Kết quả các cuộc bầu cử Mỹ nói chung và bầu cử giữa kỳ Mỹ năm 2026 phụ thuộc vào lá phiếu của cử tri ở các bang dao động, còn được gọi là bang chiến trường.
Tại Talkshow “Nước Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026” do báo Tiền Phong tổ chức, Đại sứ Bùi Thế Giang – nguyên Vụ trưởng Vụ Tây Âu – Bắc Mỹ của Ban Đối ngoại Trung ương Đảng, hiện là Phó Chủ tịch Hội Việt – Mỹ, chia sẻ đánh giá về tình hình các bang chiến trường trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm nay.
Đại sứ Bùi Thế Giang cho rằng khả năng chuyển phiếu của cử tri ở một số địa bàn cạnh tranh năm nay rất đáng chú ý. Ông lấy bang Texas làm ví dụ, nơi được coi là "thành trì” của đảng Cộng hòa suốt hơn 40 năm qua.
Câu chuyện ở Texas năm nay rất được quan tâm, khi ứng viên sáng giá nhất cho ghế Thượng viện tại bang này là ông James Talarico thuộc đảng Dân chủ.
Ông Talarico sinh năm 1989, nay mới 37 tuổi, nhưng đã kinh qua 4 nhiệm kỳ Hạ nghị sĩ bang. Trong 4 nhiệm kỳ, ông Talarico đưa ra nhiều quan điểm được đánh giá là rất lý thú về các vấn đề đối nội và đối ngoại của Mỹ.
Một tiêu chí quan trọng để đánh giá vị thế của ứng cử viên là lượng tiền huy động được từ những người ủng hộ. Theo quan sát của Đại sứ Bùi Thế Giang, trong lịch sử của đảng Dân chủ cạnh tranh ghế Thượng viện, chưa ai huy động được nhiều tiền như ông Talarico - gấp đôi ứng viên huy động được nhiều tiền nhất của đảng Dân chủ cách đây 1 nhiệm kỳ. Trong 3 quý của năm nay, tiền quyên góp ủng hộ ông Talarico nhiều hơn bất kỳ ứng viên nào của cả 2 đảng tại bang này.
“Điều đó cho thấy chuyển phiếu là điều rất lý thú trong cuộc bầu cử năm nay”, Đại sứ Bùi Thế Giang nhận định.
Đặc điểm thứ 2 mà Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh là khối cử tri người Mỹ gốc Á. Có khoảng 16 triệu cử tri gốc Á đủ điều kiện bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026. Đại sứ đánh giá, đối với nhóm này, kinh tế và đời sống hằng ngày là mối quan tâm số 1, tiếp theo là y tế và an sinh xã hội, đặc biệt là chương trình y tế giá phải chăng Medicare mang dấu ấn của đảng Dân chủ.
Ngoài ra, vấn đề nhập cư cũng rất quan trọng. Thông thường nhóm nhập cư từ Mỹ Latin được chú ý nhiều, nhưng Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh số người Mỹ gốc Á bị Cơ quan Di trú Hải quan Mỹ bắt trong 2 năm của nhiệm kỳ Tổng thống Trump 2.0 đã tăng 400% so với nhiệm kỳ trước; số người Mỹ gốc Á bị tạm giam tăng tới 512%. Trong đó, người gốc Ấn Độ bị tạm giam chiếm 29% và người gốc Trung Quốc chiếm 25%.
Đặc điểm đáng chú ý nữa được Đại sứ Bùi Thế Giang nhấn mạnh là vấn đề Trung Quốc. Chiến lược An ninh Quốc gia của chính quyền Tổng thống Trump coi Trung Quốc là “thách thức an ninh quốc gia hàng đầu” và “đối thủ cạnh tranh chính”.
Đại sứ Bùi Thế Giang cho rằng quan hệ Mỹ - Trung mang tính chất "yêu - ghét lẫn lộn", do sự phụ thuộc và đan xen về lợi ích kinh tế.
Ông nhắc lại chuyện ông Joe Biden khi còn là tổng thống đã chuẩn bị tiệc hoành tráng để đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Khi đó, ông Trump đã giễu cợt, cho rằng chỉ nên tiếp nhà lãnh đạo Trung Quốc “với 2 suất hamburger” thôi. Nhưng tháng 9 vừa qua, Tổng thống Trump đón Chủ tịch Trung Quốc trên cả cấp Nhà nước.
“Điều đó cho thấy quan hệ yêu - ghét lẫn lộn như thế nào giữa 2 nền kinh tế”, Đại sứ nói.
Dự kiến trong 2 tháng cuối năm 2026, nếu không có gì thay đổi, ông Tập và ông Trump sẽ còn gặp nhau 2 lần nữa, tại Thâm Quyến và Miami.
“Những chuyện đó cho thấy bóng hình Trung Quốc luôn hiện diện sâu sắc trong tư duy của chính giới và cử tri Mỹ. Đó sẽ là một yếu tố rất quan trọng khi cử tri Mỹ đi bỏ phiếu ngày mai”, Đại sứ Bùi Thế Giang nhận định.
Bốn kịch bản cho cán cân quyền lực Mỹ
Về kết quả cuộc bầu cử năm nay, Đại sứ Bùi Thế Giang đưa ra 4 kịch bản.
Ông cho rằng khả năng cao là đảng Dân chủ thắng tại Hạ viện.
Khi đó, đảng Dân chủ sẽ hậu thuẫn để Hạ viện thảo luận và thông qua nhiều luật/chương trình nghị sự của các đời tổng thống Dân chủ trước đây, gần nhất là chính quyền Joe Biden và Barack Obama. Ngoài ra, họ sẽ được giám sát, điều tra hoạt động của tổng thống đương nhiệm và đảng Cộng hoà. Trong những ngày gần đây, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện đã đề cập đến khả năng tiến hành luận tội Tổng thống Trump.
Dù không bình luận về khả năng này, Đại sứ Giang nhắc đến phát biểu công khai của cựu Phó Tổng thống Kamala Harris cách đây vài ngày, rằng không nên làm điều đó, vì luận tội ông Trump chỉ "lợi bất cập hại".
Kịch bản thứ 2 là đảng Cộng hòa giữ được Hạ viện nhưng mất Thượng viện. Đại sứ Giang cho rằng khả năng này không cao lắm.
Với kịch bản này, về đối nội, chính quyền hiện tại sẽ tiếp tục theo đuổi các ưu tiên như trong 2 năm qua, tập trung vào công nghệ cao, chống nhập cư, chống lạm phát…
Kịch bản thứ 3 là đảng Dân chủ kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện, từ đó có thể cản trở Tổng thống bổ nhiệm thành viên nội các.
Trong ngôn ngữ chính trị Mỹ có khái niệm “tổng thống vịt què”, nghĩa là tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật, nhưng đảng Dân chủ sẽ thúc đẩy các chương trình của họ.
Theo Đại sứ Giang, dẫu khả năng đảng Dân chủ nắm cả 2 viện chưa phải cao lắm vào thời điểm hiện nay, nhưng vẫn là một khả năng cần tính đến, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ vẫn khó đoán.
Kịch bản thứ 4 là đảng Cộng hòa tiếp tục giữ cả hai viện. Đại sứ Giang cho rằng kịch bản này cũng không cao, nhưng là điều ông Trump và đảng Cộng hoà vẫn cố gắng giành được, cho đến tận ngày bầu cử, để tiếp tục thúc đẩy nghị trình ưu tiên của mình.