Lo ngại thiếu công bằng sau đề xuất hỗ trợ gia đình có hai con gái

Hai con gái được hỗ trợ, hai con trai có được xem xét?

Đề xuất biểu dương, hỗ trợ các gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi của Bộ Y tế đang nhận được nhiều ý kiến từ độc giả.

Một trong những nội dung được quan tâm là phạm vi đối tượng được hưởng chính sách và mối liên hệ giữa đề xuất này với các chính sách khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con.

Chị Trần Hải, sống tại Cầu Giấy, Hà Nội, cho biết gia đình chị có 3 con. Từ trải nghiệm của mình, chị cho rằng chính sách hỗ trợ trẻ em nên được cân nhắc theo hướng bao quát hơn.

Theo chị Hải, nếu một gia đình sinh hai con trai hoàn toàn tự nhiên và không có hành vi lựa chọn giới tính thai nhi thì họ cũng có thể băn khoăn khi không thuộc nhóm được hỗ trợ.

Chị cho rằng trong giai đoạn trước, việc lựa chọn giới tính thai nhi còn phổ biến, chính sách hỗ trợ các gia đình sinh con gái có thể mang ý nghĩa khuyến khích. Tuy nhiên, hiện nay Nhà nước đã có nhiều biện pháp kiểm soát hành vi lựa chọn giới tính thai nhi, trong đó có các quy định xử lý vi phạm, người dân cũng dần sinh con "thuận tự nhiên", trai hay gái đều quý.

“Khi việc sinh con diễn ra tự nhiên, tôi cho rằng chính sách nên hướng tới hỗ trợ trẻ em trong một độ tuổi nhất định thay vì căn cứ vào giới tính của các con”, chị Hải nêu quan điểm.

Một độc giả khác cũng quan tâm đến mục tiêu khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con. 

Người này cho biết trong nhóm bạn bè có nhiều cặp vợ chồng chỉ sinh một con, bất kể là trai hay gái nên mong muốn chính sách dân số đồng thời chú ý tới việc hỗ trợ các gia đình sinh đủ hai con.

Độc giả Tuấn Vũ lại quan tâm tới cách thức triển khai nếu đề xuất được thông qua. Theo anh, các nội dung cần được làm rõ gồm mức hỗ trợ tại từng địa phương, hình thức hỗ trợ, thời gian được hưởng và phạm vi đối tượng.

Anh cũng băn khoăn về trường hợp gia đình có hai con trai hoặc một trai, một gái và khả năng những gia đình này có được xem xét các hình thức hỗ trợ khác hay không.

Cùng quan điểm này, chị Nguyễn Thị Phương Anh (42 tuổi, có 2 con trai, trú tại TPHCM), cho rằng nếu chính sách tôn vinh, hỗ trợ các gia đình có hai con gái được triển khai thì cần tính đến cảm giác của những gia đình sinh con một bề là con trai nhưng hoàn toàn thuận tự nhiên, không lựa chọn giới tính.

Họ có thể cảm thấy mình bị đặt vào thế thiếu công bằng khi cùng sinh và nuôi con rất vất vả nhưng chỉ những gia đình có hai con gái mới được hỗ trợ, tôn vinh.

"Bản thân tôi biết nhiều gia đình như vậy. Họ không hề trọng nam khinh nữ, cũng không chủ động lựa chọn giới tính, đơn giản là "sinh sao nuôi vậy". Vì thế, nếu mục tiêu là khuyến sinh và giảm tư tưởng trọng nam khinh nữ thì chính sách nên hướng tới sự công bằng cho tất cả trẻ em, thay vì tạo cảm giác đây là một phần thưởng dành riêng cho việc sinh con gái", chị Phương Anh nói.

Chị Phương Anh cho rằng, vài triệu đồng hay một hình thức khen thưởng khó có thể thay đổi một tư tưởng xã hội đã tồn tại lâu dài. Chính sách cần đi vào những vấn đề thực chất: bảo đảm trẻ em gái được chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ những nhu cầu đặc thù khi đi học, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em trong hôn nhân, ly hôn, nuôi con; đồng thời tạo cơ hội bình đẳng cho phụ nữ trong học tập và việc làm.

Song song đó, cần tiếp tục kiểm soát chặt việc lựa chọn giới tính thai nhi, tăng cường truyền thông để thay đổi nhận thức và cho người dân thấy giá trị của con gái trong xã hội hiện đại.

"Nếu những chính sách này được thực hiện đồng bộ, lâu dài và trên diện rộng thì mới tạo ra thay đổi thực chất. Còn nếu chỉ trao một khoản tiền hoặc tuyên dương một nhóm gia đình, chính sách rất dễ trở thành phong trào mà chưa giải quyết được gốc rễ của vấn đề", chị Phương Anh bày tỏ.

Theo dự thảo Thông tư đang được Bộ Y tế lấy ý kiến lần hai, các địa phương căn cứ mục tiêu chính sách dân số và điều kiện thực tế để lựa chọn nội dung khuyến khích, biểu dương và hỗ trợ đối với cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất.

Các hình thức được nêu gồm tôn vinh, biểu dương việc nuôi dạy con, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, hỗ trợ sữa học đường và các nội dung phù hợp khác. Dự thảo không quy định một mức hỗ trợ bằng tiền áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Quan niệm chuộng con trai vẫn là nút thắt

Bên cạnh những băn khoăn về phạm vi hỗ trợ, một số độc giả nhìn nhận đề xuất trong bối cảnh tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã kéo dài nhiều năm tại Việt Nam.

Độc giả Trần Văn Minh nhận định việc biểu dương, hỗ trợ các gia đình có con gái có thể mang ý nghĩa động viên, đồng thời góp phần củng cố thông điệp về giá trị bình đẳng giữa trẻ em trai và trẻ em gái.

Theo anh Minh, trong thực tế vẫn có những gia đình mong muốn sinh con trai. Vì vậy, việc khuyến khích các gia đình sinh con theo tự nhiên có thể được xem là một trong những cách tác động tới nhận thức của cộng đồng.

Một độc giả khác cũng cho rằng việc biểu dương, hỗ trợ gia đình có hai con gái có thể góp phần tạo tâm lý tích cực hơn đối với việc sinh và nuôi dạy con gái.

Tuy nhiên, người này cho rằng hỗ trợ vật chất chỉ là một phần của vấn đề. Sự thay đổi bền vững còn phụ thuộc vào việc từng bước điều chỉnh quan niệm phải có con trai trong một bộ phận gia đình.

Trong các phản hồi, một số độc giả nhắc đến những quan niệm truyền thống liên quan đến vai trò của con trai trong gia đình, như nối dõi, thờ cúng, thừa kế tài sản hoặc được ghi tên trong gia phả.

Độc giả Đình Thắng cho biết những quan niệm này vẫn còn tồn tại ở một số gia đình. Theo anh, giá trị của con cái không nên được nhìn nhận qua giới tính mà cần được thể hiện qua cách các con chăm sóc, chia sẻ và ứng xử với cha mẹ trong cuộc sống.

Ở góc nhìn khác, một số ý kiến cho rằng khi xây dựng chính sách nhằm tác động đến một hành vi dân số cụ thể, việc xác định nhóm đối tượng khuyến khích cần được đặt trong tổng thể mục tiêu dân số ở từng giai đoạn.

Bộ Y tế tiếp tục đặt mục tiêu thu hẹp chênh lệch

Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025 cho thấy tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh trên phạm vi cả nước đã từng bước được khống chế, giảm từ 112,2 bé trai/100 bé gái (năm 2016) xuống còn 110 bé trai/100 bé gái (năm 2025).

Sự chênh lệch còn thể hiện rõ tại một số khu vực. Theo Niên giám thống kê năm 2023, tỷ số giới tính khi sinh tại Đồng bằng sông Hồng là 113,2 bé trai trên 100 bé gái. Tại Trung du và miền núi phía Bắc, con số này là 115,3.

Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh cũng là một trong những nội dung được đề cập trong chính sách dân số. 

Tại dự thảo đang lấy ý kiến, Bộ Y tế đề xuất các địa phương căn cứ mục tiêu dân số và điều kiện thực tế để lựa chọn hình thức khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi.

Theo hồ sơ dự thảo, Cục Dân số đánh giá việc biểu dương, tặng quà cho gia đình sinh con một bề là gái trong thời gian qua đã góp phần thay đổi nhận thức của cộng đồng và từng bước giảm tư tưởng trọng nam, khinh nữ.

Trong khi tỷ số giới tính khi sinh còn chênh lệch, mức sinh tại Việt Nam cũng đang giảm. Năm 2024, tổng tỷ suất sinh đạt 1,91 con trên một phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế.

Trong định hướng công tác dân số năm 2026, Bộ Y tế xác định khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con và từng bước đưa mức sinh trở lại mức thay thế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Đề xuất hỗ trợ gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi hiện vẫn trong quá trình lấy ý kiến và chưa phải quy định chính thức. Bộ Y tế tiếp nhận ý kiến lần hai đối với dự thảo đến ngày 8/10.

Các nội dung về đối tượng, hình thức hỗ trợ và cách thức triển khai sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình xây dựng văn bản.