Kiến nghị cho phép người dân hoán đổi diện tích đất liền kề khi bị thu hồi

Ngày 28/9, Hiệp hội Bất động sản TP HCM, viết tắt HoREA, gửi văn bản góp ý dự thảo Luật Đất đai sửa đổi tới các Ủy ban của Quốc hội cùng bộ, ngành liên quan. Trong 12 nhóm vấn đề được nêu, hiệp hội đặc biệt chú trọng quy định bồi thường, tái định cư cho những người có đất bị Nhà nước thu hồi. Theo VnExpress, điểm đáng chú ý là đề xuất cho phép người dân hoán đổi một phần đất liền kề đang sở hữu, nhằm có chỗ ở mới ngay tại nơi sinh sống. Cụ thể, nếu thửa đất bị thu hồi có mục đích sử dụng khác với một thửa đất liền kề còn lại, người dân được đề nghị hoán đổi diện tích tương đương. Phần đất được hoán đổi sẽ được chuyển sang cùng loại mục đích sử dụng với đất bị thu hồi, theo kiến nghị của HoREA. Người dân trong trường hợp này không phải nộp tiền sử dụng đất cho Nhà nước, thay vì chịu khoản chênh lệch như khi tự xin chuyển mục đích sử dụng hiện nay. Hiệp hội minh họa phương án bằng trường hợp ông A có căn nhà trên 200 m2 đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án. Ngay bên cạnh, ông còn một thửa đất nông nghiệp rộng 2.000 m2, hiện có mục đích sử dụng khác với khu đất ở. Nếu đề xuất được áp dụng, ông A có thể chuyển 200 m2 trong thửa đất nông nghiệp thành đất ở mà không phải đóng tiền sử dụng đất. Theo cách tính này, ông A có thể xây nhà trên phần đất vừa chuyển đổi và tiếp tục sinh sống tại địa phương, thay vì phải chuyển đi nơi khác. Ông cũng được bồi thường tài sản, chi phí di dời, đồng thời giữ lại 1.800 m2 đất nông nghiệp để tiếp tục sinh kế. Ví dụ được HoREA đưa ra cho thấy đề xuất không chỉ hướng tới chỗ ở, mà còn tính đến khả năng người dân duy trì hoạt động sản xuất sau thu hồi đất. Luật Đất đai 2024 quy định nguyên tắc bồi thường ưu tiên giao đất cùng mục đích sử dụng, hoặc bồi thường bằng loại đất khác nếu địa phương có quỹ đất phù hợp. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế để người dân tự chuyển đổi phần đất liền kề của mình thành đất ở miễn phí trong tình huống như vậy. Muốn chuyển đất vườn, đất rẫy sang đất thổ cư để xây nhà, người dân phải xin phép và nộp tiền chênh lệch. HoREA cho rằng khoản tiền phải nộp có thể trở thành rào cản tài chính lớn đối với những hộ muốn ở lại nơi quen thuộc sau khi giao đất cho dự án. Đề xuất hoán đổi, theo hiệp hội, nhằm đáp ứng nhu cầu bám trụ tại quê hương, đồng thời tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống và duy trì sinh kế. Cách tiếp cận này cũng gắn với tinh thần “mở” của Nghị quyết 254 do Quốc hội ban hành, khuyến khích địa phương linh hoạt hỗ trợ chỗ ở. Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, nhận định kiến nghị có thể giúp giải quyết bài toán tái định cư theo hướng đem lại lợi ích cho cả người dân lẫn Nhà nước. Người có đất bị thu hồi được ở lại địa phương theo nguyện vọng, đồng thời không phải gánh khoản tiền sử dụng đất cho phần diện tích chuyển đổi. Với chính quyền, phương án này có thể giảm áp lực chuẩn bị quỹ đất và quỹ nhà phục vụ tái định cư. HoREA cũng cho rằng nếu người dân có thể dùng phần đất liền kề để tạo chỗ ở mới, Nhà nước sẽ tiết kiệm khoản ngân sách lớn lẽ ra cần chi để bồi thường đất ở. Dù vậy, nội dung trong bài viết hiện là kiến nghị của hiệp hội gửi cơ quan chức năng để góp ý dự thảo, không phải cơ chế đã được áp dụng. Đề xuất tập trung vào trường hợp người dân còn đất liền kề, với diện tích hoán đổi tương đương đất bị thu hồi và không phải nộp tiền sử dụng đất.