Vòng đàm phán tại COP17 là đợt đánh giá toàn cầu đầu tiên về Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal, văn kiện được gần 200 quốc gia thông qua vào năm 2022 và được ca ngợi là bản kế hoạch toàn cầu để ngăn chặn sự tàn phá thiên nhiên, đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng đến năm 2030 nhằm chấm dứt tình trạng suy giảm đa dạng sinh học. Tuy nhiên, theo LHQ, đến nay phần lớn các mục tiêu vẫn chưa đạt tiến độ đề ra, kể cả những cam kết chính là bảo vệ 30% diện tích đất liền và đại dương của Trái đất, kiểm soát ô nhiễm và tăng cường hỗ trợ tài chính bảo tồn cho các nước nghèo.
Trong bối cảnh đó, việc các nước đạt đồng thuận về “Lộ trình Yerevan”, đẩy nhanh hành động bảo tồn đa dạng sinh học đến năm 2030, là thành công nổi bật của COP17, tạo động lực mới thực hiện Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal. Lộ trình ưu tiên các chiến lược đa dạng sinh học quốc gia mạnh mẽ hơn, cải thiện giám sát, tăng cường tài chính, chuyển giao công nghệ và xây dựng năng lực. Lộ trình cũng nhấn mạnh sự phối hợp toàn diện của chính phủ và sự tham gia của người bản địa, cộng đồng địa phương, phụ nữ và thanh niên.
Tuy nhiên, bất đồng vẫn còn. Vấn đề gây tranh cãi nhất là việc ai sẽ chịu chi phí bảo vệ thiên nhiên và làm thế nào để chuyển các cam kết toàn cầu thành kết quả có thể đo lường được, cũng như loại bỏ các khoản trợ cấp và cơ chế “dung túng” cho những hoạt động gây tổn hại đến thiên nhiên, như sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nông nghiệp thâm canh và đánh bắt quá mức…
Để phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái, bảo vệ những loài có nguy cơ tuyệt chủng và gìn giữ rừng, đất ngập nước cùng các môi trường sống thiết yếu khác, thế giới cần bổ sung khoảng 700 tỷ USD mỗi năm so mức chi hiện nay. Bảo đảm các cam kết tài chính mới là bước đầu, thiết lập mô hình tài trợ bền vững, dài hạn cho bảo tồn đa dạng sinh học mới là bước khó tiếp theo. Các quốc gia vẫn bất đồng về việc ai đóng góp vào quỹ bảo tồn đa dạng sinh học quốc tế, đóng góp bao nhiêu và nguồn quỹ đó được phân bổ thế nào.
“Lộ trình Yerevan” được ca ngợi là bước đột phá hành động vì thiên nhiên. Song, theo bà Astrid Schomaker thuộc Ban Thư ký Công ước về Đa dạng sinh học, công việc quan trọng tiếp theo là giữ cho lộ trình này không chệch hướng trong 4 năm tới và biến các cam kết thành hành động có thể đo lường.
SƠN NINH