Khi truyền thống trở thành cảm hứng sáng tạo của người trẻ - Thanh Niên

Từ phim ảnh, thiết kế đến công nghệ in 3D, những người trẻ đang đưa chất liệu văn hóa Việt vào đời sống bằng những cách kể mới, hiện đại nhưng vẫn giữ tinh thần truyền thống.

Người trẻ kể chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của mình

Anh Trần Thái Thanh Duy, còn được biết đến với nghệ danh Duy Sặc Cá, 30 tuổi, quê ở Ngã Bảy, tỉnh Hậu Giang cũ (nay thuộc TP.Cần Thơ), tốt nghiệp cử nhân Anh tại Trường ĐH Cần Thơ. Sau khi tốt nghiệp, anh từng làm công việc văn phòng, thực tập trong lĩnh vực quảng cáo, đồng thời tự học làm phim và sáng tạo nội dung số.

Anh Duy dần tìm thấy hướng đi riêng với phim ngắn dạng tài liệu, video du lịch và văn hóa, ghi lại di sản, phong tục, làng nghề, kiến trúc, nghệ thuật, món ăn và nhịp sống ở nhiều vùng miền Việt Nam.

Cuối năm 2022, bộ phim ngắn The Voice of The Wind của anh Duy được chọn vào danh sách 30 phim từ khoảng 4.000 tác phẩm dự thi tại một cuộc thi làm phim quốc tế ở Mỹ. Bộ phim dài 5 phút, không có lời thoại, kể chuyện bằng hình ảnh và âm thanh của gió. Duy được tài trợ sang Mỹ tham gia các workshop về sản xuất, hậu kỳ, tham quan phim trường và gặp gỡ những nhà làm phim trẻ đến từ nhiều châu lục.

Khi truyền thống trở thành cảm hứng sáng tạo của người trẻ - Ảnh 1. — Anh Trần Thái Thanh Duy chọn kể chuyện về văn hóa Việt bằng ngôn ngữ điện ảnh

Sau chuyến đi, anh Duy muốn tìm kiếm câu chuyện từ chính vùng đất, con người và nét văn hóa quen thuộc. Anh bắt đầu đặt những câu hỏi nhỏ: Vì sao trên những chiếc ghe ở chợ nổi lại có "cây bẹo"? Vì sao món ăn miền Tây thường có vị ngọt? Vì sao trên mái nhiều ngôi chùa cổ ở TP.HCM lại xuất hiện quần thể tượng gốm nhỏ, sống động?

Những câu hỏi ấy đưa Duy đến với chợ nổi, gốm Cây Mai, hát bội, lồng đèn trung thu và nhiều làng nghề truyền thống. "Những sự quen thuộc, bình dị là lúc những nội dung sẽ khởi đầu", anh chia sẻ và nói thêm: "Mình khát khao làm mới giá trị cũ bằng cách biến những gì quen thuộc thành góc nhìn nghệ thuật mới mẻ, kết hợp giữa tinh thần hoài cổ và góc nhìn thị giác hiện đại để kể những câu chuyện chạm đến cảm xúc người xem".

Khi truyền thống trở thành cảm hứng sáng tạo của người trẻ - Ảnh 2. — Anh Nguyễn Sơn Lâm chọn đưa chất liệu mỹ thuật truyền thống vào các sản phẩm có tính ứng dụng như quạt, đèn ngủ

Nếu anh Duy dùng máy quay để kể những câu chuyện Việt Nam, thì anh Nguyễn Sơn Lâm (được biết đến với nghệ danh Lâm Ơi) lại chọn cách đưa mỹ thuật truyền thống vào những sản phẩm có tính ứng dụng.

Anh Lâm sinh ra và lớn lên tại TP.HCM, tốt nghiệp Trường ĐH Mỹ thuật TP.HCM, chuyên ngành hội họa sơn mài. Có niềm đam mê với nghệ thuật truyền thống Việt Nam, anh nhận thấy những giá trị này đang dần ít xuất hiện trong đời sống của người trẻ nên tìm cách đưa chúng vào những sản phẩm gần gũi như quạt, đèn ngủ.

Các dòng tranh dân gian, hình tượng long - phụng hay những chất liệu truyền thống Việt Nam được anh Lâm lựa chọn bởi dấu ấn riêng và giá trị văn hóa đặc trưng.

Khoảng 2 năm trước, anh Lâm có cơ hội tiếp xúc với lọng bướm, một sản phẩm truyền thống đang được phục chế. Thay vì chỉ phục dựng theo nguyên bản, anh thử cách tân để tạo ra những mẫu mới. Mẫu lọng đầu tiên kết hợp hình tượng trống đồng với bức tranh Lý Ngư Vọng Nguyệt, mở ra hướng sáng tạo mà anh theo đuổi đến nay.

Khi truyền thống trở thành cảm hứng sáng tạo của người trẻ - Ảnh 3. — Phạm Thị Thiên Kim và sản phẩm đèn nón lá

Với mỗi sản phẩm, anh Lâm thường tìm những vật dụng có tính ứng dụng cao trước, sau đó lựa chọn chất liệu và hình tượng truyền thống phù hợp. Trong quá trình thực hiện, anh cũng nhận góp ý từ thầy cô và những người đi trước, đặc biệt về việc tìm hiểu sâu các chi tiết, nội dung văn hóa trước khi đưa vào sản phẩm. "Điều khó nhất là phải có tính ứng dụng và kích thích người trẻ nhưng vẫn phải giữ nét tinh thần truyền thống", anh cho biết.

Đưa văn hóa Việt vào những sản phẩm của đời sống

Nếu anh Lâm lựa chọn thiết kế và mỹ thuật, thì Phạm Thị Thiên Kim (24 tuổi, quê Long An (nay là Tây Ninh), hiện ở P.Bình Trị Đông, TP.HCM) bắt đầu thực hiện các sản phẩm 3D từ ngày 15.7, sau khi nghỉ công việc văn phòng.

Từ sở thích vẽ, thiết kế và DIY, Kim tìm hiểu công nghệ in 3D rồi thử biến những ý tưởng trong đầu thành sản phẩm có thể cầm trên tay. Mực Ơi - IN3D do cô sáng lập hiện tập trung vào các sản phẩm thiết kế riêng, mang nét đặc trưng của người Việt. Phần lớn công việc từ lên ý tưởng, thiết kế, thử nghiệm đến hoàn thiện đều do cô tự thực hiện; khi quá tải, cô có thêm người hỗ trợ đóng gói và giao hàng.

Ý tưởng về sê ri sản phẩm "Việt Nam ơi" đến khá tình cờ. Ban đầu, Kim chỉ nghĩ đến những sản phẩm dễ thương, nhưng sau đó muốn tạo dấu ấn riêng và nhận ra Việt Nam là chủ đề gần gũi, có nhiều chất liệu để khai thác. "Từ những hình ảnh rất quen thuộc trong cuộc sống, đều có thể biến thành những chất liệu để sáng tạo", Kim chia sẻ. Những hình ảnh từ ký ức, phố xá xung quanh và các biểu tượng đặc trưng được cô dựng lại trên phần mềm để tạo thành đèn, móc khóa, đồ trang trí.

Chiếc đèn nón lá là sản phẩm đầu tiên trong sê ri và cũng là tác phẩm Kim tâm đắc nhất. Từ hình ảnh quen thuộc, cô tạo thành sản phẩm vừa có công năng chiếu sáng vừa có thể dùng để trang trí.

Kim cho rằng điều quan trọng nhất khi đưa hình ảnh Việt Nam vào sản phẩm hiện đại là giữ được chất Việt. Người trẻ không nhất thiết phải giữ văn hóa bằng cách giữ nguyên mọi thứ như ngày xưa, mà có thể nhìn những giá trị ấy bằng góc nhìn mới, sáng tạo lại nhưng vẫn giữ được cái hồn và nguồn gốc.