Ngày 10/10, tại Hà Nội, Diễn đàn Đô thị thông minh tương lai 2026 với chủ đề “Đô thị thông minh của tương lai: Smart Agent City” đặt ra một bước phát triển mới của câu chuyện đô thị thông minh: từ những hệ thống thu thập, phân tích dữ liệu và hỗ trợ con người ra quyết định sang môi trường mà các tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI Agents) có thể trực tiếp thực hiện một số công việc thay mặt cá nhân, doanh nghiệp, thậm chí tương tác với dịch vụ công và các hệ thống đô thị.
Diễn đàn do Cục Chuyển đổi số quốc gia, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI) phối hợp Stamford Global Leadership Center (SGLC) tổ chức, dưới sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội.
Cũng tại diễn đàn, Sáng kiến Agent City do Tyr, SGLC và VIDTI triển khai được công bố, với mục tiêu xây dựng môi trường trong đó các tác nhân AI có thể vận hành xuyên các dịch vụ công và thương mại thực tế trên cơ sở một bộ quy tắc chung.
Từ AI “tư vấn” đến AI có quyền hành động
Phát biểu khai mạc, Giáo sư, Tiến sĩ Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng, sự phát triển nhanh của AI đang khiến câu chuyện đô thị thông minh được đặt ra theo một cách mới.
“Nếu trước đây chúng ta nói nhiều về đô thị số, đô thị thông minh, thì hôm nay những khái niệm như AI City, AI-Native City, Agent City hay Smart Agent City bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc thảo luận về tương lai đô thị”, Giáo sư Lam nói.
Theo ông, tương lai đô thị thông minh không thể chỉ nhìn từ góc độ công nghệ, mà đồng thời là câu chuyện của khoa học, quản trị, kinh tế và xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số và đô thị hóa, vấn đề đặt ra không chỉ là mô hình mới sẽ phát triển đến đâu, mà còn là công nghệ nào thực sự phù hợp, những bài toán nào cần ưu tiên và Việt Nam có thể tham gia như thế nào vào quá trình hình thành các mô hình đô thị tương lai. Đây cũng là điểm khác biệt căn bản mà khái niệm Agent City muốn đặt ra.
Trong mô hình đô thị thông minh quen thuộc, AI thường đóng vai trò nhận diện hình ảnh, dự báo, phân tích lưu lượng, tối ưu năng lượng hay hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định. Với Agent City, ranh giới được đẩy xa hơn: AI có thể trở thành một “tác nhân” được giao nhiệm vụ và quyền hạn nhất định để trực tiếp thực hiện công việc.
Một tác nhân AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp xử lý quy trình, đại diện người dùng tương tác với một dịch vụ khác hoặc thực hiện những thao tác đã được ủy quyền. Khi đó, yêu cầu quản trị cũng thay đổi. Hệ thống không chỉ phải xác định AI “biết” gì, mà phải xác định rõ AI "được phép làm gì", đại diện cho ai và trong giới hạn nào.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, nhận định quá trình phát triển đô thị có thể nhìn qua 3 giai đoạn: Đô thị số, đô thị thông minh và đô thị vận hành bằng các tác nhân AI.
Nếu 2 giai đoạn đầu tập trung số hóa, khai thác dữ liệu phục vụ giám sát, điều hành và ra quyết định, giai đoạn tiếp theo hướng tới khả năng phối hợp giữa các hệ thống để chuyển thông tin thành hành động.
Trong tham luận tại diễn đàn, Tiến sĩ Bangdao Chen, đồng sáng lập Tyr cho rằng, sự phát triển từ những ứng dụng AI đơn lẻ sang hệ sinh thái nhiều tác nhân phối hợp với nhau làm xuất hiện nhu cầu về một môi trường vận hành thống nhất. Khi tác nhân AI có thể thay mặt cá nhân hoặc tổ chức xử lý công việc và tương tác với hệ thống của bên khác, các quy tắc về quyền hạn, trách nhiệm và an toàn trở thành điều kiện thiết yếu.
Sáng kiến Agent City vì thế xác định ba ưu tiên: bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ; an ninh trong vận hành tác nhân AI; thu hẹp khoảng cách số.
Nguyên tắc xuyên suốt được đưa ra là: “AI không quản trị con người - con người quản lý và kiểm soát AI”.
Ba ưu tiên cốt lõi của Sáng kiến Agent City
1. Bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ
Cá nhân, doanh nghiệp phải giữ quyền kiểm soát dữ liệu, tri thức và các tác nhân AI đại diện cho mình, không phụ thuộc hoàn toàn vào nhà cung cấp công nghệ. Cần xác lập rõ trách nhiệm giải trình, cơ chế can thiệp và xử lý thiệt hại khi AI gây ra sự cố, đồng thời bảo đảm dữ liệu chỉ được sử dụng trong phạm vi cho phép.
2. Bảo đảm an ninh và kiểm soát hành động của tác nhân AI
Mỗi tác nhân AI phải được xác thực danh tính, giới hạn quyền truy cập và giám sát liên tục, nhất là khi thực hiện giao dịch, truy cập hồ sơ hoặc điều khiển thiết bị. Hoạt động của AI cần minh bạch, có khả năng truy vết và cho phép con người can thiệp kịp thời. Nguyên tắc quan trọng là không để thông tin AI tiếp nhận tự động trở thành mệnh lệnh thực thi.
3. Thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm cơ hội tiếp cận AI cho mọi người
AI phải phục vụ mọi nhóm dân cư và doanh nghiệp, kể cả người cao tuổi, người hạn chế kỹ năng số hoặc không sở hữu tác nhân AI riêng. Các dịch vụ AI dùng chung cần dễ tiếp cận, có cơ chế bảo vệ người sử dụng và bảo đảm lợi ích của công nghệ được phân bổ rộng rãi, công bằng.
Việt Nam muốn thử nghiệm Agent City cần chuẩn bị gì?
Phiên thảo luận chuyên đề “Agent City - Năng lực, thể chế và sandbox” do bà Trần Tuệ Tri - Nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Stamford Global Leadership Center - điều phối đã tập trung làm rõ những điều kiện cần thiết để Việt Nam từng bước hiện thực hóa mô hình đô thị vận hành với các tác nhân AI.
Từ góc độ hạ tầng, ông Timothy Ngo, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Iozera.ai Inc., cho rằng, Agent City không chỉ cần trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán. Việc triển khai còn phụ thuộc vào sự đồng thuận của cộng đồng và chất lượng nguồn nhân lực địa phương.
Theo ông, thu hút đầu tư hạ tầng phải đi cùng truyền thông minh bạch, sự phối hợp giữa chính quyền và doanh nghiệp cũng như đào tạo kỹ sư và nhân lực công nghệ. Sự xuất hiện của AI Agent đồng thời có thể tạo ra những mô hình việc làm mới, trong đó một cá nhân có khả năng phát triển tác nhân AI để cung cấp dịch vụ cho khách hàng ở phạm vi rộng hơn.
Ở góc độ thị trường, ông Ashish Arvind Thukral, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành NeuGenM.ai, nhận định các tác nhân AI có thể thay đổi cách khách hàng tìm kiếm, lựa chọn và giao dịch với thương hiệu.
Điều đó có nghĩa doanh nghiệp trong tương lai không chỉ cần “có mặt trên môi trường số” theo cách hiện nay. Thông tin sản phẩm và dịch vụ còn cần được chuẩn hóa để hệ thống AI có thể tìm thấy, hiểu và tương tác. Song hành với đó phải là cơ chế xác thực và các quy tắc an toàn cho giao dịch giữa các tác nhân.
Ở cấp độ doanh nghiệp, bà Kaylene Wong, Giám đốc điều hành John Ethans International, cho rằng điểm xuất phát không nên là câu hỏi doanh nghiệp có thể đưa AI vào bao nhiêu quy trình, mà là "bài toán kinh doanh nào thực sự cần giải quyết".
Doanh nghiệp cần rà soát quy trình, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp để tự động hóa, sau đó đo hiệu quả bằng các tiêu chí như chất lượng dịch vụ, năng suất và tăng trưởng doanh thu. Cùng với đó là đội ngũ có khả năng xây dựng, quản lý và phối hợp với tác nhân AI, trên cơ sở phân định rõ đâu là trách nhiệm của con người và đâu là phạm vi AI được phép thực thi.
Tiến sĩ Bangdao Chen đề xuất Việt Nam sớm tiến hành các hoạt động thử nghiệm và mô phỏng nhằm nhận diện rủi ro, kiểm chứng cơ chế kiểm soát trước khi mở rộng quy mô. Việc chuẩn bị cũng nên gắn với đào tạo thông qua thực hành và đưa AI Agent đến gần người dân bằng những công cụ quen thuộc như email hoặc nền tảng nhắn tin để thu thập phản hồi thực tế.
Điểm cốt lõi của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong trường hợp này không phải nới lỏng mọi quy định để công nghệ tự do thử nghiệm. Ngược lại, đây phải là một môi trường giới hạn về phạm vi, quyền hạn, đối tượng tham gia và mức độ rủi ro, để cơ quan quản lý quan sát cách các tác nhân AI hành xử trước những tình huống thực tế.
Các chuyên gia tại phiên thảo luận cùng nhấn mạnh vai trò của giám sát con người và trách nhiệm giải trình như những điều kiện cần để tác nhân AI có thể hoạt động trong môi trường thực.
Những lĩnh vực được đề cập có tiềm năng thử nghiệm gồm tài chính, du lịch, bán lẻ, dịch vụ ăn uống, y tế và dịch vụ công đô thị. Tuy nhiên, để chuyển từ một mô hình trình diễn sang hệ thống hoạt động trong đời sống, cần đồng thời có hạ tầng công nghệ và bảo mật, cơ chế quản lý dữ liệu, xác thực danh tính, phân quyền, nguồn nhân lực và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng.
LÂM THẢO