Lầu Năm Góc đã lên kế hoạch xử tử Nidal Hasan, cựu thiếu tá lục quân Mỹ, bằng cách tiêm thuốc độc vào cuối năm nay sau hơn một thập kỷ ngồi tù vì đã bắn chết 13 người trong vụ xả súng tại căn cứ Fort Hood ở bang Texas năm 2009.
Hasan, một người Hồi giáo sinh ra tại Mỹ, gia nhập quân đội với vai trò bác sĩ tâm thần và được thăng hàm thiếu tá. Ông này thừa nhận đã sát hại các đồng đội trong căn cứ vì "muốn bảo vệ những người Hồi giáo". Hasan bị tuyên án tử năm 2013 và bị giam tại nhà tù quân sự ở Fort Leavenworth, Kansas chờ thi hành án.
Tuy nhiên, thuốc độc dùng để hành quyết ngày càng khó kiếm, khi ngày càng nhiều hãng dược phẩm từ chối cung cấp sản phẩm phục vụ các cuộc tử hình. Đầu năm nay, giới chức lục quân Mỹ nhận ra họ phải mất vài tháng mới có thể tìm đủ liều thuốc để tiêm cho Hasan.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tin rằng mình có giải pháp tốt hơn để xử tử Hasan. Ông đã đề xuất với Tổng thống Donald Trump thi hành án với tử tù này bằng cách xử bắn, hình thức hành quyết đã không được quân đội Mỹ áp dụng từ sau Thế chiến II. Ông Trump phê duyệt kế hoạch ngày 2/10.
Đến ngày 8/10, Bộ trưởng Hegseth thông báo một thay đổi, đó là cuộc xử bắn sẽ được tiến hành công khai tại căn cứ Fort Hood vào lúc 13h ngày 3/12, gần trùng với thời gian và địa điểm Hasan xả súng.
Nidal Hasan trong ảnh được công bố tháng 8/2012. Ảnh: Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Bell
Trong cuộc phỏng vấn với nhà hoạt động bảo thủ Jack Posobiec, ông Hegseth nói rằng mọi người cần hiểu những hành vi như vậy sẽ phải chịu hậu quả nghiêm trọng. Sau đó, Lầu Năm Góc xác nhận ông Hegseth dự định phát trực tiếp (livestream) vụ xử tử này.
Kế hoạch của Bộ trưởng Hegseth dường như cũng khiến các quan chức Lầu Năm Góc bất ngờ. Bộ Quốc phòng bắt đầu điều chỉnh kế hoạch hành quyết Hasan vốn đã chuẩn bị từ lâu. Quân đội Mỹ chưa hành quyết ai bằng đội xử bắn trong hàng chục năm qua, nên các quan chức phải giải quyết hàng loạt vấn đề pháp lý và thực tiễn mới.
Theo luật, số người được phép chứng kiến các vụ hành quyết cấp liên bang và cấp bang bị giới hạn nghiêm ngặt. Lục quân Mỹ cũng quy định người dưới 18 tuổi không được chứng kiến việc hành quyết quân nhân Mỹ. Quy định này sẽ không thể thực thi nếu vụ hành quyết Hasan được phát trực tiếp trên Internet.
Tổng thống Donald Trump cùng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tại khuôn viên Nhà Trắng hôm 6/10. Ảnh: AFP
Một vấn đề khác là làm thế nào đưa Hasan từ nhà tù Fort Leavenworth đến căn cứ Fort Hood để xử bắn, cũng như lựa chọn loại đạn cho đội thi hành án, theo quan chức Lầu Năm Góc.
Kế hoạch của ông Hegseth cũng làm dấy lên tranh luận trong nội bộ Nhà Trắng. Phó tổng thống JD Vance nói với phóng viên rằng ông hoài nghi về ý tưởng phát trực tiếp vụ hành quyết.
"Tôi không biết liệu điều đó có thực sự xảy ra hay không. Hãy chờ xem", ông Vance nói với phóng viên một ngày sau thông báo của ông Hegseth.
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson nói với CBS News về những lo ngại hình ảnh vụ hành quyết sẽ trở thành "công cụ chiêu mộ những kẻ khủng bố trong tương lai". Trong khi đó, nhiều nghị sĩ Cộng hòa tại quốc hội cũng công khai lên tiếng phản đối ý tưởng này.
"Bộ trưởng Hegseth nên nghiêm túc xem xét lại quyết định đó. Công khai một chuyện vốn đã đau thương là điều không cần thiết và không mang lại lợi ích gì cho cộng đồng", nghị sĩ đảng Cộng hòa Tom Barrett, cựu sĩ quan lục quân từng huấn luyện tại Fort Hood, nói.
Ông Trump ban đầu không lên tiếng về kế hoạch livestream vụ xử bắn. Nhưng khi những tiếng nói phản đối từ phe Cộng hòa ngày càng mạnh mẽ, ông dường như phải xem xét lại.
Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin ngày 11/10 lên tiếng bảo vệ kế hoạch phát trực tiếp vụ xử bắn Hasan, khẳng định động thái này không làm gia tăng nguy cơ đối với an ninh quốc gia, nhưng thượng nghị sĩ Cộng hòa Lisa Murkowski lại cho rằng điều này có thể giúp Hasan "đạt được mục tiêu trở thành người tử vì đạo".
Thượng nghị sĩ Kevin Cramer, cũng thuộc đảng Cộng hòa, bày tỏ lo ngại việc phát trực tiếp có thể thúc đẩy quá trình cực đoan hóa.
Sau nhiều tranh luận, Tổng thống Trump cho biết ông đang xem xét hai luồng ý kiến trước khi ra quyết định cuối cùng. Ông cũng nói với phóng viên rằng ông không tham gia vào quyết định ban đầu về việc phát trực tiếp vụ hành quyết.
Trong các cuộc trao đổi riêng, Tổng thống nói bản thân không biết rằng Hasan đã bị liệt sau vụ xả súng và phải ngồi xe lăn. Họ nói ông Trump không muốn hình ảnh các quân nhân Mỹ bắn chết một người ngồi xe lăn được phát trực tiếp trên truyền hình.
Hoài nghi về việc liệu phát sóng vụ hành quyết có mang lại tác dụng răn đe hay không, ông Trump cũng bắt đầu kín đáo hỏi ý kiến từng cố vấn.
Ông Trump tại một cuộc vận động tranh cử tại một sân bay ở Dalton, bang Georgia ngày 16/10. Ảnh: AP
Ngày 15/10, cuộc thăm dò trên toàn quốc cho thấy 80% người Mỹ phản đối ý tưởng phát trực tiếp cuộc hành hình, mặc dù đa số ủng hộ việc xử bắn Hasan.
Cuối ngày hôm đó, ông Trump hủy kế hoạch phát trực tiếp vụ hành quyết. Trong tuyên bố, Nhà Trắng dẫn lại bài đăng trên mạng xã hội của ông, trong đó nói rằng việc phát sóng "có thể là biện pháp răn đe mạnh mẽ, để thế giới chứng kiến cách Mỹ xử lý những kẻ khủng bố", nhưng "nhiều người tốt bụng và có thiện chí không muốn chứng kiến cảnh ông ta chết".
Lầu Năm Góc cho biết ông Hegseth và ông Trump đã trao đổi về quyết định không phát trực tiếp vụ hành quyết Hasan trước khi Tổng thống thông báo hủy kế hoạch của Bộ trưởng Quốc phòng.
"Bộ trưởng ủng hộ quyết định của Tổng thống và họ hoàn toàn thống nhất với nhau", người phát ngôn chính của Lầu Năm Góc Sean Parnell nói.
Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)