Người dân nhìn những gì còn sót lại sau trận lũ quét tại Trishuli, huyện Nuwakot, Nepal, ngày 7-9 - Ảnh: AFP
Theo Hãng tin AFP ngày 17-9, nhóm nghiên cứu World Weather Attribution (WWA) - chuyên phân tích vai trò của biến đổi khí hậu trong các hiện tượng thời tiết cực đoan - nhận định thảm họa lũ lụt nghiêm trọng tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc hồi tháng 8 không bắt nguồn từ một hiện tượng thời tiết cực đoan duy nhất.
Nhiều yếu tố cùng tác động
Thay vào đó, nhiều yếu tố đã cùng tác động, trong đó có tình trạng Trái đất nóng lên kéo dài, băng tan, đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy và địa chất khu vực vốn thiếu ổn định.
Tình trạng Trái đất nóng lên khiến băng và lớp đất đóng băng vĩnh cửu ở vùng núi cao Himalaya tan chảy nhiều hơn và trong thời gian dài hơn, làm các sườn núi suy yếu, báo cáo của WWA nêu.
Ngày 26-8, một khối đá và băng khổng lồ tách khỏi núi Langtang Lirung thuộc dãy Himalaya, nằm gần biên giới Nepal - Trung Quốc, tạo ra dòng lũ lớn gồm nước, băng và đất đá, cuốn trôi các cộng đồng dân cư và cơ sở hạ tầng ở hạ lưu.
Ông Walter Immerzeel, đồng tác giả báo cáo và nhà thủy văn học vùng núi tại Đại học Utrecht (Hà Lan), đánh giá khu vực này đang có những "thay đổi không thể đảo ngược".
Theo ông, băng tan và lớp đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái đang khiến các sườn núi ngày càng mất ổn định.
"Chúng tôi cho rằng đây là một sườn núi vốn đã yếu về mặt địa chất và có thể bị suy yếu thêm sau trận động đất năm 2015. Sau đó băng tan và lớp đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái tiếp tục khiến sườn núi mất ổn định", ông Immerzeel nói.
Nghiên cứu cho thấy tháng 7 và tháng 8 là những tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại khu vực này. Lượng tuyết rơi lớn vào cuối năm 2025 cũng góp phần làm tăng lượng nước tan trước khi xảy ra vụ sạt lở.
Báo cáo chỉ ra trận động đất mạnh 7,8 độ xảy ra tại Nepal năm 2015 có thể đã làm sườn núi suy yếu thêm, dù vai trò chính xác của trận động đất này vẫn chưa được xác định.
Cảnh báo về khả năng thích ứng
Thảm họa cũng làm dấy lên những lo ngại về giới hạn của các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Nepal ước tính chi phí tái thiết sau trận lũ sẽ lên tới 4,78 tỉ USD.
"Không thể phủ nhận biến đổi khí hậu là một trong những yếu tố góp phần gây ra thảm họa. Vì vậy vấn đề này cần được xem xét trong bối cảnh những tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra", bà Friederike Otto, giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Hoàng gia London (Anh), trình bày quan điểm.
Cơ quan quản lý thiên tai Nepal ngày 16-9 cho biết đã điều chỉnh số người mất tích lên 6.150 người. Nepal đã tìm thấy 1.403 thi thể, trong đó 105 thi thể được xác định danh tính.
Về phía Trung Quốc, truyền thông nhà nước đưa tin thống kê có 43 người thiệt mạng và 519 người mất tích.
Tổng số người thiệt mạng tại hai nước hiện là 1.446 người, trong khi ít nhất 6.669 người vẫn mất tích.
Sau lũ quét, Nepal yêu cầu 'các nước phát thải lớn' phải bồi thường 20 triệu USDNepal yêu cầu Liên hợp quốc hỗ trợ 20 triệu USD, cho rằng các nước phát thải lớn cần chia sẻ trách nhiệm sau thảm họa lũ quét khiến hơn 1.300 người thiệt mạng.