Bìa tiểu thuyết kinh điển Anna Karenina của đại văn hào Lev Tolstoy - Ảnh: NXB
Điểm đặc biệt, theo lời nhà xuất bản, đây là lần đầu tiên, độc giả Việt Nam đọc Anna Karenina bản tiếng Việt dịch trực tiếp từ nguyên tác tiếng Nga.
Kiệt tác văn học của nhân loại
Tiểu thuyết Anna Karenina là một trong những tiểu thuyết lớn của nhân loại, cùng với Chiến tranh và hòa bình đã làm nên tên vị trí khó lay chuyển của Lev Tolstoy trong nền văn chương thế giới.
Không chỉ là tác phẩm tiêu biểu của văn học Nga, từ lâu tiểu thuyết Anna Karenina đã xếp vào hàng kinh điển, là tác phẩm được khuyến đọc và chắc chắn không xa lạ gì với tin đồ văn chương.
Được Lev Tolstoy viết và xuất bản trong khoảng thời gian từ 1873 đến 1877, tác phẩm xoay quanh cuộc đời Anna Karenina, một phụ nữ xinh đẹp, thông minh, nhưng tất cả điều đó không mang lại cho nàng đời sống hạnh phúc.
Đỉnh điểm là cái kết bi kịch và có thể là một trong những cái kết ấn tượng nhất lịch sử văn chương.
Với nghệ thuật phân tích tâm lý bậc thầy, Tolstoy không xây dựng nhân vật theo kiểu rập khuôn mà để họ hiện lên với những mâu thuẫn, khát vọng, ích kỷ, yếu đuối và cả những lựa chọn khó khăn. Chính cách tiếp cận nhân vật đa chiều góp phần tạo ra một nhân vật phức tạp, sống động và đa đoan như Karenina.
Suốt 150 năm kể từ khi ra đời, tiểu thuyết Anna Karenina liên tục được tái bản, dịch sang nhiều ngôn ngữ và đưa vào chương trình giảng dạy tại các trường học trên khắp nơi trên thế giới. Dung lượng các trang nghiên cứu tác phẩm này có lẽ đã vượt cả dung lượng khá đồ sộ của chính tác phầm.
Tiểu thuyết này cũng được chuyển thể thành nhiều loại hình nghệ thuật, từ điện ảnh, sân khấu đến múa ballet. Hình tượng Anna trở thành một trong những nhân vật nữ có sức ảnh hưởng sâu rộng trong văn học và nghệ thuật thế giới.
Tiểu thuyết Anna Karenina và dịch giả Lê Đức Mẫn
Theo thông tin từ Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, riêng ở nước ta Anna Karenina đã có lịch sử tiếp nhận kéo dài gần một thế kỷ. Kể từ năm 1937, nhà văn Vũ Ngọc Phan bắt đầu dịch tác phẩm và đăng tải trên tạp chí Pháp Việt ở Hà Nội và báo Tràng An ở Huế. Đến năm 1944, bản dịch được in thành sách với tên Anna Kha Lệ Ninh.
Năm 1973, độc giả miền Nam tiếp cận tác phẩm này qua bản dịch Anna Karénine của Mạc Thái Phong, dịch từ bản tiếng Pháp của Henri Mongault, do Nhà xuất bản Đất Sống ấn hành. Năm 1978, ra mắt một bản dịch khác của hai dịch giả Nhị Ca và Dương Tường, dựa trên bản tiếng Anh và tiếng Pháp.
TIN LIÊN QUAN
Tiểu thuyết 'Bệnh nhân người Anh' tái xuất với bản dịch mới
Tiểu thuyết của Kawabata lần đầu được dịch sang tiếng Việt
Như vậy, trước ấn bản của dịch giả Lê Đức Mẫn, Anna Karenina đã có ba bản dịch tiếng Việt được giới thiệu đến độc giả, nhưng chưa có bản nào được dịch trực tiếp từ nguyên tác tiếng Nga.
Dẫu các bản dịch trước đây được đánh giá cao, đã giúp độc giả Việt Nam tiếp cận được một trong những kiệt tác văn chương của thế giới, nhưng việc có thêm một bản dịch mới dịch trực tiếp từ nguyên tác là một điều đáng quý và xứng đáng đối với một tiểu thuyết như Anna Karenina.
Với ngàn trang văn, Anna Karenina là thách thức cho bất kỳ dịch giả nào đeo đuổi công việc nhọc nhằn là tái hiện thứ ngôn ngữ Nga của thế 19 sang tiếng Việt hiện đại.
Bắt đầu từ năm 2019, dịch giả Lê Đức Mẫn tiến hành dịch toàn bộ tiểu thuyết từ tiếng Nga sang tiếng Việt. Công việc kéo dài ba năm, với khối lượng đòi hỏi sự kiên trì trong việc xử lý nhiều yếu tố nhất là yếu tố văn hóa đặc trưng của nguyên tác.
Trong lời người dịch, ông bày tỏ "ngay từ đầu, tôi không hề có ý định dịch tác phẩm này. Tôi nghĩ nó đã có vị trí hàng đầu trên thế giới, đã chiếm được trái tim của độc giả cả nước suốt thế kỷ qua, đã ở "chiếu trên" trong nền văn học dịch Việt Nam bởi nó được chuyển tải sang tiếng Việt qua ngòi bút của các dịch giả điêu luyện."
Ông thận trọng khi đánh giá thành quả của mình, không dám khẳng định bản dịch vượt qua những người đi trước, mà cho biết đã cố gắng hết sức để chuyển tải tác phẩm tốt nhất trong khả năng bản thân.
Bộ Anna Karenina gồm hai tập, do Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam phát hành toàn quốc từ tháng 10-2026 với tổng dung lượng trên 1.000 trang.
Việc xuất bản Anna Karenina lần tạo cơ hội để độc giả tiếp cận tác phẩm qua ngôn ngữ nguyên tác, đồng thời ghi nhận đóng góp của một dịch giả có nhiều năm gắn bó với văn học Nga.
Dịch giả Lê Đức Mẫn sinh năm 1941 tại Duy Tiên, Hà Nam. Ông bắt đầu học tiếng Nga từ năm 1960 tại Khoa Ngoại ngữ, Trường đại học Sư phạm Hà Nội.
Sau khi tốt nghiệp, ông công tác và giảng dạy tại Trường đại học Ngoại ngữ Hà Nội (nay là Trường đại học Hà Nội), gắn bó với nơi này từ năm 1966 đến khi nghỉ hưu năm 2002. Trong thời gian công tác, ông có hơn 20 năm đảm nhiệm vị trí trưởng bộ môn dịch thuật, khoa tiếng Nga.
Lê Đức Mẫn đã dịch hơn 40 tác phẩm văn học từ tiếng Nga sang tiếng Việt, trong đó có nhiều tác phẩm đáng chú ý như Trường ca Ác quỷ của Mikhail Lermontov, Và nơi đây bình minh yên tĩnh của Boris Vasilyev, Những người thích đùa của Azit Nexin, Giáo đoàn nhà thờ của Nikolai Leskov và Dân du mục của Ylias Yersenberlin.
Bên cạnh đó, ông còn dịch hàng trăm bài thơ của Pushkin và nhiều tác giả Nga khác. Năm 2017, Hội Nhà văn Việt Nam trao tặng ông giải thưởng trong lĩnh vực dịch thuật với tác phẩm Khổ vì trí tuệ của Aleksandr Griboedov.
Ballet Anna Karenina cháy vé4.000 vé cho 5 đêm diễn vở ballet ‘Anna Karenina’ của nhà hát Eifman Ballet (Nga) tại Hà Nội và TP.HCM cuối tháng 11 và đầu tháng 12 đã bán hết chỉ sau hơn 2 tuần mở bán.