Thoát nghèo nhờ trồng lúa nếp than và làm du lịch sinh thái cộng đồng
Tà Lao là một thôn của xã Đakrông, nằm cách cầu treo Đakrông gần 30km. Đây là một trong những vùng sâu, vùng xa, vùng giáp biên của tỉnh Quảng Trị. Người dân Tà Lao chủ yếu là người dân tộc thiểu số Vân Kiều, cuộc sống bà con nơi đây vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhờ được hỗ trợ và tiếp cận với mô hình trồng nếp than và cùng với việc khai thác du lịch sinh thái cộng đồng tại suối A Lao - một điểm đến quen thuộc của người dân địa phương và các vùng lân cận trong tỉnh Quảng Trị, đời sống của chị em phụ nữ trong thôn đã dần được cải thiện đáng kể. Nhiều người trong số họ đã xây dựng được nhà cửa khang trang to đẹp.
Để minh chứng cho sự “thoát nghèo” ngoạn mục của nhiều chị em phụ nữ thôn Tà Lao, chị Hồ Thị Thương, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đakrông đã đưa chúng tôi đến thăm gia đình chị Hồ Thị Ngam (42 tuổi), Chi hội trưởng Hội Phụ nữ thôn Tà Lao, đồng thời là Tổ trưởng Tổ hợp tác du lịch cộng đồng suối A Lao. Chị Ngam là một trong những điển hình phụ nữ làm kinh tế giỏi trong thôn.
Chị Hồ Thị Ngam chia sẻ, trước kia, cuộc sống gia đình gặp nhiều khó khăn, hai vợ chồng quanh năm lên nương làm rẫy, trồng sắn trồng khoai, luôn rơi vào cảnh “ăn bữa nay, lo bữa mai”. Cách đây hai năm, nhờ được tiếp cận với mô hình trồng nếp than - một trong những dự án nằm trong chương trình “Tiến về phía trước”, cuộc đời của chị dường như bước sang một trang mới.
Chỉ tay về phía ngôi nhà to đẹp, khang trang đang dần đi vào hoàn thiện, chị Hồ Thị Ngam cho biết, với diện tích 3 sào trồng lúa nếp than, một năm thu hoạch hai vụ Hè Thu và Thu Đông cộng với hoạt động kinh doanh giới thiệu sản phẩm địa phương tại khu du lịch sinh thái suối A Lao, chị đã xây dựng được căn nhà mới khang trang trị giá gần nửa tỷ đồng.
Cũng như chị Hồ Thị Ngam, chị Hồ Thị Kiệm (34 tuổi) - một trong những hộ dân tham gia mô hình trồng lúa nếp than tại thôn Tà Lao cho biết.
Vụ hè thu 2026, bên cạnh diện tích trồng lúa tẻ, gia đình chị trồng 3 sào lúa nếp than. Với diện tích này, nhà chị đã thu hoạch được 4 tạ thóc tươi. Tại thời điểm hiện tại, với giá 55.000 đồng/kg, sản lượng này có thể mang lại cho gia đình khoảng 11 triệu đồng. Số tiền này chị dự định sẽ dùng để cho con đi học và chi tiêu gia đình vào mùa mưa sắp tới.
Là người trực tiếp hướng dẫn chị em phụ nữ thôn Tà Lao tiếp cận với mô hình trồng nếp than, anh Đặng Bá Lộc, cán bộ dự án của Plan Việt Nam tại Quảng Trị cho biết, mô hình trồng nếp than là một trong những dự án của chương trình “Tiến về phía trước”.
Chương trình được tài trợ bởi Chương trình Hỗ trợ Phát triển Quốc tế của Chính phủ Ireland, thông qua Đại sứ quán Ireland tại Hà Nội và được triển khai bởi Plan International Việt Nam, CARE International tại Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu Sáng kiến Phát triển Cộng đồng (RIC) giai đoạn 2022-2028.
Tại tỉnh Quảng Trị, chương trình được thực hiện bởi tổ chức Plan International Việt Nam, tập trung hỗ trợ các cộng đồng dân tộc thiểu số tăng cường khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu và thiên tai thông qua các nhóm giải pháp tích hợp.
Anh Đặng Bá Lộc cho biết, hiện ở thôn Tà Lao, mô hình trồng nếp than hiện duy trì với 12 hộ tham gia và tiếp tục được bà con lựa chọn nhờ phù hợp với điều kiện canh tác, nguồn lực hộ gia đình và vai trò của phụ nữ. Nhờ được tập huấn kỹ thuật và hỗ trợ chế phẩm làm phân vi sinh, diện tích canh tác của một số hộ đã tăng từ 5 sào lên 9 sào. Đầu ra sản phẩm tương đối tốt, có thời điểm không đủ sản lượng để bán dịp Tết. Thu nhập của các hộ dân từ nếp than ổn định, đạt khoảng 10 triệu đồng/năm với 2 vụ sản xuất.
Theo chị Hồ Thị Thương, Chủ tịch Hồ Thị Thương, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đakrông, bên cạnh việc bán sản phẩm lúa nếp than, chúng tôi đã đưa loại nông sản đặc sản này cùng với các loại thực phẩm bảo đảm an toàn thực phẩm, tươi ngon chế biến món ăn truyền thống phục vụ du khách tại khu du lịch sinh thái cộng đồng suối A Lao.
Cùng với đó, chúng tôi xây dựng các chòi nghỉ, chòi ăn uống bằng vật liệu Điều đặc biệt là chúng tôi luôn tích cực tận dụng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Tik tok để quảng bá, giới thiệu điểm du lịch, các món ăn, trang phục truyền thống nên đã thu hút ngày càng đông đảo du khách đến với suối A Lao.
Thay đổi nhận thức để phát triển kinh tế địa phương
Theo chị Hồ Thị Thương, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đakrông, cái được nhất của việc tham gia mô hình trồng lúa nếp than là đã thay đổi nhận thức của người dân Tà Lao. Chị Thương cho biết, đối với người dân Tà Lao nói riêng và người dân tộc thiểu số Vân Kiều nói chung, việc bán lúa là một trong những điều cấm kỵ. Họ cho rằng, lúa gạo làm ra chủ yếu để gia đình ăn, dự trữ cho giáp hạt hoặc dùng trong các dịp lễ, tết và văn hóa truyền thống (như làm bánh, cúng tế), chứ không mang tính hàng hóa thương mại. Lúa gạo chỉ được cho, tặng hoặc đổi sang nông sản khác.
Tuy nhiên, khi được tiếp cận và tham gia mô hình trồng nếp than, người dân đã nhận thức được giá trị của mặt hàng nông sản đặc sản này. Chính vì vậy, ngay sau khi triển khai tại thôn Tà Lao, nhiều chị em đã đăng ký tham gia trải nghiệm mô hình trồng nếp than.
“Ngày nay, cùng với sự hướng dẫn của chính quyền và các mô hình kinh tế mới, bà con ở Tà Lao không chỉ làm rẫy thuần túy mà đã biết kết hợp trồng rừng, chăn nuôi, thậm chí làm du lịch cộng đồng để nâng cao thu nhập. Nếp than cũng đã trở thành một mặt hàng nông sản chủ lực, mang lại thu nhập cao cho người dân nơi đây”, chị Hồ Thị Thương cho biết.
Chị Hồ Thị Thương cho biết thêm, với mong muốn thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong các quyết định kinh tế tại gia đình và cộng đồng, Hội Phụ nữ xã Đakrông và các đối tác đã nỗ lực tạo môi trường thuận lợi giúp phụ nữ tại các thôn bản theo đuổi các kế hoạch kinh doanh. Những nỗ lực này nhằm nâng cao vị thế của phụ nữ, đồng thời góp phần tạo ra các mô hình giảm nghèo phù hợp với địa phương và tăng thu nhập cho người phụ nữ.
Hiện thực hóa điều đó, tổ chức Plan International Việt Nam phối hợp với Hội Phụ nữ địa phương hỗ trợ thành lập tổ liên kết trồng lúa nếp than kết hợp với chăn nuôi và du lịch cộng đồng tại thôn Tà Lao. Sự kiện hướng đến mục tiêu giới thiệu, quảng bá các sản phẩm đặc trưng do hội viên phụ nữ trên địa bàn huyện sản xuất, nuôi trồng, chế biến và đưa các sản phẩm sạch, an toàn đến gần hơn với người tiêu dùng.
Đây cũng là dịp để các mô hình sinh kế, hội viên, phụ nữ các xã, thuộc Chương trình Tiến về phía trước chia sẻ kinh nghiệm khởi nghiệp, kiến thức về sản xuất, nuôi trồng, chế biến sản phẩm. Qua đó, động viên, khuyến khích các tầng lớp phụ nữ tích cực lao động sản xuất, giảm nghèo bền vững, vươn lên làm kinh tế giỏi.
Là đơn vị triển khai thực hiện, tổ chức tổ chức Plan International Việt Nam cho rằng, chương trình góp phần thay đổi các quan niệm về giới đang hạn chế sự phát triển và tham gia của những người nữ trong cộng đồng, đặc biệt phụ nữ với các đặc điểm dễ bị tổn thương như phụ nữ nghèo, phụ nữ khuyết tật, phụ nữ đơn thân. Và một trong những nội dung quan trọng của chương trình là đem lại các cơ hội theo đuổi các kế hoạch kinh doanh của phụ nữ. Mỗi mô hình là sự quyết tâm và nỗ lực của những người phụ nữ với mong muốn thay đổi hoàn cảnh sống cũng như khẳng định đóng góp và vai trò của người nữ trong cộng đồng.
Khánh Lan