Cần cẩn trọng với tập thể hình - Ảnh: P.A
Những nghiên cứu gần đây ghi nhận nguy cơ đột tử đáng lo trong giới thể hình, đặc biệt ở vận động viên chuyên nghiệp. Với người tập gym thông thường, bằng chứng cảnh báo tập trung vào nhóm sử dụng các chất tăng cơ.
Rủi ro cao với người tập thể hình chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư
Nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa European Heart Journal mới đây đã khảo sát 20.286 nam vận động viên từng dự giải thuộc Liên đoàn Thể hình và Fitness quốc tế (IFBB), giai đoạn 20 năm qua. Trong khoảng thời gian này, nhóm nghiên cứu ghi nhận 121 người tử vong, trong đó 46 trường hợp được phân loại là đột tử do tim, chiếm 38%.
Tỉ lệ đột tử do tim ở nhóm VĐV chuyên nghiệp đạt 193,63 ca/100.000 vận động viên/năm, so với 11,84 ở nhóm nghiệp dư.
Đáng chú ý, 11 người đột tử do tim trong giai đoạn còn thi đấu có tuổi trung bình 34,7. Đây là tuổi của nhóm tử vong, không phải tuổi thọ trung bình giới thể hình. Một số trường hợp xảy ra khi tập luyện hoặc gần thời điểm thi đấu.
Bác sĩ Marco Vecchiato - chuyên gia y học thể thao Đại học Padova, Ý, người chủ trì nghiên cứu - chỉ ra những thực hành có thể gây nguy hiểm: tập sức mạnh cực độ, hạn chế ăn nghiêm ngặt, giảm cân nhanh, làm mất nước và sử dụng chất tăng thành tích.
“Những cách làm này có thể tạo áp lực đáng kể lên hệ tim mạch”, ông nói với Hội Tim mạch châu Âu. Theo ông, vận động viên chuyên nghiệp có thể tiếp xúc lâu hơn với những thực hành này, dưới áp lực phải đạt hình thể cực đoan.
Nguy cơ cũng xuất hiện ở nữ giới. Nghiên cứu tiếp theo của nhóm Padova, công bố trực tuyến tháng 10-2025, khảo sát 9.447 nữ vận động viên, ghi nhận 32 người tử vong, trong đó 10 trường hợp đột tử do tim.
Tỉ lệ ở nữ chuyên nghiệp là 53,98 ca/100.000 vận động viên/năm, so với 2,48 ở nhóm nghiệp dư. Tuy nhiên, số ca ít khiến ước tính còn nhiều bất định.
Nguyên nhân do thuốc
Đi tìm nguyên do của tỉ lệ đột tử cao đáng sợ này, dữ liệu tập trung vào đối tượng người sử dụng steroid đồng hóa androgen, thường gọi là AAS, để tăng cơ. Nghiên cứu trên JAMA năm 2024 theo dõi 1.189 nam giới bị phát hiện dùng AAS tại các trung tâm thể hình Đan Mạch, so với 59.450 người đối chứng.
Sau khoảng 11 năm, nguy cơ tử vong ở nhóm dùng AAS cao 2,81 lần, cho thấy một trong những "thủ phạm" dẫn đến rủi ro cao với người tập thể hình có thể là loại thuốc này.
Nhiều người tập thể hình trả giá vì AAS - Ảnh minh họa
Năm 2025, nghiên cứu trên Circulation phân tích bệnh tim mạch trong cùng quần thể Đan Mạch. Người dùng AAS có nguy cơ nhồi máu cơ tim cao gấp 3 lần, rối loạn nhịp 2,26 lần, bệnh cơ tim 8,9 lần và suy tim 3,63 lần so với nhóm đối chứng, sau điều chỉnh thống kê.
Một nghiên cứu khác trên JAMA Network Open năm 2025 khảo sát 164 người tập thể thao phong trào, gồm người đang dùng, từng dùng và không dùng AAS.
Theo đó, người đang dùng AAS có nhiều cơ, ít mỡ hơn nhưng tỉ lệ mang mảng xơ vữa động mạch vành chưa vôi hóa là 23,8%, so với 10,3% ở nhóm không dùng. Thời gian sử dụng tích lũy dài hơn liên quan chức năng tim kém hơn, cho thấy hình thể săn chắc có thể che khuất những bất thường bên trong.
Các rủi ro liên quan đến thể hình - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Khả năng hồi phục vẫn được nghiên cứu. Công trình trên Open Heart năm 2025 theo dõi 32 người dùng AAS và 13 người tập sức mạnh không dùng ghi nhận cấu trúc, chức năng tim có dấu hiệu cải thiện ở người đã ngừng sử dụng. Tuy nhiên, mẫu nhỏ chưa cho phép khẳng định mọi tổn thương đều hồi phục.
Các số liệu đột tử cũng cần được đọc thận trọng. Nghiên cứu vận động viên dựa vào thông tin tử vong công khai, có thể bỏ sót người ít tên tuổi; hồ sơ khám nghiệm hạn chế khiến một số nguyên nhân phải phân loại gián tiếp.
Với người tập thông thường, Hội Tim mạch Mỹ khẳng định tập sức mạnh phù hợp có lợi cho huyết áp, đường huyết và mỡ máu. Tuyên bố khoa học năm 2023, do chuyên gia Amanda Paluch thuộc Đại học Massachusetts Amherst cùng các đồng nghiệp thực hiện, nhấn mạnh tăng mức tập từ từ và đánh giá sức khỏe khi có bệnh lý liên quan.
Bác sĩ Vecchiato đề nghị tăng sàng lọc tim mạch và tư vấn trong giới thể hình, kể cả người còn trẻ, trông khỏe mạnh; đồng thời tăng giáo dục và kiểm soát chất tăng thành tích.
Công bố những môn thể thao giúp tăng nhiều tuổi thọ, có pickleball không?Cầu lông, môn thể thao quen thuộc với người Việt, đứng thứ hai trong một nghiên cứu về tuổi thọ, chỉ sau tennis (quần vợt). Trong khi đó, pickleball hoàn toàn "biến mất" trong danh sách.