Lăng mộ thân phụ Nam Phương Hoàng hậu bị lãng quên - Thanh Niên

Lăng mộ Long Mỹ Quận công Nguyễn Hữu Hào, thân phụ Nam Phương Hoàng hậu (vợ vua Bảo Đại), dường như đang dần chìm vào lãng quên giữa lòng Đà Lạt.

Ông Nguyễn Hữu Hào là thân phụ của bà Nguyễn Hữu Thị Lan (vợ vua Bảo Đại, được tấn phong là Nam Phương Hoàng hậu).

Sau khi ông mất (1937), Nam Phương Hoàng hậu xây dựng lăng mộ cho cha trên một ngọn đồi thông rộng 4 ha gần thác Cam Ly thuộc phường Cam Ly - Đà Lạt (Lâm Đồng) hiện nay. Với kiến trúc hài hòa cảnh quan xung quanh, khu lăng mộ này từng được tỉnh Lâm Đồng cũ xếp vào danh mục có tiềm năng phát triển du lịch. Thế nhưng hiện nay lăng mộ dường như rơi vào lãng quên, nằm im lìm, cảnh quan xuống cấp, trở nên hoang vu.

Hương tàn bàn lạnh

Lối chính vào lăng nằm cạnh giao lộ Hoàng Văn Thụ - Nguyễn Đình Quân với cổng là 4 trụ biểu bằng bê tông hiện đã ám đen vì rong rêu tích tụ. Con đường được gọi là Nhất Chính đạo gồm 158 bậc thang lên sân tế có nhiều bậc nứt vỡ gạch đá, phủ kín cỏ dại mọc; từ sân tế đi 13 bậc thang lên sân chầu, từ sân chầu đi 20 bậc thang lên nhà mộ cũng phủ rêu xanh, cỏ dại cùng lá thông rụng dày. Toàn bộ mặt nền lăng, sân lăng phủ kín màu rong rêu; hàng rào đá bao quanh cũng có nhiều vết nứt, có dấu hiệu sụt lún.

Nhà mộ là một khối nhà lớn bằng đá và bê tông đã có một số vết nứt được trám tạm bằng xi măng; trong nhà mộ gồm 2 phần mộ 2 bên, tạc bằng đá xanh, chạm khắc hoa văn, cao hơn mặt nền khoảng 30 cm; giữa 2 ngôi mộ có bàn lớn thờ cúng. Trong 2 ngôi mộ, ngôi bên phải là mộ ông Nguyễn Hữu Hào, ngôi còn lại để dành cho vợ ông là bà Lê Thị Bình. Nhưng khi bà Bình từ trần (năm 1964) tại Pháp, bà được an táng ở ngoại ô Paris.

Có mộ, có bàn cúng, có nhà bia nhưng việc thờ cúng gần như bị bỏ mặc. Thi thoảng có du khách thập phương mang hoa và trái cây đến thắp hương cho người đã khuất; nhiều lần do không ai thay nên bình hoa héo úa, hương tàn bàn lạnh, ly chén đổ vỡ. Đôi lúc, vài người thiếu ý thức đến đây ăn uống để vương vãi đồ thừa, rác thải xung quanh lăng.

Đưa lăng vào danh mục kiểm kê di tích

Năm 2009, UBND tỉnh Lâm Đồng (cũ) cấp giấy chứng nhận đầu tư cho Công ty CP dịch vụ du lịch Đà Lạt (Dalat TSC) đầu tư dự án nâng cấp, cải tạo khu du lịch thác Cam Ly và lăng Nguyễn Hữu Hào (gọi tắt là dự án) với số vốn 200 tỉ đồng, tổng diện tích gần 37,6 ha.

Trước thời điểm dự án bắt đầu, lăng Nguyễn Hữu Hào sau thời gian được hương khói ban đầu thì đã dần trở nên hoang vắng do điều kiện lịch sử. Lăng không được kiểm kê để đưa vào danh mục di tích của Lâm Đồng nên không được phân bổ kinh phí chăm sóc, nâng cấp sau hàng chục năm nằm hoang hóa giữa rừng.

Do vậy, khi dự án được tỉnh Lâm Đồng chấp thuận, người dân kỳ vọng sẽ giúp địa điểm này trở thành một điểm đến tham quan đặc sắc. Tuy nhiên, dự án chậm tiến độ kéo dài, lăng Nguyễn Hữu Hào tiếp tục bị "ngó lơ", không được đầu tư tôn tạo, nâng cấp thành điểm đến tham quan.

Dự án kéo dài 12 năm nhưng lăng Nguyễn Hữu Hào vẫn trong tình trạng "bất động". Đến tháng 1.2021, tỉnh Lâm Đồng thu hồi dự án vì chậm tiến độ theo. Lăng tiếp tục bị "bỏ quên", nằm im lìm đến nay.

Theo Sở VH-TT-DL tỉnh Lâm Đồng, từ năm 2021 (thời điểm dự án bị thu hồi), tỉnh chưa giao cho doanh nghiệp nào quản lý trực tiếp lăng Nguyễn Hữu Hào; Sở vẫn quản lý theo chức năng nhiệm vụ về lĩnh vực di sản văn hóa. Khu lăng này tiếp tục trong tình trạng vắng vẻ, không được trông coi, bảo vệ thường xuyên.

Ngày nay, người đến đây chủ yếu các bạn trẻ đi du lịch, biết thông tin lăng Nguyễn Hữu Hào qua mạng xã hội nên tìm đến viếng; người dân địa phương đến dạo hóng mát; các cặp đôi diện trang phục truyền thống chụp ảnh cưới vì yêu thích cảnh quan của lăng, chứ không hề có một biển chỉ dẫn hay thông tin giới thiệu nào của cơ quan chức năng địa phương.

Cũng theo Sở VH-TT-DL tỉnh Lâm Đồng, lăng Nguyễn Hữu Hào nằm trong khu vực bảo vệ của di tích danh lam thắng cảnh cấp quốc gia thác Cam Ly. Hiện lăng chưa được xếp hạng là di tích cấp quốc gia hoặc cấp tỉnh.

Trong thời gian tới, Sở sẽ tham mưu đưa lăng Nguyễn Hữu Hào vào danh mục kiểm kê di tích của tỉnh. Nếu lăng đáp ứng đủ các tiêu chí theo quy định của luật Di sản văn hóa hiện hành thì đơn vị sẽ tham mưu UBND tỉnh hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định công nhận di tích. Đồng thời, Sở cũng cho biết đã có dự án sửa chữa và cải tạo lăng Nguyễn Hữu Hào năm 2026 nhằm tu bổ, tôn tạo, phát huy giá trị của khu này.