và Nhật Bản đến tham quan, học tập thực tế. JICA tin rằng những chuyến tham quan như vậy có ý nghĩa lớn về mặt giáo dục, và hy vọng sẽ nhận được các ý kiến tư vấn về khả năng tạo điều kiện cho học sinh Việt Nam được tiếp cận những hoạt động trải nghiệm tương tự.

Bên cạnh đó, hỗ trợ phát triển hạ tầng cơ bản tại các khu vực khó khăn vẫn sẽ là một nội dung quan trọng trong hợp tác giữa JICA và Việt Nam. Vào tháng 5, JICA đã ký hai hiệp định vay với tổng giá trị khoảng 40 tỷ yên (249,8 triệu USD) nhằm phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc, bao gồm đường giao thông, thủy lợi, cấp nước, kè sông.

Một đặc điểm nổi bật trong hợp tác của JICA là chú trọng chuyển giao công nghệ từ các doanh nghiệp và tổ chức Nhật Bản cho các đối tác Việt Nam. Mục tiêu của JICA không chỉ là xây dựng cơ sở hạ tầng mà còn là tăng cường năng lực công nghệ và năng lực công nghiệp của Việt Nam trong dài hạn.