Khi robot tung hoành chiến địa - Kỳ 1: Phá công sự bằng xe Goliath chở thuốc nổ

"Ukraine vừa tung chiến dịch đặc biệt khiến vị trí phòng thủ Nga bị đánh chiếm hoàn toàn bởi các nền tảng không người lái" - Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố như vậy hôm 14-4 và được trang News.com dẫn lời. Mới đây, Ukraine còn công bố hình ảnh phối hợp tác chiến cả UAV lẫn UGV khi cho máy bay không người lái cẩu xe robot để thả xuống tác chiến mặt đất.

Trong khi đó quân đội Nga cũng đang có những bước phát triển mạnh mẽ về vũ khí không người lái …

Xe được điều khiển bằng dây cáp điện hoặc sóng vô tuyến

Ngược dòng thời gian, bên ngoài bức tường nhà thờ chính tòa St. John ở khu phố cổ thủ đô Warsaw (Ba Lan) có một vật tưởng niệm khá lạ. Đó là đoạn xích xe điều khiển từ xa Borgward IV (B.IV) từng được phát xít Đức sử dụng trong Thế chiến thứ hai.

Để trấn áp cuộc nổi dậy của quân kháng chiến Armija Krajowa (AK) Ba Lan kéo dài từ ngày 1-8 tới 2-10-1944, quân chiếm đóng Đức Quốc xã đã điều động đến Warsaw gần như mọi loại vũ khí sẵn có. Sau khi bị mất hàng trăm xe tăng, Đức tung số lượng lớn xe điều khiển từ xa B.IV và Goliath. Quân Ba Lan đã đáp trả bằng lựu đạn, bom xăng, súng bộ binh và súng chống tăng. Nhận thấy gầm xe Goliath thấp, khó di chuyển qua đường phố đầy gạch vụn, họ dựng rào chắn đơn giản bằng phế liệu và gạch lát đường, hoặc vài chiến sĩ gan dạ bò qua rào chắn dùng kìm cắt dây cáp điều khiển xe.

Tuy nhiên các xe Goliath và B.IV chở lượng thuốc nổ rất mạnh nên đã phá hủy nhiều công trình nổi tiếng tại Warsaw như nhà thờ chính tòa St. John (bị phá hủy ngày 13-8-1944). Sau khi chiến tranh kết thúc, nhà thờ đã được xây dựng lại. Một đoạn xích xe B.IV được gắn lên tường nhà thờ cùng với bia tưởng niệm.

Thật ra, ý tưởng sử dụng xe điều khiển từ xa đã được các nước châu Âu sử dụng từ Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918) như tạp chí The Quarterly Journal of Military History (Mỹ) ghi nhận.

Năm 1915, Công ty Schneider ở Pháp đã nghiên cứu xe Crocodile Schneider (còn gọi là "ngư lôi trên bộ") chở thuốc nổ dẫn hướng bằng dây dùng để phá chướng ngại vật, công sự, chiến hào. Xe đã tham chiến với quy mô hạn chế. Kế đến là "ngư lôi điện trên bộ" Aubriot-Gabet của Pháp được điều khiển từ xa bằng dây cáp điện chở tới 200kg thuốc nổ. Các binh sĩ cho xe chạy đến chiến hào của địch rồi kích nổ.

• Cận cảnh 'siêu xe robot' vào trận chữa cháy ở Nghệ An

• Bánh xe robot lấy cảm hứng từ origami, gấp gọn để đưa lên Mặt trăng

• Bánh xe robot "ma thuật" thích ứng với mọi địa hình trên cạn

Năm 1918, nhà phát minh Elmer E. Wickersham người Mỹ chế tạo "ngư lôi trên bộ" Wickersham nhưng không đưa ra sử dụng. Trong những năm 1930, Pháp tiếp tục chế tạo hai loại xe điều khiển từ xa dùng để phá hủy giao thông hào, gồm xe điều khiển bằng sóng vô tuyến Pommellet của Đại úy Pommellet và xe K nhỏ hơn điều khiển bằng dây do kỹ sư Adolphe Kégresse phát minh.

Theo Trung tâm Nghiên cứu máy bay không người lái thuộc Đại học Bard (Mỹ), sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945) bùng nổ, các bên tham chiến đều đã đưa xe tăng điều khiển bằng sóng vô tuyến ra chiến trường.

Trong Chiến tranh Mùa đông giữa Liên Xô và Phần Lan năm 1939-1940, Liên Xô cũ đã triển khai hai tiểu đoàn xe tăng không người lái TT-26 đầu tiên (gọi là Teletank). Xe được trang bị súng máy, súng phun lửa và bom. Xe tăng TT-26 được điều khiển bằng sóng vô tuyến ở khoảng cách từ 500m đến 1.500m. Teletank cũng được triển khai ở giai đoạn đầu Chiến dịch Barbarossa (phát xít Đức xâm lược Liên Xô từ tháng 6-1941).

Anh đã khởi động dự án Matilda II nhằm thử nghiệm nguyên mẫu xe tăng Matilda II (bí danh "Hoàng tử Đen") điều khiển bằng sóng vô tuyến vào năm 1941, có chức năng phá hủy hoặc dùng làm mục tiêu di động để thu hút hỏa lực của pháo chống tăng. Do gặp khó khăn về kỹ thuật, dự án bị hủy bỏ.

Xe dùng một lần và xe dùng nhiều lần như robot

Xe điều khiển từ xa nổi bật trong Chiến tranh thế giới thứ hai là xe Goliath của Đức quốc xã như trang War History Online (Mỹ) nhận xét. Khi quân Đức tiến vào Paris vào tháng 6-1940, kỹ sư Adolphe Kégresse đã ném nguyên mẫu xe bánh xích dẫn hướng bằng dây xuống sông Seine. Quân Đức đã vớt lên, sau đó đặt hàng cho Tập đoàn ô tô Borgward phát triển xe tăng Goliath (còn gọi là "xe tăng bọ cánh cứng").

Mẫu xe Goliath ban đầu được gọi theo tiếng Đức là Sonderkraftfahrzeug (Sd.Kfz 302 - xe chuyên dụng). Tên gọi chính thức là "xe chở đạn hạng nhẹ" (Leichter Ladungsträger), có bánh xích dài 1,2m, rộng 60cm, cao 30cm, nặng 294kg, chạy với vận tốc chậm như người đi bộ (6km/h). Xe có thể chở 60-100kg thuốc nổ, được thiết kế dùng một lần để diệt xe tăng, phá đội hình bộ binh, phá bãi mìn và nhà cửa. Cáp điều khiển gắn sau xe gồm ba sợi dài 650m. Hai sợi có chức năng điều khiển xe và sợi thứ ba được dùng để kích nổ.

Các mẫu xe đời đầu dùng động cơ điện rất đắt tiền và khó bảo trì. Sau đó mẫu Sd.Kfz. 303a/303b đã sử dụng động cơ xăng đáng tin cậy hơn nhưng gây tiếng ồn lớn hơn. Các phiên bản sau này có lớp giáp dày hơn (10mm). Tập đoàn Borgward đã sản xuất 7.564 xe Goliath cho cả hai phiên bản. Quân Đức sử dụng xe Goliath lần đầu tiên trong trận Sevastopol năm 1942, sau đó triển khai xe trên các mặt trận Đức Quốc xã tham chiến.

Người Đức cũng đã phát triển xe Borgward IV hạng nặng (Sd.Kfz. 301) và xe Springer hạng trung (Sd.Kfz. 304). Theo đặt hàng, Tập đoàn Borgward đã sản xuất xe điều khiển từ xa dùng nhiều lần để phá mìn bằng sức nặng của xe hoặc bằng con lăn kéo sau xe. Mẫu đầu tiên là xe bánh xích B.I điều khiển bằng sóng vô tuyến có lớp vỏ bê tông. Giữa năm 1940, mẫu B.II ra đời. Từ tháng 4-1942, xe cải tiến B.IV được trang bị cho nhiều tiểu đoàn Funklenkpanzer (xe tăng điều khiển từ xa) và các đại đội độc lập.

Xe B.IV vỏ thép chở tới 450kg thuốc nổ trong thùng chứa lắp ráp trước xe. Tài xế lái xe một đoạn rồi nhảy xuống và kích hoạt hệ thống điều khiển vô tuyến. Kế đến người điều khiển ngồi trong xe tăng ở xa điều khiển xe tiến tới mục tiêu, sau đó kích nổ các bu lông gắn thùng chứa chất nổ để thùng rớt xuống.

Sau khi xe thoát khỏi khu vực nguy hiểm, người điều khiển kích nổ thùng chất nổ. Ngoài chức năng chống mìn và phá hủy, xe B.IV còn giữ vai trò trinh sát, rải màn khói và chất hóa học. Ít nhất một xe B.IV có trang bị thử nghiệm camera truyền hình thô sơ. Tập đoàn Borgward đã chế tạo 1.181 xe B.IV.

Xe Goliath và xe B.IV không phải là vũ khí thành công đáng kể, nhưng đây là một trong những bước đột phá công nghệ sớm nhất góp phần mở đường cho các loại xe chiến đấu mặt đất không người lái (UGV) hiện nay.

Còn nhiều nhược điểm

Nói chung xe điều khiển từ xa của quân Đức có nhiều hạn chế đáng kể. Một bản tin tình báo của Mỹ từng ghi nhận: "Một trong những nhược điểm [của xe Goliath] là người điều khiển phải trực tiếp quan sát thấy xe và mục tiêu… Xe không thể di chuyển trên địa hình quá gồ ghề và [với vận tốc từ 8-19km/h] chắc chắn dễ bị hỏa lực súng bộ binh tiêu diệt".

Xe Goliath được thiết kế để sử dụng một lần nên rất tốn kém. Ngoài ra xe còn nhiều điểm yếu như tầm hoạt động có hạn do chiều dài sợi dây cáp, xe rất dễ hỏng hóc nên cần bảo trì thường xuyên, sợi dây cáp rất dễ gãy, lớp giáp bảo vệ yếu. Quân Đồng minh nghe tiếng động cơ từ xa dễ dàng biết vị trí xe và vô hiệu hóa bằng cách cắt dây điều khiển.

………………

Kỳ tới: Xe UGV xả đạn trên chiến trường Ukraine

TT - Một số nhà khoa học cảnh báo cuộc đua toàn cầu chế tạo vũ khí tự động có trí thông minh gần như chắc chắn sẽ nổ ra nếu các quốc gia không cấm phát triển chúng ngay từ bây giờ.