“Không thể hiểu cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm án sâu”

Quan điểm này được Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an), đưa ra trong phiên thảo luận tại hội trường sáng 27/10, về Bộ luật Hình sự sửa đổi.

Chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt quy định trong dự thảo luật là một nội dung mới và nhận được sự ủng hộ của đại biểu Quốc hội.

Không thể hiểu có tiền bồi thường là được hưởng "cơ chế đặc biệt"

Thiếu tướng Dương Đức Hải nhấn mạnh chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Khi một vụ án xảy ra, người phạm tội cần bị xử lý nghiêm minh, còn người bị hại mong sự thật sớm được làm rõ, tài sản sớm được thu hồi và hậu quả sớm được khắc phục.

Dẫn chứng, ông cho rằng trong vụ lừa đảo nhiều người, người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn ngừa việc tẩu tán và tích cực bồi thường thì “cần được ghi nhận”.

Thiếu tướng Hải lưu ý cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những đảm bảo vững chắc về quyền con người và công lý.

Từ thực tế lo ngại việc gắn khoan hồng với nhận tội và chấp nhận hình phạt có thể tạo ra sức ép đối với người bị buộc tội, Thiếu tướng Dương Đức Hải nhấn mạnh 3 nguyên tắc.

Một, sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện. Trong đó, người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn được đảm bảo đầy đủ các quyền và được xem xét các căn cứ giảm nhẹ khác nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện.

Hai, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ và trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng.

Ba, Tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Việc chấp nhận hình phạt được đề nghị không thay thế phán quyết của Tòa án.

Ngoài ra, ông Hải lưu ý chính sách khoan hồng phải gắn với sự cân bằng và bảo vệ người bị hại. “Không thể hiểu rằng cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm sâu, hay có tiền bồi thường là được hưởng cơ chế đặc biệt tự nguyện nhận tội”, ông Hải nêu quan điểm.

Đại biểu nhấn mạnh khi xem xét khoan hồng phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác và các điều kiện luật định. Đồng thời quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm, không để họ chịu sức ép phải chấp nhận sự dàn xếp bất lợi.

Tạo động lực để người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả

Cũng quan tâm nội dung này, đại biểu Lê Văn Đông, Viện trưởng VKSND TPHCM, nhìn nhận đây không chỉ là một quy định mang tính kỹ thuật lập pháp, còn là một bước đột phá mang đậm tính nhân văn của tư pháp hình sự hiện đại.

Viện trưởng VKSND TPHCM cho rằng tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là một căn cứ khoan hồng có bản chất pháp lý và mục tiêu chính sách riêng, không đồng nhất với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

“Điều này phản ánh thái độ tâm phục khẩu phục, tự nhận hậu quả trách nhiệm pháp lý hình sự của người phạm tội. Qua đó, khâu giải quyết được rút ngắn thời gian, tiết kiệm nguồn lực tố tụng, tập trung nguồn lực cho các vụ án phức tạp. Vì vậy, không thể đồng nhất cơ chế này với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự”, ông Đông nêu quan điểm.

Theo ông, quy định về nội dung này trong dự thảo luật nhằm xác lập một trường hợp riêng để khoan hồng gắn với thủ tục tố tụng đặc biệt, mở rộng điều kiện khoan hồng, tạo động lực để người phạm tội chủ động hợp tác và tự nguyện chấp nhận trách nhiệm hình sự.

“Chính sách này cần được ghi nhận đầy đủ và phân hóa ở các mức độ khác nhau”, Viện trưởng VKSND TPHCM góp ý. Như vậy, theo ông, sẽ tạo động lực để người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả, bảo vệ quyền lợi của bị hại. Ông Đông nhìn nhận đây là sự kết hợp giữa tính nghiêm minh và tính nhân văn của pháp luật.

Đại biểu Đông nhấn mạnh giá trị quan trọng của chính sách là thúc đẩy công lý thực chất, phục hồi các lợi ích bị xâm hại và hàn gắn các quan hệ xã hội bị tội phạm tác động. Đây cũng chính là “hiệu quả tư pháp”. Việc này, theo đại biểu Đông, còn giúp thu hẹp những vấn đề cần giải quyết, hạn chế hoạt động tố tụng không cần thiết.

Dù vậy, ông lưu ý phải bảo đảm tính tự nguyện và các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự. Đối với chế định này, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi đã có những quy định hết sức chặt chẽ.

“Việc nhận tội phải hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với chứng cứ khách quan. Lời nhận tội không thay thế trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng, không phải là chứng cứ duy nhất để kết tội, buộc tội”, ông Đông nhấn mạnh.