Ngày 28/9/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 99-KL/TW về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới. Không gian kinh tế mới được đặt trong một cách tiếp cận mang tính chiến lược, là tài nguyên quốc gia và không gian chủ quyền đặc biệt.
Kỳ vọng từ các mô hình thử nghiệm
Theo ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, kinh tế không gian tầm thấp dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động trong độ cao khoảng 1.000-3.000m. Hệ sinh thái này có khả năng kết nối với nhiều ngành kinh tế truyền thống. Phương tiện bay không người lái (UAV) có thể vận chuyển hàng hóa, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, thu thập dữ liệu, giám sát hạ tầng; dữ liệu thu được tiếp tục được xử lý bằng trí tuệ nhân tạo, kết hợp với dữ liệu vệ tinh và các nền tảng số để tạo ra những dịch vụ có giá trị gia tăng cao.
Năm 2026, công nghệ hàng không, vũ trụ được xác định là một trong những nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Các nhiệm vụ phát triển UAV, hệ thống quản lý thiết bị bay, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian tạo cơ sở để Việt Nam chuyển từ nghiên cứu sang thử nghiệm, rồi sang sản phẩm và dịch vụ thương mại.
Nhà nước được xác định giữ vai trò định hướng và dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua cơ chế đặt hàng, thí điểm và ứng dụng trong khu vực công; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học tham gia nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa UAV.
Tại Điện Biên, tỉnh triển khai đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV trong 24 tháng, với khoảng 6.000 chuyến bay, phấn đấu tỷ lệ an toàn hơn 99%.
Theo ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, từ ngày 15/9/2026, địa phương đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà-phê tại xã Mường Ảng, tải trọng 50kg mỗi chuyến.
Kết quả ban đầu cho thấy, tuyến vận chuyển nông sản từ vùng nguyên liệu tới cơ sở sản xuất có thể giúp giảm khoảng 20-30% thời gian và chi phí nhân công. Trong sản xuất nông nghiệp, thử nghiệm phun thuốc, bón phân trên diện tích 1 ha bằng drone chỉ mất khoảng 7-10 phút. Trong khi đó phương thức thủ công có thể mất 3-4 giờ.
Từ những chuyến bay thử nghiệm, địa phương hướng tới hình thành hệ sinh thái gồm trung tâm thử nghiệm và thực hành bay, nhà máy sản xuất UAV, trung tâm giới thiệu và đào tạo công nghệ UAV, hàng không và vũ trụ. Ba dự án được đề xuất nghiên cứu đầu tư có tổng vốn dự kiến gần 200 tỷ đồng.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Kim Thuần, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post cho biết, doanh nghiệp đã thực hiện hơn 900 chuyến bay thử nghiệm với tổng quãng đường hơn 2.000km. Có nhiều chuyến diễn ra trong tình huống giao hàng có địa hình và thời tiết khó khăn. Cùng với việc thử nghiệm phương tiện, doanh nghiệp nghiên cứu các hệ thống phần mềm điều phối drone và hệ thống lập lệnh bay, hướng tới những mô hình ứng dụng trong logistics, giao hàng chặng cuối và khu công nghiệp.
Tuy nhiên, đại diện Viettel Post cũng nhìn nhận UAV chưa thể thay thế ngay các phương thức giao hàng truyền thống. Drone chỉ thật sự hiệu quả khi được tích hợp với hạ tầng logistics khác, tập trung vào những khu vực hoặc tình huống mà phương tiện truyền thống kém hiệu quả.
“Muốn hình thành một ngành kinh tế, Việt Nam cần chuyển từ những chuyến bay riêng lẻ sang hệ thống vận hành, từ thiết bị sang sản phẩm; từ sản phẩm sang dịch vụ và từ những mô hình thí điểm sang thị trường có khả năng mở rộng”, ông Thuần nói.
Quản trị để không gian mới phát triển an toàn
Ông Trần Tuấn Đạt, Trưởng phòng Quản lý hoạt động viễn thám, Cục Viễn thám Quốc gia cho rằng, việc phát triển và mở rộng nền kinh tế này vẫn đặt ra không ít thách thức. Việt Nam vẫn chưa có khung pháp lý đủ chặt chẽ để kiểm soát nguồn dữ liệu thu thập từ các UAV. Bên cạnh đó, nếu không có những quy hoạch, định hướng cụ thể, có thể dẫn tới việc phát triển một cách ồ ạt.
“Điều quan trọng hơn cả là Việt Nam cần có sự chuẩn bị rất kỹ về nguồn nhân lực có thể làm chủ được công nghệ”, ông Đạt nhấn mạnh.
Ở Điện Biên, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh cho rằng, việc xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn của thiết bị nhập khẩu làm sao để hài hòa với các quy định của quốc tế. Việc cấp phép khu vực bay, nhập khẩu và đưa thiết bị vào vận hành cần được tổ chức đồng bộ.
“Những vấn đề này không thể giải quyết bằng một quy định riêng lẻ mà đòi hỏi một mô hình quản trị thống nhất”, ông Bá Anh nhấn mạnh.
Tại Kết luận số 99 KL/TW, Bộ Chính trị yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia đối với không gian tầm thấp theo hướng thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro; quản lý theo khu vực hoạt động, phân tầng độ cao, loại hình hoạt động và mức độ rủi ro; đồng thời quản lý xuyên suốt từ đăng ký, định danh, cấp phép, điều hành, giám sát đến kiểm tra và xử lý vi phạm.
Đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới, Kết luận đặt ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát và điều kiện kết thúc hoặc mở rộng phải được xác định rõ.
Đây là cách tiếp cận phù hợp đặc thù của một lĩnh vực phát triển nhanh. Nếu chờ đến khi mọi quy định hoàn chỉnh mới đưa công nghệ vào thực tiễn, Việt Nam có thể bỏ lỡ cơ hội. Nhưng nếu mở rộng quá nhanh mà thiếu quản trị, những rủi ro đối với an toàn, quốc phòng, an ninh và dữ liệu có thể lớn hơn lợi ích kinh tế.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Kim Thuần nhận định, phát triển kinh tế tầm thấp cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Nhà nước xây dựng hành lang pháp lý, địa phương đặt bài toán thực tế, tạo không gian thử nghiệm, còn doanh nghiệp triển khai ứng dụng và cơ sở nghiên cứu cung cấp công nghệ, nhân lực.
Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện trưởng Công nghệ Hàng không - Vũ trụ đang phát triển năng lực đào tạo, nghiên cứu, thiết kế, chế tạo UAV; phối hợp xây dựng khu thử nghiệm, sân bay ngoài trời dành cho UAV tại Hòa Lạc. Định hướng là làm chủ công nghệ lõi và xây dựng hệ thống dữ liệu thông minh Space-Air-Ground (mạng tích hợp không gian, hàng không, mặt đất).
Các chuyên gia nhấn mạnh, muốn biến không gian tầm thấp thành động lực tăng trưởng, Việt Nam cần đồng thời làm chủ công nghệ, hình thành thị trường, xây dựng hạ tầng, đào tạo nhân lực và hoàn thiện thể chế. Khi đó, những chuyến bay thử nghiệm hôm nay sẽ không chỉ là những thử nghiệm công nghệ, mà có thể trở thành những bước đầu tiên của một hệ sinh thái kinh tế mới.
ĐẠI KIM