Theo Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ô nhiễm không khí đang trở thành vấn đề đáng lo ngại tại các đô thị lớn, đặc biệt là tại Hà Nội với khoảng 1/3 số ngày trong năm ghi nhận nồng độ PM2.5 vượt giới hạn.
Trước thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam cần tăng cường kiểm soát chặt nguồn thải, hoàn thiện thể chế và tăng cường phối hợp giữa các địa phương trong cùng không gian phát thải để từng bước cải thiện môi trường.
1/3 số ngày trong năm tại Hà Nội bị ô nhiễm không khí
Thông tin tại Hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam-từ chính sách đến hành động” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Y tế, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam tổ chức ngày 29/9, ông Lê Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Môi trường, cho biết ô nhiễm không khí tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc (trọng tâm là Hà Nội) và Thành phố Hồ Chí Minh.
Tại Hà Nội, chất ô nhiễm chính là bụi mịn PM2.5. Nồng độ PM2.5 trung bình năm giai đoạn 2023-2025 ở ngưỡng 47-48 µg/Nm³ (cao gấp 1,5 đến 2 lần giới hạn quy chuẩn). Đáng chú ý, có khoảng 1/3 số ngày trong năm ghi nhận chỉ số PM2.5 vượt giới hạn trung bình 24 giờ, tập trung vào "mùa ô nhiễm" trong khoảng thời gian từ tháng Chín đến tháng Tư năm sau.
Về nguồn thải gây ô nhiễm không khí tại Hà Nội, đại diện Cục Môi trường cho biết khoảng 23% đến từ hoạt động giao thông vận tải; 20% từ xây dựng và bụi đường; 10% từ công nghiệp; 12% từ đốt mở (đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp); 27% bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm 27%; còn lại đến từ nguồn khác…
Theo ông Nam, kết quả kiểm kê giai đoạn 2023-2025 cho thấy, bụi mịn PM2.5 24.169 tấn/năm; bụi PM 10 30.072 tấn/năm; CO 526.264 tấn/năm. Trong khi tại Quảng Ninh và Hải Phòng có mức phát thải SO₂ và NOₓ cao nhất.
Từ góc độ chuyên gia, Tiến sỹ Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, cũng bày tỏ sự trăn trở khi cấu trúc phát thải ngày càng đa dạng và đan xen. Vì vậy, các đô thị lớn không thể giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí một cách độc lập, do nằm trong không gian phát thải và khí tượng chung của vùng, đồng thời Hà Nội cũng là nguồn phát thải lớn của vùng.
Trong bối cảnh đó, theo vị Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, quản lý môi trường không khí cần được tổ chức đồng bộ, bảo đảm sự thống nhất giữa không gian quản lý và không gian thực của ô nhiễm.
Từ chính sách đến hành động cụ thể
Để giải quyết bài toán ô nhiễm không khí, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Lê Hoài Nam, cho rằng việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước là yếu tố then chốt. Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp từ chính sách, quy chuẩn đến công nghệ.
Cùng với đó là đẩy mạnh kiểm soát nguồn thải và hợp tác liên vùng nhằm từng bước cải thiện chất lượng môi trường không khí tại các đô thị lớn.
"Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng quy chế phối hợp, biện pháp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh cho các tỉnh phía Bắc (dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10/2026). Ngoài ra, bộ cũng đã trình Thủ tướng xem xét, thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí," ông Nam nhấn mạnh.
Đối với các địa phương, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ, Thái Nguyên cũng đã ký quy chế phối hợp vùng thủ đô trong quản lý môi trường, trong đó có nội dung phối hợp về quản lý chất lượng không khí.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên, cải thiện môi trường không khí không chỉ là nhiệm vụ về môi trường và sức khỏe cộng đồng mà còn gắn chặt với quá trình chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết Net Zero. Kết luận số 75-KL/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, cũng đã xác định giải quyết ô nhiễm không khí là một nhiệm vụ trọng tâm, tạo định hướng quan trọng cho công tác khắc phục và cải thiện chất lượng không khí.
Vì vậy, để cải thiện tình trạng ô nhiễm không khí, cần tập trung tìm kiếm các giải pháp về công nghệ, kỹ thuật và nguồn lực tài chính để kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, kiềm chế sự gia tăng; từng bước khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường không khí trong các lĩnh vực giao thông, năng lượng, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp, nhất là tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh.
“Trong quá trình này, sự đồng hành của các bộ, ngành và địa phương, các cơ quan trong nước, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học trong thực thi hành động khắc phục ô nhiễm không khí trong những năm tới đây sẽ góp phần thiết thực vào nỗ lực chung khu vực và toàn cầu vì một môi trường an toàn, trong lành và phát triển bền vững,” ông Yên nêu quan điểm.
Về phía quốc tế, bà Ramla Khalidi - Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển các chính sách và cam kết của Việt Nam thành những hành động có tác động cụ thể.
Theo bà Ramla Khalidi, chất lượng không khí đang trở thành một phần trong tầm nhìn rộng hơn của Việt Nam về mô hình phát triển kinh tế mới, trong đó chuyển đổi xanh không chỉ là ưu tiên về môi trường mà còn là động lực cho năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là tập trung vào khâu triển khai./.
(Vietnam+)