Đây là một trong những thông điệp trung tâm của Hội thảo khoa học quốc gia “Khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới của Việt Nam”, do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức ngày 28/9 tại Hà Nội.
Hội thảo do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Trọng Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân đồng chủ trì, với sự tham dự của đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, cùng đông đảo chuyên gia và nhà quản lý.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Trọng Lâm nhấn mạnh yêu cầu nhìn nhận nguồn lực theo nghĩa rộng. Khoa học, công nghệ, dữ liệu, tài sản trí tuệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và sức sáng tạo của con người không chỉ bổ sung cho các nguồn lực truyền thống, mà còn có khả năng làm thay đổi chất lượng và hiệu quả kết hợp của toàn bộ hệ thống nguồn lực.
Tham luận của Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Đình Đức cho thấy những chuyển biến đáng chú ý của Việt Nam: năm 2025, kinh tế số đóng góp 14,02% GDP; năng suất lao động đạt khoảng 245 triệu đồng một lao động, tăng 6,83% theo giá so sánh. Việt Nam tiếp tục giữ vị trí thứ 44 trong xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025. Đây là những tiền đề quan trọng để chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và năng lực thực tế vẫn còn lớn. Chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Việt Nam mới đạt khoảng 0,41% GDP năm 2023. Nhu cầu nhân lực công nghệ thông tin và công nghệ số là khoảng 150 nghìn kỹ sư mỗi năm, nhưng nguồn cung hiện mới chỉ đáp ứng được khoảng 50%; nhân lực trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, an ninh mạng và thiết kế vi mạch còn thiếu hụt đáng kể. Liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học và viện nghiên cứu chưa đủ mạnh để thúc đẩy chuyển giao tri thức và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Từ thực trạng đó, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Đình Đức đề xuất hoàn thiện thể chế cho R&D, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng tăng cường STEM, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, bán dẫn và kỹ năng số; phát triển hệ sinh thái “bốn nhà” gồm Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường và nhà khoa học, trong đó doanh nghiệp là trung tâm, Nhà nước kiến tạo, nhà khoa học là nhân tố then chốt và nhà trường là cái nôi của nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
Trong bài tham luận của mình, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Sỹ Cường đề cập vấn đề huy động và sử dụng nguồn lực tài chính cho mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo ông, nguồn lực tài chính không nên chỉ được đánh giá bằng mức chi hay tỷ lệ giải ngân, mà cần gắn với kết quả nghiên cứu, khả năng làm chủ công nghệ, mức đầu tư R&D của doanh nghiệp và tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.
Bổ sung góc nhìn về động lực chuyển hóa, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Hoan cho rằng hệ nguồn lực phát triển đã mở rộng từ tài nguyên, lao động và vốn sang công nghệ, dữ liệu, môi trường và các giá trị nhân văn. Tuy nhiên, lao động qua đào tạo vẫn chưa đạt một phần ba lực lượng lao động, còn các ngành dựa nhiều vào tri thức và công nghệ mới thu hút khoảng 2,4% lao động. Do đó, con người không chỉ là một nguồn lực trong số nhiều nguồn lực, mà là chủ thể tổ chức, kết nối, nâng cấp và tái tạo các nguồn lực khác.
Các ý kiến thảo luận tại hội thảo tập trung thảo luận về cơ chế đầu tư cho R&D; chính sách thu hút, trọng dụng và đãi ngộ nhân tài; liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp; phát triển thị trường khoa học và công nghệ; khai thác dữ liệu; cùng cơ chế tài chính chấp nhận rủi ro có kiểm soát đối với hoạt động đổi mới sáng tạo…
Với hơn 80 bài tham luận, hội thảo được kỳ vọng cung cấp những giải pháp thiết thực để tri thức được chuyển thành công nghệ, công nghệ được chuyển thành sản phẩm và năng suất, và nguồn nhân lực chất lượng cao thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
VĂN TOẢN