Tại buổi họp báo của Bộ Y tế chiều 27/10 liên quan dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), câu chuyện về bé Khế được GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM chia sẻ khiến nhiều người xúc động.
Bé Khế bị bệnh cơ tim hạn chế, tăng áp phổi và đã ngất 3 lần trong vòng 2 tháng nay, các bác sĩ không biết bé còn đợi được bao nhiêu tháng. Những rào cản về pháp lý khiến những em bé bị bệnh tim bẩm sinh tiến triển như bé Khế chưa có "lối thoát" trong hành trình tìm kiếm sự sống tích cực.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho rằng với những người suy tạng giai đoạn cuối, ghép tạng là giải pháp duy nhất để họ ở lại với cuộc đời. Chứng kiến những cuộc đấu tranh giữa sự sống và cái chết diễn ra hằng ngày, những người xây dựng pháp luật không khỏi trăn trở.
“Nếu chúng ta là những người xây dựng pháp luật thờ ơ với những việc như vậy, như trường hợp bé Khế, chúng ta mới là những người có lỗi”, bà Lan nghẹn giọng.
Tư lệnh ngành Y tế cho biết quá trình soạn thảo, xây dựng dự Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang tiếp tục được hoàn thiện với tinh thần cầu thị ở mức cao nhất.
Theo Bộ trưởng, mục đích xây dựng dự án luật là khắc phục những vướng mắc, bất cập của luật hiện hành sau 20 năm thực hiện, mang lại lợi ích lớn nhất cho người dân, đặc biệt là những bệnh nhân đang ngày đêm chờ đợi cơ hội được ghép tạng, trên tinh thần không ép buộc bất kỳ ai.
“Cuộc vận động hiến tạng với người trưởng thành mang tinh thần nhân văn, chia sẻ trong người dân, không phải là ép buộc. Người lớn không ép buộc thì tại sao với trẻ con lại đặt ra vấn đề ép buộc ở đây?”, Bộ trưởng đặt vấn đề.
Bà cũng chia sẻ, nếu gia đình những em nhỏ không may qua đời mong muốn thấy hình bóng đứa con thân yêu tiếp tục sống trong hình hài khác trong khi còn rất nhiều trẻ chờ đợi cơ hội sống một cuộc đời trọn vẹn thì những người xây dựng pháp luật cần tập trung tìm giải pháp phù hợp.
Bộ trưởng cũng nhìn nhận những băn khoăn của người dân về hiến mô, tạng ở trẻ em cần được lắng nghe và giải thích rõ ràng. Các vấn đề kỹ thuật chưa chặt chẽ trong dự thảo cần tiếp tục được rà soát, chỉnh lý để bảo đảm quyền lợi của trẻ em và tính khả thi khi thực hiện.
Tuy nhiên, tinh thần cốt lõi của dự luật được bà khái quát bằng hai từ: “mở” và “chặn”. Trong đó, “mở” là mở ra thêm cơ hội cứu sống nhiều bệnh nhân, bệnh nhi; còn “chặn” là quy định chặt chẽ các điều kiện, điều cấm và xác định rõ những đối tượng phù hợp.
Vì sao trẻ em từ 7 tuổi được lấy ý kiến việc đăng ký hiến mô, tạng?
Trả lời câu hỏi về việc trẻ em từ 7 tuổi được lấy ý kiến về một số nội dung trong dự thảo luật này, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho hay quyền tham gia ý kiến của trẻ em đã được quy định cụ thể trong Luật Trẻ em 2016, Nghị định 56/2017/NĐ-CP và Thông tư 36/2018/TT-BLĐTBXH.
Theo ông, việc lấy ý kiến trẻ em cần được phân định ở hai phạm vi: Lấy ý kiến khi xây dựng chính sách, pháp luật, đây là trách nhiệm bắt buộc của cơ quan soạn thảo. Tuy nhiên, cần xác định độ tuổi, hình thức lấy ý kiến (rộng rãi hay đại diện) phù hợp, đồng thời có trách nhiệm giải thích để trẻ em hiểu rõ thông tin, từ đó đưa ra ý kiến một cách trung thực, độc lập và khách quan. Ông lấy ví dụ, trong Luật Hôn nhân và Gia đình, ở lứa tuổi lên 7, trẻ em có đủ nhận thức để đưa ra các quy định.
Việc lấy ý kiến trực tiếp của trẻ em khi áp dụng luật được áp dụng đối với các tình huống quy định trong phạm vi của luật này khi quyết định có liên quan trực tiếp đến trẻ em.
Tuy nhiên, ông Đặng Hoa Nam nhấn mạnh việc lấy ý kiến của trẻ em chỉ là "điều kiện cần nhưng chưa đủ để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ". Ngay cả khi trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, quyết định cuối cùng vẫn phải dựa trên các điều kiện chuyên môn và cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt, tránh nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, sự phát triển lâu dài của trẻ.
Để việc lấy ý kiến và áp dụng luật diễn ra khách quan, ông Nam đề xuất bổ sung hai cơ chế kiểm soát chặt chẽ vào dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Trong đó, cần có hội đồng chuyên môn y khoa độc lập, đánh giá toàn diện để đảm bảo việc hiến/lấy mô, tạng không gây ảnh hưởng đến quá trình phát triển và trưởng thành sau này của trẻ. Hội đồng này phải hoàn toàn độc lập, không liên quan đến quy trình lấy/ghép hay người giám hộ.
Đồng thời, bổ sung quy định bắt buộc phải có ý kiến từ chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc nhân viên công tác xã hội về trẻ em. Các chuyên gia này sẽ tiếp cận trẻ nhằm khẳng định ý kiến của trẻ là hoàn toàn tự nguyện, trung thực và không chịu bất kỳ sự ép buộc hay lôi kéo nào.