Vợ chồng Thào cũng rời bản vùng biên của Lai Châu một ngày cuối tháng 10, khi đã thu hoạch xong 40 bao lúa trên nương. Chuyến xe khách chạy đêm đưa vợ chồng người Dao xuống bến Mỹ Đình. Theo địa chỉ người tuyển dụng hướng dẫn, họ tìm đến công trường xây dựng ở Thường Tín cũ - vùng ngoại thành cách trung tâm hơn 40 cây số. Nơi những giàn giáo chọc thẳng lên trời, xe tải chở vật liệu, máy xúc hoạt động hết công suất cho kịp tiến độ hình thành khu đô thị mới.
Vợ chồng họ mang theo căn cước đến gặp bên tuyển dụng nộp hồ sơ. Thào gần 30 tuổi, có chứng chỉ nghề và kinh nghiệm gần chục năm lái máy xúc công trường, sau buổi thử tay nghề được nhận vào làm việc. Ly, vợ anh 25 tuổi, trở thành thợ phụ chuyên buộc sắt thi công. Họ vẫn đang trong thời gian thử việc với mức lương 85% theo Bộ luật Lao động, tương đương mức hơn 10 triệu đồng cho vợ và 15 triệu cho chồng.
Nhiều năm lái máy xúc, Thào thường đi theo các công trường xây dựng, cầu đường trên Lai Châu, thi thoảng theo công trình xuống Hưng Yên, Bắc Ninh. Mỗi tháng anh nhận 13-14 triệu đồng, được nuôi cơm ba bữa. N
Mỗi sáng vào ca, anh gặp nhiều đồng hương hoặc người vùng lân cận trên công trường. Họ nhận ra nhau qua biển số xe 11, 22, 23, 25. Không biết tên, cũng không có thời gian trò chuyện, họ chỉ kịp gật đầu chào bằng đôi ba câu tiếng dân tộc mình.
Công nhân trên công trường xây dựng ở Hà Nội, tháng 5/2026. Ảnh: Giang Huy
Vợ Thào cất bộ quần áo vải chàm vẫn mặc khi ngồi khâu vá, đi nương hàng ngày, thay bằng bộ quần áo công nhân. Quần áo vải thô cứng ngày đầu còn làm cô hơi khó chịu, bây giờ đã quen. Trên công trường ai cũng na ná nhau, đều mặc đồng phục màu xanh đậm, mũ bảo hộ vàng cắm cúi buộc sắt.
Hàng loạt dự án hạ tầng, xây dựng, giao thông vào giai đoạn nước rút khiến các công trường càng cần kíp nhân công, từ thợ phụ đến lao động kỹ thuật lành nghề. Trong gần 8.000 chỉ tiêu tuyển dụng phiên giao dịch việc làm chuyên đề xây dựng, giao thông, cơ khí của Hà Nội cuối tháng 10 có hơn 77% rao mức thu nhập từ 15 triệu đồng trở lên, song doanh nghiệp vẫn khó tìm người.
Đó là con số được tổng hợp chính thức, chưa kể những lao động được giới thiệu đến thẳng đến công trường. Chuyên viên tuyển dụng một số đơn vị cho biết miền núi phía Bắc, nông thôn vẫn là nơi cung cấp nguồn lao động lớn. Ngoài trực tiếp tìm kiếm, nhân sự thông qua giới thiệu nội bộ, mạng lưới cộng tác viên đăng bài trên mạng xã hội. Tuyển dụng sẵn sàng tiếp nhận lao động chưa có kinh nghiệm và đào tạo thêm để nâng tay nghề.
Gần công trường xây dựng ven đô, những tấm bảng tuyển dụng cỡ lớn đặt bên đường trục, trên đê, ven đường - những nơi bắt mắt. Có dự án rao tuyển hàng nghìn lái xe, lái máy với mức thu nhập 18-23 triệu đồng, chưa kể phúc lợi, hỗ trợ ăn ở và đào tạo bổ túc tay nghề trong 15 ngày.
Nhưng tấm bảng tuyển dụng cỡ lớn được đặt trên các đường trục nơi đông người qua lại. Ảnh: Hồng Chiêu
Thào tìm thấy công việc mới ở cách quê nhà hơn 500 cây số sau lần lướt video trên mạng xã hội. Người đăng bài nói chỉ cần qua kiểm tra tay nghề sẽ được nhận, thu nhập 18-20 triệu đồng mỗi tháng. Vợ chồng bàn nhau rồi dành chục ngày thu vén trước khi rời bản. Thào kiểm tra lại vách liếp, chèn những chỗ hở trước khi gió mùa đông bắc về. Mang con trai 8 tuổi sang gửi ông bà, người cha phần nào yên dạ khi thằng bé học bán trú có thầy cô chăm lo.
Anh kể một số hàng xóm đã rời bản xuống thành phố từ hồi đầu năm. Một nửa trong số họ đi công ty ở Bắc Ninh, nửa còn lại vào công trường xây dựng ở Hà Nội. Những ngày đầu, vợ chồng Thào ở nhờ phòng trọ của người quen cùng bản thuê giáp công trường. Hàng chục nghìn công nhân đổ dồn về cùng lúc, một phần ở trong ký túc xá, một phần thuê trọ trong các thôn xóm quanh vùng.
Trưa nắng tháng 11, anh Chua vừa tan làm trong bộ đồng phục bảo hộ lấm bụi công trường, vẫn chạy xe máy khắp ngõ ngách trong làng tìm phòng trọ cho cặp vợ chồng là đồng hương ở Lai Châu vừa xuống làm việc.
Chua nhỏ người nhưng rắn rỏi, đôi tay chai sần, gần một năm trước vẫn là nông dân quen đi nương rừng, nay đã là một phần trong làn sóng lao động dịch chuyển từ các bản làng vùng cao về xuôi, mang theo hy vọng về một sinh kế đủ đầy.
Giờ tan ca của công nhân xây dựng trên công trình ven đô. Ảnh: Hồng Chiêu
Bước ngoặt đến với gia đình người đàn ông 40 tuổi vào những ngày giáp Tết nguyên đán 2026. Một tối bên bếp lửa, anh lướt mạng xã hội thấy video tuyển dụng công nhân cho các dự án hạ tầng lớn tại Hà Nội. Nhìn mức thu nhập đề xuất cùng chế độ nuôi ăn ở, anh bàn với vợ xuống xuôi. Mùng 8 tháng giêng, khi người Mông, Dao vẫn còn chơi Tết, vợ chồng dắt díu nhau đi chuyến xe đêm xuôi về Thủ đô. Cả hai đều được xếp vào tổ thợ phụ, chuyên buộc sắt.
"Ban đầu người ta kiểm tra tay nghề kỹ lắm, từ cách uốn đai, nối sắt thép xem chiều dài, chiều rộng có chuẩn kỹ thuật rồi mới nhận", anh kể.
Những ngày đầu, vợ chồng người Dao bối rối với một số quy định lao động, giờ vào ca, kỷ luật công trường. Giờ anh đã quen tay, việc gì trong tổ cũng làm được. Ba tháng một lần, anh tham gia thi sát hạch nâng bậc tay nghề một lần.
Hai tháng sau khi rời bản, người cha gọi thêm con trai xuống Hà Nội. Vợ chồng thuê phòng trọ gần công trường để tiện bề chăm sóc nhau, còn con trai vào ký túc xá có chế độ cấp dưỡng ăn ở. Quyết định xuống phố mang lại cho gia đình anh Chua nguồn thu nhập trước đây họ chưa từng nghĩ tới. Nam công nhân không cho biết con số cụ thể, chỉ nói trên dưới 20 triệu đồng mỗi người.
Thấy việc đều, lương trả đúng hạn, anh giới thiệu thêm gần trăm người cùng quê vào công trường. Một phần trong số đó từng là công nhân trong các khu công nghiệp quanh Hà Nội.
Công trình xây dựng mọc lên ở ven đô. Ảnh: Hồng Chiêu
Căn phòng vợ chồng Thào thuê có vách bằng nhựa mica, nằm ngay cổng nhà chủ và ngăn cách với sân bằng một tấm cửa sắt. Phòng 2,5 triệu đồng chưa tính điện nước, kê được một chiếc giát giường đặt đệm đôi, không có tủ quần áo, không bếp ăn, có nhà vệ sinh riêng. Chủ nhà ban đầu báo giá 3 triệu đồng, Thào thương lượng bớt được 500.000 đồng mỗi tháng. Căn đối diện điều kiện tương tự, rộng hơn, chủ cho thuê 4 triệu đồng.
Không có bếp nấu ăn, vợ chồng mua cơm hộp trên đường đi làm về, giá 40.000 đồng một suất. Ly bảo có bếp cũng không kịp nấu, dành thời gian nghỉ trưa để chiều đi làm tiếp. Cô được hưởng chế độ nuôi cơm nhưng phải ăn trong ký túc xá. Không muốn để chồng ăn cơm một mình, cô chấp nhận bỏ phần cấp dưỡng dù biết mỗi ngày sẽ tốn thêm một khoản chi phí.
"Cứ cố xem sao", Thào nói khi cộng dồn các khoản tiền nhà, chi phí sinh hoạt và khoản sẽ để dành trong tháng đầu tiên ở Hà Nội. Vợ chồng muốn tích lũy để cất một nóc nhà mới cho ba người. Ngôi nhà trên bản bây giờ vẫn là lán gỗ được dựng nhiều năm, muốn xây mới, Thào không thể trông chờ vào ruộng nương.
Hồng Chiêu - Việt An
*Tên nhân vật thay đổi theo yêu cầu.