Ký ức hai thập niên tân nhạc Hà Nội

Hình ảnh tờ nhạc ''Gò Đống Đa'' (Văn Cao), ''Giọt mưa thu'' (Đặng Thế Phong) đưa người xem trở về không khí tân nhạc thủ đô giai đoạn 1934-1954.

Một góc của trưng bày Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934-1954), diễn ra từ ngày 12 đến 30/9 tại Bảo tàng Hà Nội, thuộc khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội năm nay. Ảnh: Bảo tàng cung cấp

Dự khai mạc sự kiện có ''ngôi sao nhạc đỏ'' Tuyết Thanh, nhạc sĩ Mai Trung Kiên - con trai nhạc sĩ Văn Chung, người thuộc thế hệ tiên phong của nền tân nhạc Việt Nam, ca sĩ Quỳnh Hoa. Chương trình cũng thu hút nhiều người trẻ, mong muốn được tìm hiểu về đời sống âm nhạc Hà Nội một thời.

Sự kiện giới thiệu 102 bản nhạc gốc cùng các hiện vật, hình ảnh nhạc sĩ, ca sĩ, tái hiện sự phát triển của một thời kỳ tân nhạc Hà Nội.

Trong hình là bìa tờ nhạc Cô hàng cà phê do Nhà xuất bản Tinh Hoa (Huế) in lần thứ ba, năm 1954, Phi Hùng vẽ. Ca khúc được nhạc sĩ Canh Thân viết năm 1948 ở vùng kháng chiến Thanh Hóa thuộc Liên khu III.

Sự kiện giới thiệu 102 bản nhạc gốc cùng các hiện vật, hình ảnh nhạc sĩ, ca sĩ, tái hiện sự phát triển của một thời kỳ tân nhạc Hà Nội.

Tờ nhạc Ai về sông Tương, Phi Hùng vẽ bìa, Nhà xuất bản Tinh Hoa in năm 1953. Đây là bài hát lãng mạn đầu tiên của nhạc sĩ Văn Giảng, người vốn nổi tiếng với các bản hành khúc.

Ra đời từ giữa thập niên 1930, tân nhạc hay nhạc cải cách là một thể loại lấy nhạc ngữ phương Tây làm nền tảng, nhanh chóng thu hút giới trẻ đương thời. Ở Hà Nội, các buổi biểu diễn nhạc cải cách của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tuyên năm 1938 được xem là mốc khởi đầu cho nền tân nhạc Việt Nam.

Giọt mưa thu (1942) là một trong những bài hát tiêu biểu nhất của tân nhạc, do nhạc sĩ Đặng Thế Phong sáng tác trước khi mất ở tuổi 24, Bùi Công Kỳ soạn lời. Nhà xuất bản Tinh Hoa in tờ nhạc lần thứ 5 năm 1951, Nguyễn Khắc Vinh vẽ bìa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trương Quý cho biết việc kết hợp trình bày mỹ thuật, hình thức in bài hát thành tờ nhạc trở nên phổ biến từ đầu thập niên 1940. Ấn phẩm tiêu chuẩn có kích thước 44x28 cm, gập đôi, mặt trong in bản nhạc, bên ngoài được các họa sĩ trình bày đồ họa, thể hiện nội dung hoặc hình ảnh ca sĩ. Trong hai thập niên (1934-1954) có khoảng 2.000 bản nhạc được in.

Trích ca khúc 'Giọt mưa thu'

Trích ca khúc Giọt mưa thu do ca sĩ Thanh Thúy thể hiện. Video: YouTube Thanh Thúy

Ca khúc Gò Đống Đa được nhạc sĩ Văn Cao viết trong loạt hành khúc đề tài lịch sử khi tham gia nhóm Đồng Vọng. Nhà xuất bản Tinh Hoa in tờ nhạc lần thứ hai năm 1953, bìa của Phi Hùng.

Theo nhạc sĩ Giáng Son, những sáng tác của Văn Cao hay Lê Thương, Đoàn Chuẩn mang nỗi buồn của thời đại nhưng không bi lụy, vẫn gửi gắm niềm hy vọng vào tương lai. Điều này ảnh hưởng nhiều đến thế hệ nhạc sĩ sau này, trong đó có chị.

Tác phẩm Thu tàn do nhạc sĩ Văn An và Vũ Nhân sáng tác khi cùng trong ban nhạc Thanh Bình ở Hà Nội, giai đoạn 1950-1953. Tờ nhạc được Nhà xuất bản Lê Quang Vinh in năm 1953, Nguyên Cát trình bày. Hình bìa gồm ảnh hai tác giả và ca sĩ Tâm Vấn - giọng ca nổi tiếng đương thời.

Nhạc sĩ Giáng Son dành sự kính nể đến nhiều tên tuổi của nền tân nhạc thời kỳ đầu. Họ tự học thông qua băng đĩa, chuyển sang ghi nhạc trên hệ thống năm dòng kẻ thay vì chỉ dùng thang âm ngũ cung.

Bài Tình quê hương của nhạc sĩ Việt Lang ra đời năm 1946, lấy cảm hứng từ các đoàn quân Nam tiến sau ngày Nam Bộ kháng chiến. Tác phẩm mang âm hưởng ngũ cung Việt Nam, thịnh hành ở vùng tạm chiếm thời kháng chiến, có ảnh hưởng nhiều đến các nhạc sĩ viết về chủ đề quê hương. Tờ nhạc được Nhà xuất bản Thế giới (Hà Nội) in năm 1950.

Ca khúc Ảo ảnh chiều thu do Trần Văn Nhơn sáng tác năm 1949, khi ông là nhạc trưởng Ban Việt Nhạc của Đài phát thanh Hà Nội. Tờ nhạc được Nhà xuất bản Tinh Hoa in lần thứ nhất, bìa của Phi Hùng.

Nhà nghiên cứu Trương Quý chỉ ra các bài hát tân nhạc giai đoạn đầu thường ít dấu hỏi, ngã. Vì vậy, các câu nhạc thường trôi chảy, giai điệu ít khi phải ''ép'' theo các dấu này.

Nhạc phẩm Tiến về Hà Nội (1949) của Văn Cao. Trong tiến trình tân nhạc, ông cùng các tác giả như Đoàn Chuẩn - Từ Linh, Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh đã để lại những nét thẩm mỹ riêng cho âm hưởng Hà Nội.

Sự kiện còn giới thiệu một số hiện vật, như chiếc guitar Nardan No. 50 của gia đình ông Nguyễn Đình Tiếp (Hà Nội). Đàn được sản xuất tại Nhật Bản, giai đoạn 1950-1960, thuộc dòng nhạc cụ phương Tây được sử dụng ở Việt Nam đương thời.

Hộp nhạc cơ Regina, đĩa 15 inch, một lược, được sản xuất tại Rahway, New Jersey, Mỹ khoảng năm 1895-1900, bằng gỗ và kim loại. Đi kèm là một đĩa nhạc được đặt chế tác riêng ở Mỹ để trình diễn tác phẩm Tiến quân ca của nhạc sĩ Văn Cao. Hiện vật do một nhà sưu tập tư nhân tại Hà Nội sở hữu.

Ca sĩ Quỳnh Hoa thể hiện ca khúc 'Hà Nội 49'

Ca sĩ Quỳnh Hoa thể hiện ca khúc Hà Nội 49 (Trần Văn Nhơn) tại sự kiện. Video: Phương Linh

Phương Linh