Kinh tế đêm TPHCM: Cần cơ chế để doanh nghiệp, hộ kinh doanh cùng tham gia

Theo Sở Du lịch TPHCM, 9 tháng đầu năm, tổng thu từ khách du lịch ước đạt 282.696 tỷ đồng, tăng 43,4% so với cùng kỳ. Thành phố đón hơn 8,5 triệu lượt khách quốc tế, tăng 34,5%, trong khi khách nội địa đạt 39,565 triệu lượt, giảm 5,2%.

Đáng chú ý, doanh thu du lịch tăng nhanh hơn lượng khách quốc tế, trong khi thị trường nội địa giảm. Điều này cho thấy dư địa gia tăng mức chi tiêu của du khách vẫn là một trong những bài toán quan trọng của ngành du lịch.

Không phát triển kinh tế đêm bằng mọi giá

UBND TPHCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về tổ chức, hoạt động, quản lý và chính sách ưu đãi phát triển kinh tế ban đêm. Dự thảo do Sở Văn hóa và Thể thao xây dựng, dự kiến trình HĐND thành phố tại kỳ họp tới.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao, dự thảo nghị quyết được xây dựng với định hướng tạo cơ chế thuận lợi để thu hút, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, kinh doanh và phát triển các hoạt động kinh tế ban đêm; tăng cường liên kết giữa các ngành, lĩnh vực và địa bàn. Từ đó từng bước hình thành các sản phẩm, không gian và mô hình kinh tế ban đêm có chất lượng, mang bản sắc riêng của thành phố, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển du lịch, văn hóa và nâng cao sức hấp dẫn, năng lực cạnh tranh của TPHCM. 

Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu hồ sơ thành lập khu, tuyến, điểm kinh tế ban đêm phải có biên bản lấy ý kiến cư dân trong khu vực hoặc liền kề. Nội dung tham vấn gồm ranh giới, loại hình, thời gian hoạt động và giải pháp kiểm soát tiếng ồn, rác thải, giao thông, an ninh cũng như phương án chia sẻ lợi ích với cộng đồng.

Nếu hoạt động vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống cư dân hoặc nhận nhiều ý kiến không đồng thuận trong khu vực chịu tác động trực tiếp, đơn vị quản lý phải rà soát, đối thoại và báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét điều chỉnh, tạm dừng hoặc chấm dứt.

Ông Lê Trương Hiền Hòa, Phó Giám đốc Sở Du lịch TPHCM, cho biết ngành du lịch tiếp tục mở rộng không gian tiêu dùng và trải nghiệm của du khách thông qua kinh tế đêm. Lĩnh vực này hiện đóng góp khoảng 30% tổng doanh thu du lịch thành phố và giúp tăng mức chi tiêu của du khách khoảng 20-30% cho các dịch vụ ẩm thực, mua sắm, giải trí.

Thành phố định hướng liên kết kinh tế đêm với thương mại, bán lẻ, văn hóa và dịch vụ, đồng thời phân bổ không gian tổ chức sự kiện hợp lý, không dồn vào khu vực trung tâm và không khuyến khích các sản phẩm giá trị thấp, phát triển tự phát.

Theo ông Hòa, trong mô hình chính quyền hai cấp, chính quyền cấp xã sẽ trực tiếp vận hành sản phẩm. Theo dự thảo, đây cũng là cấp tiếp nhận phản ánh của cư dân, tổ chức đối thoại, hòa giải khi phát sinh xung đột với cơ sở kinh doanh. Vì vậy, năng lực quản lý tại chỗ sẽ có vai trò quan trọng.

Tạo điều kiện để doanh nghiệp tổ chức tour, đưa khách đến

Một khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM (HIDS) cho thấy trung bình mỗi khách quốc tế chi khoảng 50 USD cho các hoạt động ban đêm. Bài toán đặt ra là khai thác nguồn chi tiêu này nhưng không đánh đổi chất lượng sống của người dân

Ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó tổng giám đốc Vinagroup Travel, cho rằng TPHCM cần sàng lọc những mô hình kinh tế đêm làm theo phong trào, kém hiệu quả, thay vào đó tập trung vào các mô hình thực chất, tạo điều kiện để doanh nghiệp tổ chức tour và đưa khách đến.

Theo ông, hoạt động về đêm hiện vẫn tập trung tại một số tuyến phố như Đề Thám, Bùi Viện. Nếu tiếp tục dồn khách và dịch vụ vào lõi trung tâm, thành phố khó mở rộng quy mô thị trường, đồng thời gia tăng áp lực lên giao thông, môi trường và cư dân.

Ông Nguyễn Văn Mỹ, Chủ tịch Lửa Việt Tours, giảng viên Khoa Du lịch, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng để hiện thực hóa mô hình "thành phố không ngủ", TPHCM cần quy hoạch kinh tế đêm bài bản, có lộ trình và trách nhiệm rõ ràng.

Cụ thể, có thể điều chỉnh thời gian hoạt động từ 8h-17h sang 10h-22h, đồng thời cho phép một số dịch vụ hoạt động đến sáng hôm sau. Các không gian kinh tế đêm cần gần điểm tham quan, thuận tiện giao thông, bảo đảm an toàn và vệ sinh.

Ông đề xuất lấy ẩm thực làm mũi nhọn, phát triển chợ đêm, phố ẩm thực và khai thác vỉa hè theo hướng văn minh. Những mô hình này có thể tạo sinh kế cho nhiều hộ kinh doanh nhỏ mà không đòi hỏi vốn lớn như các tổ hợp giải trí.

"Chính quyền cần có những chính sách khuyến khích hấp dẫn để tạo ra không gian tiêu dùng, giải trí xứng tầm, không để du khách phải đi ngủ sớm", ông Mỹ nói.

Dù vậy, hoạt động kéo dài đến sáng và kinh doanh trên vỉa hè cũng dễ phát sinh tiếng ồn, rác thải, mất trật tự.

Theo nhiều chuyên gia, phát triển kinh tế đêm không chỉ là kéo dài thời gian hoạt động hay mở thêm điểm kinh doanh. Mỗi mô hình cần được lựa chọn theo khả năng thu hút khách, hiệu quả kinh tế và mức độ phù hợp với không gian đô thị, đồng thời có phương án quản lý cụ thể ngay từ khi thành lập.