Từ khoảng tháng 10 đến tháng 2 năm sau, mùa mưa bão bắt đầu kéo đến khiến hoạt động du lịch chững lại, nhiều hộ ở Nhơn Hải, Nhơn Lý phải thu hẹp kinh doanh, quay về nghề biển hoặc tìm việc làm thuê. Với những người đã vay vốn mua ca-nô, mở dịch vụ, đây còn là quãng thời gian phải xoay xở với những khoản đầu tư chưa thể thu hồi.
Chiếc ca-nô nằm bờ, tàu cá không còn
Sự sôi động của những đoàn khách chỉ kéo dài trong vài tháng biển đẹp. Từ cuối năm, khi gió mùa bắt đầu mạnh hơn, những chuyến ca-nô thưa dần. Có ngày bến biển chỉ còn lác đác vài nhóm khách. Những chiếc ghế nhựa xếp gọn dưới mái hiên, các bè nổi nằm yên trên mặt nước. Không khí vội vã của mùa hè dần nhường chỗ cho sự trầm lắng quen thuộc của làng biển.
Với những hàng quán nhỏ, khó nhất là tính lượng nguyên liệu mỗi ngày. Nhập nhiều thì sợ tồn hàng, nhập ít lại không đủ nếu bất ngờ có đoàn khách. Vì vậy, có hộ mở cửa cầm chừng hoặc chỉ chuẩn bị món khi đã có người đặt trước. Bà Bích, bán bánh xèo hải sản ở Nhơn Hải đã quen với vòng lặp ấy nhiều năm nay. Mùa khách đông, quán của bà luôn đỏ lửa. Hải sản nhập về đến đâu tiêu thụ đến đó. Nhưng khi biển động, khách giảm, việc buôn bán cũng chậm lại thấy rõ. “Khách ít thì ngồi chơi. Hải sản vẫn phải mua, tiền điện vẫn đóng. Có hôm bán không được bao nhiêu”, bà nói rồi nhìn ra khoảng sân trước quán đang vắng người.
Từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau, nhiều cư dân Nhơn Hải, Nhơn Lý quay lại những công việc gắn với biển. Người còn tàu thuyền, ngư cụ tranh thủ ra khơi khi thời tiết thuận lợi. Người nhận việc làm thuê tại chỗ, người tìm đến các thành phố lớn kiếm việc tạm thời. Có điều, mùa cao điểm du lịch cũng là thời điểm nghề đánh bắt cho sản lượng ổn định. Nên nếu đánh đổi những ngày biển êm để làm du lịch thay vì ra khơi, nhiều người phải căn ke tính toán được mất. Tới lúc du lịch thấp điểm, thì đi biển cũng vào mùa bão. Có chuyến đủ chi phí, có chuyến gần như không có lãi. Việc làm thuê cũng lúc có lúc không.
Chiếc ca-nô của anh Lê Văn Nam nằm im bên mép nước. Mùa hè, đây là phương tiện đưa khách ra Kỳ Co gần như mỗi ngày. Có hôm khách đông, anh chạy liên tục từ sáng đến chiều. Nhưng khi biển bước vào mùa ít khách, bến vắng dần. Chiếc ca-nô cũng thưa những chuyến ra vào.
Giống nhiều người dân ở Nhơn Lý, anh Nam từng sống bằng nghề biển. Vài năm trước, khi du lịch phát triển mạnh, anh quyết định vay vốn mua ca-nô cao tốc để chuyển sang chở khách. Đó là một quyết định lớn với gia đình. Để có đủ tiền đầu tư, anh bán chiếc tàu cá cùng nhiều ngư cụ đã gắn bó nhiều năm. Những mùa du lịch thuận lợi, khoản đầu tư ấy mang lại nguồn thu đáng kể. Nhưng khi khách giảm, bài toán mưu sinh trở nên khó khăn hơn.
Khó khăn nằm ở chỗ con đường quay lại nghề cũ giờ không còn dễ dàng. Chiếc tàu cá đã bán, lưới cũng không còn đủ. Muốn đi biển trở lại phải đầu tư từ đầu, một điều không dễ với những gia đình đang gánh thêm khoản vay từ hoạt động du lịch. Ở làng chài, nhiều hộ vẫn giữ lại tàu thuyền và ngư cụ. Khi khách thưa, họ còn có thể quay về biển kiếm thêm thu nhập. Nhưng với những người đã dồn toàn bộ vốn liếng sang nghề mới, khả năng xoay xở phụ thuộc vào việc tìm khách lẻ, nhận thêm việc thời vụ hoặc trông chờ vào những nguồn thu khác. Ngồi nhìn chiếc ca-nô neo ở bến, anh Nam kể về những thanh niên trong làng mà anh quen biết. “Đến mùa này thất nghiệp khá nhiều. Đứa thì dắt díu nhau vào Sài Gòn làm thuê, đứa thì ở nhà thức đêm ngủ ngày, loay hoay không biết ngày mai tính sao”, anh nói.
Trường hợp của anh Nam cho thấy, chuyển sang du lịch không đồng nghĩa với một sinh kế vững vàng. “Nợ ngân hàng thì tháng nào cũng phải trả. Ca-nô có chạy hay nằm bờ thì khoản đó vẫn còn nguyên”, anh Nam nói. Trong các nhà hàng, đèn điện vẫn sáng, hóa đơn điện nước vẫn đều đặn gửi về, còn chủ cơ sở vẫn phải xoay xở duy trì từng căn phòng dù nhiều ngày không có khách ghé qua. Những căn homestay mới xây đôi khi đóng cửa im lìm giữa buổi chiều, hàng ghế trước quán ăn còn trống nhiều hơn số khách ngồi. Người làm công trong nhà hàng, cơ sở lưu trú bị cắt giảm ngày công, thu nhập bấp bênh, không ít người trẻ phải rời quê tìm việc ở các khu công nghiệp hoặc thành phố lớn.
Ít ai ở đây nói cụ thể gia đình mình hụt bao nhiêu tiền mỗi tháng. Nhưng chỉ cần mùa du lịch chững lại, nhịp sống kinh tế của cả cộng đồng cũng chậm theo.
Cầm chừng chờ mùa du lịch tiếp
Khi khách thưa, nhiều hộ ở Nhơn Hải, Nhơn Lý giảm hoạt động hoặc tạm đóng cửa. Người còn nghề biển tranh thủ ra khơi khi thời tiết thuận lợi; người khác nhận việc làm thuê hoặc chờ cơ sở kinh doanh mở cửa trở lại.
Đứng bên chiếc ca-nô neo tại bến, anh Nguyễn Thảo, người làm dịch vụ đưa khách tham quan Hòn Khô ở Nhơn Hải cho biết, mùa cao điểm mỗi ngày anh có thể chạy nhiều chuyến. Từ khoảng tháng 10, lượng khách giảm, anh trở lại nghề biển của gia đình. Buổi sáng, anh cùng bạn thuyền thả lưới gần bờ; chiều về tranh thủ bảo dưỡng động cơ, chuẩn bị cho mùa du lịch năm sau. “Làm du lịch phải biết sống cùng mùa thấp điểm. Không thể chỉ ngồi chờ khách được”, anh nói.
Cách đó không xa, anh Toàn, chủ một nhà nghỉ cũng có những nỗi lo riêng. Những căn phòng từng kín lịch vào mùa hè nay chỉ đón lác đác vài nhóm khách cuối tuần. Anh tận dụng thời gian sửa sang cơ sở lưu trú, thay chăn ga và học thêm cách quảng bá trên mạng xã hội. Theo anh, doanh thu mùa thấp điểm gần như không đủ bù chi phí vận hành, nhưng vẫn phải duy trì cơ sở để đón khách khi mùa mới bắt đầu. Việc sửa sang, thay chăn ga hay cập nhật thông tin trên mạng không bảo đảm sẽ có thêm khách ngay, nhưng nếu bỏ mặc cơ sở suốt nhiều tháng thì đến mùa cao điểm cũng khó đón khách trở lại. Bởi vậy, khoảng thời gian ít khách vừa là lúc giảm hoạt động, vừa là lúc các chủ cơ sở phải chuẩn bị cho mùa sau trong điều kiện nguồn thu hạn chế.
Những cách xoay xở ấy không giống nhau. Người còn thuyền, lưới có thể dựa vào nghề biển; người đã dồn vốn vào ca-nô, nhà hàng hay lưu trú phải tìm cách duy trì công việc trong thời gian chờ khách. Một số lao động trẻ chọn đi nơi khác làm thuê khi công việc tại quê nhà không đủ sống. Mùa thấp điểm vì thế cho thấy khoảng cách giữa cơ hội kiếm tiền trong những tháng đông khách và khả năng duy trì sinh kế quanh năm. Đối với những người đã đặt cược tương lai vào du lịch, nỗi lo không nằm ở những tháng ngày đông khách, mà ở việc làm sao vượt qua mùa vắng khách để giữ được nghề và giữ được nguồn sống cho gia đình.
(Còn nữa)
Làng chài trong khúc quanh sinh kế (kỳ 1)
Bài và ảnh: TÙNG LƯƠNG